11.
Η ομιλία για την ανάλυση των αληθειών
371. Έτσι έχω ακούσει - Κάποτε ο Ευλογημένος διέμενε στη Μπαρανασί, στο Ισιπατάνα, στο πάρκο των ελαφιών. Εκεί ο Ευλογημένος απευθύνθηκε στους μοναχούς: «Μοναχοί». «Σεβάσμιε κύριε», απάντησαν εκείνοι οι μοναχοί στον Ευλογημένο. Ο Ευλογημένος είπε αυτό:
«Από τον Τατχάγκατα, μοναχοί, τον Άξιο, τον Πλήρως Αυτοφωτισμένο, στη Μπαρανασί, στο Ισιπατάνα, στο πάρκο των ελαφιών, ο ανυπέρβλητος τροχός της Διδασκαλίας τέθηκε σε κίνηση, μη αναστρέψιμος από κανέναν ασκητή ή βραχμάνο ή θεό ή Μάρα ή Βράχμα ή οποιονδήποτε στον κόσμο, δηλαδή - η διακήρυξη, η διδασκαλία, η περιγραφή, η θεμελίωση, η αποκάλυψη, η ανάλυση, η διασαφήνιση των τεσσάρων ευγενών αληθειών. Ποιων τεσσάρων; Η διακήρυξη, η διδασκαλία, η περιγραφή, η θεμελίωση, η αποκάλυψη, η ανάλυση, η διασαφήνιση της ευγενούς αλήθειας του υπαρξιακού πόνου· η διακήρυξη, η διδασκαλία, η περιγραφή, η θεμελίωση, η αποκάλυψη, η ανάλυση, η διασαφήνιση της ευγενούς αλήθειας της προέλευσης του υπαρξιακού πόνου· η διακήρυξη, η διδασκαλία, η περιγραφή, η θεμελίωση, η αποκάλυψη, η ανάλυση, η διασαφήνιση της ευγενούς αλήθειας της παύσης του υπαρξιακού πόνου· η διακήρυξη, η διδασκαλία, η περιγραφή, η θεμελίωση, η αποκάλυψη, η ανάλυση, η διασαφήνιση της ευγενούς αλήθειας της πρακτικής που οδηγεί στην παύση του υπαρξιακού πόνου. Από τον Τατχάγκατα, μοναχοί, τον Άξιο, τον Πλήρως Αυτοφωτισμένο, στη Μπαρανασί, στο Ισιπατάνα, στο πάρκο των ελαφιών, ο ανυπέρβλητος τροχός της Διδασκαλίας τέθηκε σε κίνηση, μη αναστρέψιμος από κανέναν ασκητή ή βραχμάνο ή θεό ή Μάρα ή Βράχμα ή οποιονδήποτε στον κόσμο, δηλαδή - η διακήρυξη, η διδασκαλία, η περιγραφή, η θεμελίωση, η αποκάλυψη, η ανάλυση, η διασαφήνιση αυτών των τεσσάρων ευγενών αληθειών.
«Ακολουθήστε, μοναχοί, τον Σαριπούττα και τον Μογκαλλάνα· συναναστραφείτε, μοναχοί, τον Σαριπούττα και τον Μογκαλλάνα. Σοφοί μοναχοί, υποστηρικτές των συντρόφων στην άγια ζωή. Όπως, μοναχοί, η μητέρα που γεννά, έτσι είναι ο Σαριπούττα· όπως η τροφός αυτού που γεννήθηκε, έτσι είναι ο Μογκαλλάνα. Ο Σαριπούττα, μοναχοί, πειθαρχεί στον καρπό της εισόδου στο ρεύμα, ο Μογκαλλάνα στον ύψιστο σκοπό. Ο Σαριπούττα, μοναχοί, είναι ικανός να διακηρύξει, να διδάξει, να περιγράψει, να θεμελιώσει, να αποκαλύψει, να αναλύσει, να διασαφηνίσει αναλυτικά τις τέσσερις ευγενείς αλήθειες». Αυτά είπε ο Ευλογημένος. Αφού είπε αυτά, ο Καλότυχος σηκώθηκε από τη θέση του και μπήκε στο μοναστήρι.
372. Εκεί ο σεβάσμιος Σαριπούττα, λίγο μετά την αναχώρηση του Ευλογημένου, απευθύνθηκε στους μοναχούς - «Φίλοι μοναχοί». «Φίλε», απάντησαν εκείνοι οι μοναχοί στον σεβάσμιο Σαριπούττα. Ο σεβάσμιος Σαριπούττα είπε αυτό -
«Από τον Τατχάγκατα, φίλοι, τον Άξιο, τον Πλήρως Αυτοφωτισμένο, στη Μπαρανασί, στο Ισιπατάνα, στο πάρκο των ελαφιών, ο ανυπέρβλητος τροχός της Διδασκαλίας τέθηκε σε κίνηση, μη αναστρέψιμος από κανέναν ασκητή ή βραχμάνο ή θεό ή Μάρα ή Βράχμα ή οποιονδήποτε στον κόσμο, δηλαδή - η διακήρυξη, η διδασκαλία, η περιγραφή, η θεμελίωση, η αποκάλυψη, η ανάλυση, η διασαφήνιση των τεσσάρων ευγενών αληθειών. Ποιων τεσσάρων; Η διακήρυξη, η διδασκαλία, η περιγραφή, η θεμελίωση, η αποκάλυψη, η ανάλυση, η διασαφήνιση της ευγενούς αλήθειας του υπαρξιακού πόνου· η διακήρυξη, η διδασκαλία, η περιγραφή, η θεμελίωση, η αποκάλυψη, η ανάλυση, η διασαφήνιση της ευγενούς αλήθειας της προέλευσης του υπαρξιακού πόνου· η διακήρυξη, η διδασκαλία, η περιγραφή, η θεμελίωση, η αποκάλυψη, η ανάλυση, η διασαφήνιση της ευγενούς αλήθειας της παύσης του υπαρξιακού πόνου· η διακήρυξη, η διδασκαλία, η περιγραφή, η θεμελίωση, η αποκάλυψη, η ανάλυση, η διασαφήνιση της ευγενούς αλήθειας της πρακτικής που οδηγεί στην παύση του υπαρξιακού πόνου.
373. «Και ποια, φίλοι, είναι η ευγενής αλήθεια του υπαρξιακού πόνου; Η γέννηση είναι υπαρξιακός πόνος, το γήρας είναι υπαρξιακός πόνος, ο θάνατος είναι υπαρξιακός πόνος, η λύπη, ο θρήνος, ο πόνος, η δυσαρέσκεια και το άγχος είναι υπαρξιακός πόνος, το να μην αποκτά κανείς αυτό που επιθυμεί είναι επίσης υπαρξιακός πόνος· συνοπτικά, τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης είναι υπαρξιακός πόνος.
«Και ποια, φίλοι, είναι η γέννηση; Η γέννηση εκείνων των διαφόρων όντων σε εκείνες τις διάφορες τάξεις όντων, η γέννα, η σύλληψη, η επαναγέννηση, η εμφάνιση των συναθροισμάτων, η απόκτηση των αισθητήριων βάσεων, αυτή λέγεται, φίλοι - "γέννηση"».
«Και ποιο, φίλοι, είναι το γήρας; Η γήρανση εκείνων των διαφόρων όντων σε εκείνες τις διάφορες τάξεις όντων, το γέρασμα, το σπάσιμο των δοντιών, το γκριζάρισμα των μαλλιών, η ρυτίδωση του δέρματος, η μείωση της διάρκειας ζωής, η φθορά των ικανοτήτων, αυτό λέγεται, φίλοι - "γήρας"».
«Και τι, φίλοι, είναι ο θάνατος; Ο θάνατος εκείνων των διαφόρων όντων από εκείνες τις διάφορες τάξεις όντων, ο αποθαμός, η αποθαμή, η διάλυση, η εξαφάνιση, ο θάνατος, το πέρασμα, η λήξη του χρόνου, η διάλυση των συναθροισμάτων, η απόθεση του σώματος, το σταμάτημα της ζωτικής ικανότητας, αυτό λέγεται, φίλοι - "θάνατος"».
«Και ποια, φίλοι, είναι η λύπη; Όποιος, φίλοι, διακατέχεται από κάποια καταστροφή, πληγείς από κάποια οδυνηρή κατάσταση, η λύπη, το θρηνείν, η κατάσταση θλίψης, η εσωτερική λύπη, η βαθιά εσωτερική λύπη, αυτή λέγεται, φίλοι - "λύπη"».
«Και ποιος, φίλοι, είναι ο θρήνος; Όποιος, φίλοι, διακατέχεται από κάποια καταστροφή, πληγείς από κάποια οδυνηρή κατάσταση, ο οδυρμός, ο θρήνος, το οδύρεσθαι, το θρηνείν, η κατάσταση οδυρμού, η κατάσταση θρήνου, αυτός λέγεται, φίλοι - "θρήνος"».
«Και τι, φίλοι, είναι ο πόνος; Ο σωματικός πόνος, φίλοι, η σωματική δυσφορία, το δυσάρεστο αίσθημα πόνου που γεννιέται από τη σωματική επαφή, αυτό λέγεται, φίλοι - "πόνος"».
«Και τι, φίλοι, είναι η δυσαρέσκεια; Ο νοητικός πόνος, φίλοι, η νοητική δυσφορία, το δυσάρεστο αίσθημα πόνου που γεννιέται από τη νοητική επαφή, αυτό λέγεται, φίλοι - "δυσαρέσκεια"».
«Και ποιο, φίλοι, είναι το άγχος; Όποιος, φίλοι, διακατέχεται από κάποια καταστροφή, πληγείς από κάποια οδυνηρή κατάσταση, η αγωνία, το άγχος, η κατάσταση αγωνίας, η κατάσταση άγχους, αυτό λέγεται, φίλοι - "άγχος"».
«Και τι, φίλοι, είναι το να μην αποκτά κανείς αυτό που επιθυμεί είναι επίσης υπαρξιακός πόνος; Στα όντα που είναι υποκείμενα στη γέννηση, φίλοι, εγείρεται έτσι η επιθυμία - "Αχ, μακάρι να μην ήμασταν υποκείμενοι στη γέννηση· και μακάρι να μην ερχόταν σε μας η γέννηση". Όμως αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί με την επιθυμία. Αυτό επίσης - "το να μην αποκτά κανείς αυτό που επιθυμεί είναι υπαρξιακός πόνος". Στα όντα που είναι υποκείμενα στο γήρας, φίλοι... κ.λπ... στα όντα που είναι υποκείμενα στην ασθένεια, φίλοι... στα όντα που είναι υποκείμενα στον θάνατο, φίλοι... στα όντα που είναι υποκείμενα στη λύπη, τον θρήνο, τον πόνο, τη δυσαρέσκεια και το άγχος, φίλοι, εγείρεται έτσι η επιθυμία - "Αχ, μακάρι να μην ήμασταν υποκείμενοι στη λύπη, τον θρήνο, τον πόνο, τη δυσαρέσκεια και το άγχος· και μακάρι να μην έρχονταν σε μας η λύπη, ο θρήνος, ο πόνος, η δυσαρέσκεια και το άγχος". Όμως αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί με την επιθυμία. Αυτό επίσης - "το να μην αποκτά κανείς αυτό που επιθυμεί είναι υπαρξιακός πόνος"».
«Και ποια είναι, φίλοι, συνοπτικά τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης που είναι υπαρξιακός πόνος; Δηλαδή: το συνάθροισμα της προσκόλλησης στην ύλη, το συνάθροισμα της προσκόλλησης στο αίσθημα, το συνάθροισμα της προσκόλλησης στην αντίληψη, το συνάθροισμα της προσκόλλησης στις δραστηριότητες, το συνάθροισμα της προσκόλλησης στη συνείδηση. Αυτά ονομάζονται, φίλοι, "συνοπτικά τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης που είναι υπαρξιακός πόνος". Αυτή ονομάζεται, φίλοι, "η ευγενής αλήθεια του υπαρξιακού πόνου"».
374. «Και ποια, φίλοι, είναι η ευγενής αλήθεια της προέλευσης του υπαρξιακού πόνου; Αυτή η επιθυμία που οδηγεί σε επαναγέννηση, συνοδευόμενη από απόλαυση και πάθος, που βρίσκει ευχαρίστηση εδώ κι εκεί, δηλαδή - ηδονική επιθυμία, επιθυμία για ύπαρξη, επιθυμία για μη ύπαρξη, αυτή λέγεται, φίλοι - 'η ευγενής αλήθεια της προέλευσης του υπαρξιακού πόνου'».
«Και ποια, φίλοι, είναι η ευγενής αλήθεια της παύσης του υπαρξιακού πόνου; Η πλήρης αποστασιοποίηση και παύση αυτής της ίδιας της επιθυμίας χωρίς υπόλοιπο, η γενναιοδωρία, η παραίτηση, η ελευθερία, η μη προσκόλληση, αυτή λέγεται, φίλοι - 'η ευγενής αλήθεια της παύσης του υπαρξιακού πόνου'».
375. «Και ποια, φίλοι, είναι η ευγενής αλήθεια της πρακτικής που οδηγεί στην παύση του υπαρξιακού πόνου; Αυτή ακριβώς η ευγενής οκταμελής οδός, δηλαδή - ορθή άποψη, ορθός λογισμός, ορθή ομιλία, ορθή πράξη, ορθός βιοπορισμός, ορθή προσπάθεια, ορθή μνήμη, ορθή αυτοσυγκέντρωση.
«Και ποια, φίλοι, είναι η ορθή άποψη; Η γνώση για τον υπαρξιακό πόνο, φίλοι, η γνώση για την προέλευση του υπαρξιακού πόνου, η γνώση για την παύση του υπαρξιακού πόνου, η γνώση για την πρακτική που οδηγεί στην παύση του υπαρξιακού πόνου, αυτή λέγεται, φίλοι - "ορθή άποψη"».
«Και ποιος, φίλοι, είναι ο ορθός λογισμός; Ο λογισμός της απάρνησης, ο λογισμός του μη θυμού, ο λογισμός της μη βίας, αυτός λέγεται, φίλοι - "ορθός λογισμός"».
«Και ποια, φίλοι, είναι η ορθή ομιλία; Η αποχή από την ψευδολογία, η αποχή από τη διχαστική ομιλία, η αποχή από τη σκληρή ομιλία, η αποχή από τη φλυαρία, αυτή λέγεται, φίλοι - "ορθή ομιλία"».
«Και ποια, φίλοι, είναι η ορθή πράξη; Η αποχή από τον φόνο έμβιων όντων, η αποχή από τη λήψη του μη δοσμένου, η αποχή από τη λανθασμένη σεξουαλική συμπεριφορά, αυτή λέγεται, φίλοι - "ορθή πράξη"».
«Και ποιος, φίλοι, είναι ο ορθός βιοπορισμός; Εδώ, φίλοι, ένας ευγενής μαθητής, έχοντας εγκαταλείψει τον λανθασμένο βιοπορισμό, κερδίζει τη ζωή του με ορθό βιοπορισμό, αυτός λέγεται, φίλοι - "ορθός βιοπορισμός"».
«Και ποια, φίλοι, είναι η ορθή προσπάθεια; Εδώ, φίλοι, ένας μοναχός για τη μη-έγερση των μη εγερμένων κακών φαύλων νοητικών καταστάσεων γεννά θέληση, προσπαθεί, ξεκινά ενεργητικότητα, καταβάλλει διαρκή προσπάθεια στη συνείδηση, αγωνίζεται· για την εγκατάλειψη των εγερμένων κακών φαύλων νοητικών καταστάσεων γεννά θέληση, προσπαθεί, ξεκινά ενεργητικότητα, καταβάλλει διαρκή προσπάθεια στη συνείδηση, αγωνίζεται· για την έγερση των μη εγερμένων καλών νοητικών καταστάσεων γεννά θέληση, προσπαθεί, ξεκινά ενεργητικότητα, καταβάλλει διαρκή προσπάθεια στη συνείδηση, αγωνίζεται· για τη διάρκεια, τη μη φθορά, την αύξηση, την επέκταση, την ανάπτυξη και την εκπλήρωση των εγερμένων καλών νοητικών καταστάσεων γεννά θέληση, προσπαθεί, ξεκινά ενεργητικότητα, καταβάλλει διαρκή προσπάθεια στη συνείδηση, αγωνίζεται, αυτή λέγεται, φίλοι - "ορθή προσπάθεια"».
«Και ποια, φίλοι, είναι η ορθή μνήμη; Εδώ, φίλοι, ένας μοναχός διαμένει παρατηρώντας το σώμα στο σώμα, ενεργητικός, με πλήρη επίγνωση, μνήμων, έχοντας απομακρύνει την πλεονεξία και τη δυσαρέσκεια για τον κόσμο. Στα αισθήματα διαμένει παρατηρώντας τα αισθήματα... κ.λπ... στη συνείδηση διαμένει παρατηρώντας τη συνείδηση... στα νοητικά φαινόμενα διαμένει παρατηρώντας τα νοητικά φαινόμενα, ενεργητικός, με πλήρη επίγνωση, μνήμων, έχοντας απομακρύνει την πλεονεξία και τη δυσαρέσκεια για τον κόσμο, αυτή λέγεται, φίλοι - "ορθή μνήμη"».
«Και ποια, φίλοι, είναι η ορθή αυτοσυγκέντρωση; Εδώ, φίλοι, ένας μοναχός, αποστασιοποιημένος από τις ηδονές, αποστασιοποιημένος από τις φαύλες νοητικές καταστάσεις, έχοντας επιτύχει την πρώτη διαλογιστική έκσταση, που συνοδεύεται από λογισμό και συλλογισμό, με αγαλλίαση και ευτυχία που γεννιούνται από την αποστασιοποίηση, διαμένει· με τον κατευνασμό του λογισμού και του συλλογισμού, έχοντας επιτύχει τη δεύτερη διαλογιστική έκσταση, που χαρακτηρίζεται από εσωτερική ηρεμία και ενότητα του νου, χωρίς λογισμό και συλλογισμό, με αγαλλίαση και ευτυχία που γεννιούνται από την αυτοσυγκέντρωση, διαμένει· με την απαλλαγή από την αγαλλίαση, παραμένει με αταραξία... κ.λπ... την τρίτη διαλογιστική έκσταση... διαμένει, αυτή λέγεται, φίλοι - "ορθή αυτοσυγκέντρωση". Αυτή ονομάζεται, φίλοι, "η ευγενής αλήθεια της πρακτικής που οδηγεί στην παύση του υπαρξιακού πόνου"».
«Από τον Τατχάγκατα, φίλοι, τον Άξιο, τον Πλήρως Αυτοφωτισμένο, στη Μπαρανασί, στο Ισιπατάνα, στο πάρκο των ελαφιών, ο ανυπέρβλητος τροχός της Διδασκαλίας τέθηκε σε κίνηση, μη αναστρέψιμος από κανέναν ασκητή ή βραχμάνο ή θεό ή Μάρα ή Βράχμα ή οποιονδήποτε στον κόσμο, δηλαδή - η διακήρυξη, η διδασκαλία, η περιγραφή, η θεμελίωση, η αποκάλυψη, η ανάλυση, η διασαφήνιση αυτών των τεσσάρων ευγενών αληθειών».
Αυτά είπε ο σεβάσμιος Σαριπούττα. Οι μοναχοί, ευχαριστημένοι, αγαλλίασαν με τα λόγια του σεβασμίου Σαριπούττα.
Τέλος της ομιλίας Σατσαβιμπάνγκα, ενδέκατη.