Sattarasamo paricchedo
17.
Diṭṭhisaṅgahakathā
593.
Khandhādayo ca koṭṭhāsā, uddiṭṭhā hi yathārahaṃ.
594.
Khandhādirāsayo vāpi, viññeyyā dāni sambhavā.
595.
Saññā ca saññākkhandhoti, chabbidhāpi pakāsitā.
596.
Vuttā viññāṇakāyā cha, viññāṇakkhandhanāmato.
597.
Arūpino ca cattāro, pañcakkhandhā pavuccare.
598.
Cakkhuviññāṇadhātādisattaviññāṇadhātuyo.
599.
Dhammadhātūti ca vuttā, dvipaññāsāpi sabbathā.
600.
Oḷārikāni rūpāni, dasāyatanadhātuyo.
601.
Rūpasaddagandharasa-phoṭṭhabbāyatanāni ca.
602.
Khandhā ṭhapetvā nibbānaṃ, natthi paṇṇatti tīsupi.
603.
Iti missakasaṅkhepo, viññātabbo vibhāvinā.
604.
Ye sāvajjāva tesampi, saṅgaho dāni niyyate.
605.
Cattāro āsavā vuttā, tayo dhammā sarūpato.
606.
Oghā vuyhanato tathā;
Yojentīti ca yogāti,
Te cattāro ca desitā.
607.
Sīlabbataparāmāso, bhavarāgo tathāparo.
608.
Aṭṭha dhammā sarūpena, abhidhamme pakāsitā.
609.
Bhinditvā bhavarāgañca, rūpārūpavasā dvidhā.
610.
Dasa saṃyojanā vuttā, sutte satta sarūpato.
611.
Abhijjhākāyagantho ca, byāpādo ca pavuccati.
612.
Idaṃsaccābhiniveso, iti diṭṭhi vibhedito.
613.
Tathā uddhaccakukkuccaṃ, kaṅkhāvijjāti aṭṭhime.
614.
Micchādiṭṭhi panekāva, parāmāsoti vuccati.
615.
Diṭṭhisīlabbataṃ atta-vādupādānameva ca.
616.
Diṭṭhi sīlabbatamatta-vādo ceti mahesinā.
617.
Māno diṭṭhi ca saṃsayo;
Thinamuddhaccamevātha,
Lokanāsayugaṃ tathā.
618.
Dasete tu samānāva, parato ca sarūpato.
619.
Bhavarāgo avijjāti, cha sattānusayā matā.
620.
Taṇhā māno ca diṭṭhi ca, diṭṭhi taṇhā ca nissayā.
621.
Āsavoghayogaganthā, upādānā ca dubbidhā.
622.
Saṃyojanā kilesā ca, daseva parato ṭhitā.
623.
Dhammā sarūpato honti, yathāvuttesu rāsisu.
624.
Rūparāgārūparāga, iti lobho vibhedito.
625.
Attavādo parāmāso, iti diṭṭhi pavuccati.
626.
Sesā sapararāsīhi, samānā dvādasaṭṭhitā.
627.
Avijjā sattasu vuttā, paṭigho pana pañcasu.
628.
Tīsu dvīsu ca thīnanti, aṭṭhete savibhattikā.
629.
Chāvibhattikadhammāti, asambhinnā catuddasa.
630.
Honti diṭṭhiviyuttesu, pubbe vuttanayā pana.
631.
Bodhipakkhiyadhammānaṃ, saṅgahampi vibhāvaye.
632.
Subhaṃ sukhaṃ niccamattā, iti dvādasadhā ṭhitā.
633.
Asubhaṃ dukkhamaniccamanattāti upaṭṭhitā.
634.
Bhinnā visayakiccānaṃ, vasena pana sambhavā.
635.
Iti vuttā panekāva, sammāsati mahesinā.
636.
Anuppannuppannehi vā, nibbatti abhivuddhiyā.
637.
Sammappadhānā cattāro, iti vuttā mahesinā.
638.
Cattāro iddhipādāti, vibhattā caturādhipā.
639.
Paññindriyañca pañceva, bodhipakkhiyasaṅgahe.
640.
Iti bhinnā vibhattā ca, duvidhāpi mahesinā.
641.
Passaddhi ca samādhi ca, upekkhāti ca tādinā.
642.
Kāyacittavasā bhinnaṃ, katvā passaddhimekakaṃ.
643.
Sammāsati samādhī ca, maggo aṭṭhaṅgiko mato.
644.
Ekaṃ katvāna passaddhiṃ, asambhinnā catuddasa.
645.
Aṭṭhadhā sati sesā tu, samānapadarāsikā.
646.
Saddhā dvīsu vibhattāti, pañcete savibhattikā.
647.
Pīti passaddhipekkhā ca, saṅkappo viratittayaṃ.
648.
Lokuttaresu sambhonti, sabbathāpi yathārahaṃ.
649.
Nibbedabhāvanākāle, chabbisuddhipavattiyaṃ.
650.
Yevāpanakarāsimhi, yathāsambhavato ṭhitā.
651.
Apathā ca sucaritā, tathā duccaritāpi ca.
652.
Upacārena vuccanti, vipākesu kriyesu vāti.
Iti cetasikavibhāge diṭṭhisaṅgahakathā niṭṭhitā.
Sattarasamo paricchedo.
Niṭṭhito ca sabbathāpi cetasikavibhāgo.
Aṭṭhārasamo paricchedo
3.
Rūpavibhāgo
18.
Sarūpakathā
653.
Aṭṭhavīsavidhaṃ dāni, rūpaṃ nāma kathīyati.
654.
Cakkhusotaghānajivhā, kāyoti pana pañca ca.
655.
Itthipumbhāvayugaḷaṃ, jīvitaṃ hadayampi ca.
656.
Ākāsadhātu rūpassa, lahutā mudutā tassa.
657.
Aniccatā ca kabaḷīkārāhāroti sabbathā.
658.
Tassa lakkhaṇabhedena, sabhāvañca vibhāvaye.
659.
Ābandhanamāpodhātu, āpaggharaṇalakkhaṇā.
660.
Samudīraṇatā vāyodhātu vitthambhalakkhaṇā.
661.
Taṃtaṃbhāvasamussannasambhāresupalakkhitā.
662.
Catudhevaṃ kalāpesu, mahābhūtā pavattare.
663.
Kaṇhamaṇḍalamajjhamhi, pasādoti pavuccati.
664.
Parittaṃ sukhumañcetaṃ, ūkāsirasamūpamaṃ.
665.
Tambalomācite tathā;
Aṅgulivedhanākāre,
Pasādoti pakāsito.
666.
Jivhā jivhāya majjhamhi, uppalākārasannibhe.
667.
Kāyappasādopādinne, sabbaketi yathākkamaṃ.
668.
Daṭṭhukāmanidānādikammabhūtānameva vā.
669.
Kappāsapaṭalasnehasannibhāti ca vaṇṇitā.
670.
Dhītarāva kumārāva, kalāpantaravuttino.
671.
Gandho ca gandhanaṃ tattha, raso ca rasanīyatā.
672.
Saddo aniyato tattha, tadaññe sahavuttino.
673.
Pañceva pañcaviññāṇavīthiyā visayā matā.
674.
Purisattaṃ tathābhāvo, purisindriya nāmako.
675.
Kalāpantarabhinnañca, bhinnasantānavatti ca.
676.
Jīvitindriyarūpanti, āyu nāma pavuccati.
677.
Nissayalakkhaṇaṃ vatthurūpaṃ hadayanissitaṃ.
678.
Bhūtarūpamupādāya, cakkhādi viya vattati.
679.
Taṃtaṃrūpakalāpānaṃ, pariyantoti vuccati.
680.
Santhambhanasandhāraṇacalanassa tu paccayo.
681.
Vāyodhātādhikānaṃ tu, bhūtānamiti kecanā.
682.
Upādinnarūpakāyaghaṭṭanassa tu paccayo.
683.
Pathavīdhātādhikānaṃ tu, bhūtānamiti kecanā.
684.
Te pana ghaṭṭanāhetu-vikārākāralakkhaṇā.
685.
Sayañca viññāyatīti, viññattīti pakittitā.
686.
Mudutāpi ca rūpānaṃ, maddavākāralakkhaṇā.
687.
Gāravathaddhatā yoggapaṭipakkhā yathākkamaṃ.
688.
Lahū mudu ca kammaññaṃ, yadā rūpaṃ pavattati.
689.
Lahutādittayampetaṃ, sahavutti tadā bhave.
690.
Sākārā rūpasampatti, paññattāva mahesinā.
691.
Pavattilakkhaṇā rūpasantatīti pakāsitā.
692.
Pekkhatopacayākārā, jāti gayhati yogino.
693.
Tadāyaṃ santatākārā, jāti gayhati tassa tu.
694.
Attūpaladdhibhāvena, jāyantaṃ vātha kevalaṃ.
695.
Abhāvā punabhāvāya, pavattaṃ santatīti ca.
696.
Jātirūpaṃ dvidhākāsi, jātirūpavirocano.
697.
Aniccatanti mappatti, paribhijjanalakkhaṇā.
698.
Sabhāvarūpadhammesu, taṃtaṃkālopalakkhitaṃ.
699.
Vipassanānayatthāya, tamiccāha tathāgato.
700.
Yāpetabbojalakkhaṇo;
Āhāro sendriyajāto,
Rūpakāyānupālako.
701.
Akiccapaṭivedhāya, dayāpannena tādinā.
702.
Rūpadhammā sarūpena, aṭṭhavīsati sabbathā.
703.
Sattavīsati rūpāni, bhavantīti viniddise.
704.
Ubhayaṃ jātiphoṭṭhabbaṃ, gahetvā pañcavīsati.
705.
Sarūpaṃ nāmasaṅkhepaṃ, sabhāvañca salakkhaṇanti.
Iti rūpavibhāge sarūpakathā niṭṭhitā.
Aṭṭhārasamo paricchedo.
Ekūnavīsatimo paricchedo
19.
Pabhedakathā
706.
Bhūtarūpādibhedehi, vibhajeyya vicakkhaṇo.
707.
Upādārūpamaññaṃ tu, catuvīsatividhaṃ bhave.
708.
Tevīsatividhaṃ sesaṃ, bāhiranti pavuccati.
709.
Pañcappasādavisayā, pañcārammaṇanāmakā.
710.
Manoviññāṇaviññeyyaṃ, manodvārassa gocaraṃ.
711.
Dvādasāpi sarūpena, dasāyatanadhātuyo.
712.
Tadevoḷārikaṃ nāma, santiketi pavuccati.
713.
Sukhumañceva rūpañca, rūpaṃ soḷasadhā ṭhitaṃ.
714.
Avatthurūpaṃ sesaṃ tu, dvāvīsatividhaṃ bhave.
715.
Sesaṃ advārarūpaṃ tu, ekavīsavidhampi ca.
716.
Indriyarūpamaññaṃ tu, vīsadhānindriyaṃ siyā.
717.
Avinibbhogamitaraṃ, vinibbhogaṃ tu vīsadhā.
718.
Nipphannaṃ aṭṭhārasadhā, rūparūpanti veditaṃ.
719.
Vikārā lakkhaṇā ceva, rūpassupacayādayo.
720.
Rūpassetanti katvāna, rūpamicceva vuccati.
721.
Anidassanamaññaṃ tu, sattavīsatividhampi ca.
722.
Tividhaṃ cittajañceva, utujāhārajanti ca.
723.
Na vatthu tassa sesaṃ tu, sattavīsatividhaṃ bhave.
724.
Tividhā ca vibhāveyya, yathāsambhavato kathaṃ.
725.
Anidassanamaññaṃ tu, thūlaṃ sappaṭighaṃ bhave.
726.
Soḷasāti ca sabbampi, rūpaṃ tividhamuddise.
727.
Sampattagāhakaṃ nāma, ghānādittayamīritaṃ.
728.
Kiñci sārammaṇaṃ nāma, na gayhatīti sabbathā.
729.
Nopādā bāhirañceti, evampi tividhaṃ bhave.
730.
Anupādinnakañceti, evamādivasāpi ca.
731.
Viññātamaññaviññeyyaṃ, manasāti catubbidhaṃ.
732.
Aṭṭhārasekakaṃ pañca, catukkanti ca taṃ tathā.
733.
Na dvāraṃ vatthumevātha, nobhayanti ca niddise.
734.
Nopādā duvidhañceti, catuddhevampi desitaṃ.
735.
Nopādā duvidhañceti, catuddhā evamādito.
736.
Kammajaṃ cittajañceva, tathā viññattikaṃ dvayaṃ.
737.
Cittotāhārasambhūtaṃ, lahutādittayaṃ tijaṃ.
738.
Atha lakkhaṇarūpanti, rūpamevaṃ tu pañcadhā.
739.
Aṭṭhārasavidhaṃ rūpaṃ, kammajaṃ hoti piṇḍitaṃ.
740.
Pañcadasavidhaṃ rūpaṃ, cittasambhavamuddise.
741.
Utusambhavamīrenti, rūpaṃ terasadhā ṭhitaṃ.
742.
Evamāhārajaṃ nāma, rūpaṃ dvādasadhā ṭhitaṃ.
743.
Evampi pañcadhā hoti, rūpajātivibhāgato.
744.
Janeti kammajaṃ rūpaṃ, kāmarūpabhavadvaye.
745.
Cuti khīṇāsavasseti, soḷasete vivajjaye.
746.
Janenti cittajaṃ rūpaṃ, pañcavokārabhūmiyaṃ.
747.
Kāmabhūmiyamojā tu, janetāhārajaṃ tathā.
748.
Cittamuppādakālamhi, uppādānantaraṃ paraṃ.
749.
Paricchedāvinibbhogā, lahutādittayampi ca.
750.
Janeti rūpaṃ sesāni, pavatte, na tu sandhiyaṃ.
751.
Janeti rūpaṃ matake, bāhire tu yathārahaṃ.
752.
Sesānampi ca rūpānaṃ, paccayā honti sambhavā.
753.
Janakādippabhedañca, rūpānaṃ tattha dīpayeti.
Iti rūpavibhāge pabhedakathā niṭṭhitā.
Ekūnavīsatimo paricchedo.
Vīsatimo paricchedo
20.
Kalāpakathā
754.
Sahavuttiniyāmena, ekavīsavidhaṃ kathaṃ.
755.
Nava cha caturo dve ca, kalāpā ekavīsati.
756.
Cakkhādikehi yojetvā, dasakā aṭṭha dīpitā.
757.
Kāyitthipumbhāvavatthudasakā ca tathāpare.
758.
Navete kammajā nāma, kalāpā samudīritā.
759.
Kāyaviññattinavakaṃ, kāyaviññattiyā saha.
760.
Lahutādekādasakaṃ, tiṇṇannaṃ saha sambhavā.
761.
Vacīviññattilahutādīhi terasakaṃ tathā.
762.
Rūpākāravikārampi, saṅgahetvā yathārahaṃ.
763.
Lahutādekādasakaṃ, lahutādīhi tīhipi.
764.
Kalāpā utusambhūtā, catudhāva pakittitā.
765.
Lahutādekādasakaṃ, iti dve ojajā matā.
766.
Na kalāpaṅgamiccāhu, ākāsaṃ lakkhaṇāni ca.
767.
Tālīsekūnavīsā ca, kalāpaṅgāni tāni ca.
768.
Pañca pañceti rūpāni, tisataṃ soḷasādhikaṃ.
769.
Rūpakoṭṭhāsanāmena, pañcavīsati bhāvaye.
770.
Jātimekañca katvā vā, vinātha hadayaṃ tahiṃ.
771.
Vatthurūpaṃ na niddiṭṭhaṃ, paṭṭhāne desitaṃ tu taṃ.
772.
Tayo suddhaṭṭhakāpi ca;
Dve dve cittotusambhūtā,
Eko āhārajoti ca.
773.
Rūparūpavasenete, kalāpā cuddaseritā.
774.
Bhāvaddasakamekaṃ vā, katvā vatthuṃ vinā tathā.
775.
Suddhaṭṭhakā ca satteva, kammajā dasakāni ca.
776.
Agahītaggahaṇena, aṭṭhārasavidhaṃ bhave.
777.
Catukkā ca tikadvikā, ekakā ca yathārahaṃ.
778.
Cattāroti catuttiṃsa, sahavuttikarāsayo.
779.
Itthipumbhāvadasakasahitā sattakā dvidhā.
780.
Abhāvato bhāvahīno, itthaṃ chakkāpi sattadhā.
781.
Cakkhughānavihīnakā;
Sotaghānavihīnā ca,
Sabhāvā dve tayo tayo.
782.
Tividhāpi abhāvato;
Iccevaṃ pañcakā nāma,
Navakā rāsayo siyuṃ.
783.
Cakkhādittayato dvīhi, tayo hīnā abhāvakā.
784.
Cattārova kalāpāti, catukkā cha yathārahaṃ.
785.
Abhāvo dve sabhāvakā;
Kāyabhāvavatthuvasā,
Iti honti tayo tikā.
786.
Saddanavakaṭṭhakāti, dukā ca tividhā siyuṃ.
787.
Suddhaṭṭhakāni tīṇīti, cattāro ekakā siyuṃ.
788.
Rūparūpakalāpānaṃ, rāsayo honti sambhavā.
789.
Kalāparāsirūpāni, tattha tattha vibhāvaye.
790.
Agahītaggahaṇena, tattha tattha viniddise.
791.
Chabbīsa tattha rūpāni, sahassañca catussataṃ.
792.
Rūpe ca pañcadasake, asaññāpāyabhūmiyaṃ.
793.
Jātiṭṭhānesu sattānaṃ, sandhiyañca pavattiyaṃ.
794.
Bahisaṅkhārasantāne, matakāye ca sambhavā.
795.
Tattha vitthārasaṅkhepā, rūpānaṃ gaṇanāpi ca.
796.
Vitthāretvāna viññeyyā, sabbathāpi ca viññunāti.
Iti rūpavibhāge kalāpakathā niṭṭhitā.
Vīsatimo paricchedo.
Ekavīsatimo paricchedo
21.
Uppattikathā
797.
Vuttā cettāvatā tesaṃ, uppādo dāni niyyate.
798.
Iccuppattipabhedena, catasso yoniyo matā.
799.
Pete nijjhāmataṇhike;
Nirayesu ca sambhoti,
Yonekāvopapātikā.
800.
Tiracchānāsure tathā;
Petesu cāvasesesu,
Catassopi ca yoniyo.
801.
Saṃsedajopapātikā, opapātikanāmakā.
802.
Abhāvo dve sabhāvā ca, itthipumbhāvamissitā.
803.
Abhāvo dve sabhāvā ca, caturāpāyabhūmiyaṃ.
804.
Kāme sugatiyaṃ pana;
Ādikappe abhāvo ca,
Dve sabhāvā tato paraṃ.
805.
Iccevaṃ dasadhā honti, sabbā sandhisamuggamā.
806.
Sandhiyañca pavatte ca, rūpuppattiṃ vibhāvaye.
807.
Kāyavatthuvasā dveva, dasakā honti kammajā.
808.
Agahītaggahaṇena, tatthekādasa niddise.
809.
Cakkhudasakādayo ca, cattāro honti sambhavā.
810.
Heṭṭhimakoṭiyā dveva, gabbhaseyyasamuggame.
811.
Eko tayo tayo ceva, siyuṃticatupañcakā.
812.
Jivhākāyavatthuvasā, tayo heṭṭhimakoṭiyā.
813.
Catukkapañcakā tattha, dvekahīnā tayo tayo.
814.
Iccevaṃ pañcasaṅgahā;
Eko tayo tayo ceko,
Ekoti ca yathākkamaṃ.
815.
Bhāvādikā yathāvuttā, navadhā navadhā siyuṃ.
816.
Catukkapañcakacchakkā, pañcachakkāpi ca dvidhā.
817.
Catukkatikadukkā ca, cha koṭṭhāsā yathārahaṃ.
818.
Rūpasantatisīsānaṃ, rāsayo sattavīsati.
819.
Kāmāvacarasattānaṃ, paṭisandhipavattiyaṃ.
820.
Pubbe vuttanayeneva, sabbatthāpi viniddise.
821.
Tejodhātu ṭhitikkhaṇe;
Bhūtā sandhikkhaṇe rūpaṃ,
Janeti utujaṭṭhakaṃ.
822.
Bhavaṅgādimupādāya, janetuppattiyaṃ pana.
823.
Sarīrānugato hutvā, janetāhārajaṭṭhakaṃ.
824.
Saddaviññattilahutā, sambhave sambhavanti ca.
825.
Yāvajīvaṃ pavattanti, dīpajālāva santati.
826.
Jīvitanavakañceva, rūpāvacarabhūmiyaṃ.
827.
Pubbe vuttanayeneva, pavatte utucittajā.
828.
Pavatte utujañceti, dvedhāsaññīnamuddise.
829.
Kalāpānañca rūpānaṃ, sambhavāsambhavampi ca.
830.
Kalāpā ceva rūpāni, tathā santatirāsayo.
831.
Cittojajā kalāpā ca, utujā lahutādayo.
832.
Kalāpā tattha labbhanti, dve ca rūpāni uddise.
833.
Uppādakāle sabbattha, jaratāniccatāpi ca.
834.
Rūpāni ca kalāpā ca, sabbepi ca pavattiyaṃ.
835.
Jīvitanavakaṃ hitvā, kalāpā honti vīsati.
836.
Jīvitanavakaṃ nāma, rūpaloke visuṃ siyā.
837.
Ādikāle na labbhanti, pacchā labbhanti kecipi.
838.
Āhārajakalāpā ca, na labbhanteva sabbathā.
839.
Asaññibhūmiyaṃ pubbe, vuttāpi ca na labbhare.
840.
Natthekādasa rūpāni, kalāpekūnavīsati.
841.
Tesamuṭṭhānikā santi, rūpāvacarabhūmiyaṃ.
842.
Asaññīnaṃ tu sambhonti, natthārūpesu kiñcipi.
843.
Kalāpānañca rūpānaṃ, yathāyogaṃ vibhāvayeti.
Iti rūpavibhāge uppattikathā niṭṭhitā.
Ekavīsatimo paricchedo.
Dvāvīsatimo paricchedo
22.
Pakiṇṇakakathā
844.
Pavattikosallatthāya, tatthevetaṃ pakiṇṇakaṃ.
845.
Tividhāpi cekacatu-pañcavokārabhedato.
846.
Nāmamattā arūpīnaṃ, rūpābhāvāti ca dvidhā.
847.
Duvidhā missitā ceti, bhavanti ca catubbidhā.
848.
Chabbīsatividhā missā, pañcavokārasandhiyo.
849.
Santatirāsibhedena, siyuṃ tiṃsavidhā kathaṃ.
850.
Rāsayo sattavīsati;
Vuttā kāme vasā tesaṃ,
Sattakā kāmasandhiyo.
851.
Sabbatthāpi catassova, nāmasantatiyo siyuṃ.
852.
Santatirāsayo pubbe, vibhattā sattakādayo.
853.
Chakkena saddhiṃ viññeyyā, tasmā tattha cha saṅgahā.
854.
Aṭṭhako rāsi tattheko, tasmā santati vuccati.
855.
Arūpīnaṃ catassopi, nāmasantatiyo siyuṃ.
856.
Aṭṭhavīsañca missāti, tiṃseva honti sandhiyo.
857.
Missitānaṃ vibhāgoyaṃ, yathāyogaṃ kathīyati.
858.
Samānāneva nāmānaṃ, ekacittakkhaṇaṃ mataṃ.
859.
Ekūnapaññāsamattaṃ, ṭhitikkhaṇamudīritaṃ.
860.
Dandhaṃ hi vattikaṃ rūpaṃ, nāmaṃ tu lahuvattikaṃ.
861.
Uppajjitvā pavattitvā, bhijjanti ca lahuṃ lahuṃ.
862.
Sattarasacittakkhaṇaṃ, tikhaṇanti ca vuccati.
863.
Lakkhaṇattayarūpaṃ tu, salakkhaṇavavatthitaṃ.
864.
Rūpaṃ nāma catukkañca, salakkhaṇaniyāmitaṃ.
865.
Atulyakkhaṇadhammānaṃ, siyā bhedaṃ yathārahaṃ.
866.
Sattarasamacittassa, bhaṅgena saha bhijjati.
867.
Aṭṭhārasamacittassa, uppāde pana bhijjati.
868.
Aṭṭhārasamacittassa, ṭhitikālesu bhijjati.
869.
Aṭṭhārasamacittassa, bhaṅgena saha bhijjati.
870.
Ṭhatvā ekūnapaññāsa, khaṇāni puna bhijjati.
871.
Eko jāyati eko ca, bhijjatīti ca sabbathā.
872.
Yathānupubbaghaṭitā, ekapaññāsa labbhare.
873.
Rūpasantatisīsānaṃ, rāsayo sattakādayo.
874.
Ekapaññāsa ghaṭikā, pavattanti khaṇe khaṇe.
875.
Uppāde bhijjaticcevaṃ, vutto aṭṭhakathānayo.
876.
Cittena saha jātanti, vuttamācariyena hi.
877.
Vuttā hi yamake kāyavacīsaṅkhāranāmakā.
878.
Rūpaṃ janeti tatthāpi, utu bhaṅgakkhaṇepi ca.
879.
Aṭṭhārasamauppādaṭṭhitiādīsu bhijjati.
880.
Ekasantatisambandhā, ekapaññāsa labbhare.
881.
Ghaṭikā saha labbhanti, tasmā sattaraseva te.
882.
Janenti ṭhitibhaṅgesu, na janentīti kecanā.
883.
Dhammānaṃ yamake vuttā, iti pāḷi vadanti ca.
884.
Iti vatvā pure vuttaṃ, icchantācariyā nayaṃ.
885.
Rūpāni ca kalāpā ca, ekābaddhā yathārahaṃ.
886.
Yāva maraṇakālāpi, pavattanti nirantaraṃ.
887.
Ubhinnaṃ vā khayā cātha, upacchedakakammunā.
888.
Sattarasacittakkhaṇamattasesamhi jīvite.
889.
Ṭhitikālamupādāya, na tu jāyati kammajaṃ.
890.
Rūpañca cutiyā saha;
Bhijjatīti mato nāma,
Tato hoti sa puggalo.
891.
Utusambhavarūpaṃ tu, avasissati vā na vā.
892.
Missāmissāhi sandhīhi, punadevopapajjati.
893.
Tesamuṭṭhānikā pañca, catuttiṃsa samissitā.
894.
Iti sabbapakārena, rūpadhammā pakāsitāti.
Iti rūpavibhāge pakiṇṇakakathā niṭṭhitā.
Dvāvīsatimo paricchedo.
Niṭṭhito ca sabbathāpi rūpavibhāgo.
Tevīsatimo paricchedo
4.
Nibbānavibhāgo
23.
Mūlavisuddhikathā
895.
Vuttā asaṅkhataṃ dāni, nibbānanti pavuccati.
896.
Diṭṭhivisuddhināmā ca, kaṅkhāvitaraṇāpi ca.
897.
Tathā paṭipadāñāṇa-dassanā ñāṇadassanaṃ.
898.
Sattamānuttarā tattha, pubbabhāgā cha lokiyā.
899.
Ājīvapārisuddhi ca, sīlaṃ paccayanissitaṃ.
900.
Catupārisuddhisīlaṃ, dhutaṅgaparivāritaṃ.
901.
Appamaññā ca saññā ca, vavatthāruppakāti ca.
902.
Pāḷiyaṃ tu vibhattāni, aṭṭhatiṃsāti vaṇṇitaṃ.
903.
Vāyo nīlañca pītakaṃ;
Lohitodātamākāsaṃ,
Ālokakasiṇanti ca.
904.
Aṭṭheva pāḷiyaṃ hitvā, ante tu kasiṇadvayaṃ.
905.
Vicchiddakañca vikkhittaṃ, hatavikkhittalohitaṃ.
906.
Rūpakāyavibhāgāya, dasakāyavipattiyā.
907.
Devatopasamāyañca, sattānussatiyo kamā.
908.
Ānāpānassaticcevaṃ, dasānussatiyo matā.
909.
Vuttā brahmavihārā ca, appamaññāti tādinā.
910.
Catudhātuvavatthānaṃ, catudhātupariggaho.
911.
Ākiñcaññaṃ tathā neva-saññānāsaññanāmakaṃ.
912.
Arūpakammaṭṭhānāni, cattāropi pakittitā.
913.
Disvā sutvā phusitvā vā, parikammaṃ tu kubbato.
914.
Paṭibhāgo tamārabbha, tattha vattati appanā.
915.
Aho sattā sukhappattā, hontu yadicchakāti ca.
916.
Appamaññā panappenti, anupubbena vattikā.
917.
Tasseva natthibhāve ca, tatiyāruppaketi ca.
918.
Appenti anupubbena, āruppāpi catubbidhā.
919.
Paṭhamajjhānikā vuttā, koṭṭhāsāsubhabhāvanā.
920.
Upekkhāruppakā pañca, upekkhājhānikāti ca.
921.
Parikammavasā tiṃsa, cha koṭṭhāsā yathākkamaṃ.
922.
Ekaccatupañcajhāna-vasena tividhā siyuṃ.
923.
Iccevamappanā kamma-ṭṭhānabhedā samissitā.
924.
Sesā dasa pavuccanti, upacārasamādhikā.
925.
Pañcamaṃ vā catutthaṃ vā, javanaṃ hoti appanā.
926.
Tihetukaparittāni, purimāni yathārahaṃ.
927.
Adhiṭṭhānā ca vuṭṭhānā, paccavekkhaṇa pañcamā.
928.
Bhāventassa panappenti, uparūpari appanā.
929.
Pañcābhiññā hi appenti, rūpasaddādigocare.
930.
Aniccadukkhānattāti, bhūmidhamme vipassato.
931.
Ajjhāsayo ca vuṭṭhāna-gāminī ca vipassanā.
932.
Yathāsakaṃ phalānaṃ tu, maggā honti niyāmatā.
933.
Phalasamāpattiyampi, appeti phalamānasaṃ.
934.
Jhānadhamme vipassitvā, tattha tattheva paṇḍito.
935.
Nirodhaṃ nāma phusati, samāpattimacittakaṃ.
936.
Yathāsakaṃ phaluppādo, vuṭṭhānanti tato mato.
937.
Bhavaṅgapāto taṃ chetvā, jāyate paccavekkhaṇā.
938.
Yathāyogaṃ vibhāveyya, tattha tattha vicakkhaṇo.
939.
Upacārappanābhedo, samatho pubbabhāgiyoti.
Iti nibbānavibhāge mūlavisuddhikathā niṭṭhitā.
Tevīsatimo paricchedo.
Catuvīsatimo paricchedo
24.
Pariggahavisuddhikathā
940.
Payogāsayasampanno, nibbānābhirato tato.
941.
Lakkhaṇapaccupaṭṭhāna-padaṭṭhānavibhāgato.
942.
Vavatthapento tatthevamanupassati paññavā.
943.
Natthettha koci attā vā, satto jīvo ca puggalo.
944.
Evaṃ khandhesu santesu, hoti sattoti sammuti.
945.
Abbocchinno pavattanto, saṃsāroti pavuccati.
946.
Bhūmidhammavavatthānaṃ, suddhasaṅkhāradassanaṃ.
947.
Diṭṭhivisuddhi nāmāti, ñāṇametaṃ pavuccati.
948.
Tato paraṃ yathāyogaṃ, pariggaṇhati paccaye.
949.
Samodhāneti saṅkhāre, tattha tatthupapattiyā.
950.
Tadappavatti nibbānaṃ, maggo taṃpāpakoti ca.
951.
Pariggaṇhanti ekacce, saṅkhārānamathāpare.
952.
Bhavaṅgapariṇāmañca, labhitvāva yathārahaṃ.
953.
Paṭicca manasikāraṃ, pavattanti arūpino.
954.
Pavattanti ekacceti, pariggaṇhanti paccaye.
955.
Viññāṇaṃ nāmarūpañca, saḷāyatananāmakaṃ.
956.
Jāti jarā maraṇañca, pavattati yathārahaṃ.
957.
Domanassamupāyāso, sambhoti ca yathārahaṃ.
958.
Paṭiccasamuppādova, natthañño koci kārako.
959.
Jātādayopare aṭṭha, paccuppannoti vaṇṇito.
960.
Bhavekadeso kammañca, kammavaṭṭanti vuccati.
961.
Vipākavaṭṭaṃ sattāpi, upapattibhavopi ca.
962.
Taṇhupādānabhavāti, atīte pañca hetavo.
963.
Avijjā saṅkhārā ceti, paccuppannepi pañcake.
964.
Tathā tadeva jātādi-nāmenānāgatanti ca.
965.
Idāni hetavo pañca, āyatiṃ phalapañcakaṃ.
966.
Tisandhi catusaṅkhepaṃ, vīsatākāramabravuṃ.
967.
Gambhīrattā catunnampi, catugambhīratā matā.
968.
Tathevaṃdhammatā ceti, nayā vuttā catubbidhā.
969.
Āsavānaṃ samuppādā, avijjā ca pavattati.
970.
Baddhāvicchedamiccevaṃ, bhavacakkamanādikaṃ.
971.
Sesākārādighaṭikaṃ, tibhavārathayojitaṃ.
972.
Catusaṅkhepagambhīranayamaṇḍitadesanaṃ.
973.
Dhammaṭṭhitīti dīpenti, idappaccayataṃ budhā.
974.
Saṅkhepato ca vitthārā, vividhākārabhedato.
975.
Avijjādinirodhena, nirodheti ca sabbathā.
976.
Saṃsāroyanti ekacce, pariggaṇhanti paccaye.
977.
Ekacce pariggaṇhanti, catuvīsati paccaye.
978.
Sappaccayanāmarūpaṃ, vavatthānanti veditaṃ.
979.
Dhammaṭṭhiti yathābhūtañāṇadassananāmakaṃ.
980.
Kaṅkhāvitaraṇā nāma, visuddhīti pavuccatīti.
Iti nibbānavibhāge pariggahavisuddhikathā niṭṭhitā.
Catuvīsatimo paricchedo.
Pañcavīsatimo paricchedo
25.
Vipassanāvuddhikathā
981.
Patvā kalāpato tāva, sammaseyya tato paraṃ.
982.
Bhaṅgañāṇaṃ bhayañāṇaṃ, tathādīnavanibbidā.
983.
Saṅkhārupekkhānulomamiccānukkamato ṭhitā.
984.
Lakkhaṇattayamāhacca, saṅkhāresu pavattati.
985.
Sammasitvā atītādikhandhāyatanadhātuyo.
986.
Anattā asārakaṭṭhena, iccābhiṇhaṃ vicintayaṃ.
987.
Saṅkhāresu tato yogī, khaṇasantatiaddhato.
988.
Paññāsākārabhedehi, anupassati tattha hi.
989.
Samudayā nirodhā ca, pañcannaṃ dassitā tathā.
990.
Viññāṇasseti sabbepi, cattālīsa samissitā.
991.
Lakkhaṇañcettha passato;
Khaṇatodayato ceti,
Samapaññāsa honti te.
992.
Āyatannādibhedehi, yojetabbā yathārahaṃ.
993.
Vibhūtā honti saṅkhārā, samuṭṭhāti tilakkhaṇaṃ.
994.
Te passanti visesato;
Tato jāyantupaklesā,
Dasopaklesavatthukā.
995.
Sukhaṃ ñāṇamupaṭṭhānaṃ, upekkhā ca nikanti ca.
996.
Assādento unnamanto, mamāyanto kilissati.
997.
Vekkhabujjhāti maññanto, pappoti adhimāniko.
998.
Taṇhāgāhādivatthuto;
Taṇhāmānadiṭṭhiyo cupaklesā paripanthakā.
999.
Tilakkhaṇārammaṇato, maggo nibbānapaccayo.
1000.
Visuddhi ca maggāmaggañāṇadassananāmikā.
1001.
Ādiṃ katvā paṭipadāñāṇadassananāmikā.
1002.
Paṭipajjati medhāvī, udayabbayadassanaṃ.
1003.
Sikkhantassācireneva, paripakkā vipassanā.
1004.
Uppādābhogamohāya, bhaṅgamevānutiṭṭhati.
1005.
Bhijjamānatiṇāniva, paṭipajjā sikhā viya.
1006.
Passato tassa bhaṅgānupassanāñāṇamīritaṃ.
1007.
Ādīnavānupassanā-ñāṇaṃ ādīnavāti ca.
1008.
Muccitukamyatāñāṇaṃ, tato muccitumicchato.
1009.
Vase vatteyya attā ce, tadabhāvā na te tathā.
1010.
Paṭisaṅkhānupassanā-ñāṇaṃ jātanti vuccati.
1011.
Supariññātasaṅkhāre, tatheva paṭipassati.
1012.
Attā vā attanīyaṃ vā, nāhaṃ na tu mamāti ca.
1013.
Attattaniyabhāvena, saṅkhāresvajjhupekkhati.
1014.
Tato vuṭṭhānaghaṭitaṃ, anulomanti vuccati.
1015.
Upekkhantassa tasseva, sikhāpattā vipassanā.
1016.
Tīradassīva sakuṇo, yāva pāraṃ na passati.
1017.
Vuṭṭhānagāminī nāma, sānulomā pavuccati.
1018.
Vipassanāpaṭipadaṃ, pūretīti pavuccatīti.
Iti nibbānavibhāge vipassanāvuddhikathā niṭṭhitā.
Pañcavīsatimo paricchedo.
Chabbisatimo paricchedo
26.
Vuṭṭhānavisuddhikathā
1019.
Vuṭṭhānagāminī nāma, yadā hoti tadā pana.
1020.
Maggo tato phalaṃ hoti, bhavaṅgā paccavekkhaṇā.
1021.
Maggassāvajjanaṃ hutvā, nibbāne hoti gotrabhu.
1022.
Appeti maggajavanaṃ, nibbāne sakimeva taṃ.
1023.
Maggāvasesanirodhamaggavuṭṭhānavīthiyaṃ.
1024.
Taṃ chetvā paccavekkhaṇā;
Tisso pañcavidhā honti,
Yathāyogaṃ tathā hi ca.
1025.
Hīne kilese sese ca, paccavekkhati vā na vā.
1026.
Appeti anupubbena, sesamaggaphalāni ca.
1027.
Suññatā cānimittā ca, tathāpaṇihitāni ca.
1028.
Vimokkhamukhabhūtāti, tividhā bhājitā tathā.
1029.
Nibbānaphalamaggā ca, samāpattisamādhayo.
1030.
Sattakkhattuparamo so, sotāpannoti vuccati.
1031.
Sakimeva imaṃ lokaṃ, āgantvā hoti mānusaṃ.
1032.
Brahmalokā anāgantvā, idhakāmopapattiyā.
1033.
Diṭṭheva dhamme dukkhaggiṃ, nibbāpetīti vuccati.
1034.
Dvidhāpi catudhā yuggā, aṭṭha honti vibhāgato.
1035.
Vibhāgādivasā pana;
Vibhattā honti sattete,
Yathāyogaṃ tathā hi ca.
1036.
Paññādhurassānattato, iti dīpenti paṇḍitā.
1037.
Ante paññāvimuttova, tasmā saddhādhuro siyā.
1038.
Ante paññāvimuttova, hoti paññādhuropi ca.
1039.
Vipassanāyānikā ca, sabbe sukkhavipassakā.
1040.
Āruppapādakā cāpi, ādimhi duvidhā tathā.
1041.
Ubhatobhāgavimutto, arahatte patiṭṭhito.
1042.
Maggapphalabhūmiyo ca, sattaṭṭhāriyapuggalā.
1043.
Samucchedappahānena, klesānusayasodhanaṃ.
1044.
Ñāṇadassanavisuddhi, nāma hoti tathāpi ca.
1045.
Yathāyogaṃ pajahati, taṇhāsamudayampi ca.
1046.
Bhāvanāvīthimotiṇṇo, bhāvetīti pavuccati.
1047.
Apāyagamanīyañca, rāgadosādikattayaṃ.
1048.
Pajahāti sotāpatti-maggo paṭhamabhūmiko.
1049.
Thūle tu sakadāgāmi-maggo dutiyabhūmiko.
1050.
Kāmarāgabyāpāde ca, tadekaṭṭhe ca sambhavā.
1051.
Aggamaggo pajahati, klese sese ca sabbathā.
1052.
Maggañāṇaṃ pakāsenti, visuddhiṃ sattamaṃ budhā.
1053.
Sattamāyānupattabbaṃ, nibbānanti pavuccati.
1054.
Pārimaṃ tīramabhayaṃ, sabbasaṅkhāranissaṭaṃ.
1055.
Klesasaṃsārasaṅkhāra-paṭipakkhanidassitaṃ.
1056.
Anuttaramasaṅkhāraṃ, anantamatulañca taṃ.
1057.
Nirodhasacca nibbānaṃ, ekantaṃ amataṃ padaṃ.
1058.
Anupādisesā ceti, duvidhā pariyāyato.
1059.
Attādigāhābhāvena, tividhāpi ca bhājitaṃ.
1060.
Bhavakkhayādibhedehi, bahudhāpi pavuccati.
1061.
Vānābhāvā vānātīto, ‘‘nibbāna’’nti pakittitaṃ.
Iti nibbānavibhāge vuṭṭhānavisuddhikathā niṭṭhitā.
Chabbīsatimo paricchedo.
Niṭṭhito ca sabbathāpi nibbānavibhāgo.
Sattavīsatimo paricchedo
5.
Paññattivibhāgo
27.
Pabhedakathā
1062.
Tasmā dāni yathāyogaṃ, paññattipi pavuccati.
1063.
Duvidhā hoti paññatti, atthapaññatti tattha ca.
1064.
Vikappupaṭṭhānākāravohārābhinivesato.
1065.
Paññāpīyanti nāmāti, paññattīti pakittitā.
1066.
Tattha ca paramatthatthā, saccikaṭṭhā salakkhaṇā.
1067.
Aññathā gahitā taṃtamupādāya pakappitā.
1068.
Paññapetabbanāmāva, paññattatthāva sabbathā.
1069.
Paññattā itthipurisamañcapīṭhapaṭādayo.
1070.
Paññattīti ca sā nāmapaññattīti tato matā.
1071.
Catudhā paññapetabbapaññattīti hi vaṇṇitā.
1072.
Nirutti byañjanamabhilāpoti pana bhājitā.
1073.
Sabbeva dhammā paññattipathāti pana bhājitā.
1074.
Paññattipathāva honti, paramatthā salakkhaṇā.
1075.
Paññattipathā ca nāmapaññattipathabhāvato.
1076.
Nāmamevampetaṃ tattha, paññatticceva vaṇṇitaṃ.
1077.
Icchitabbāpi paññattipathā paññattinānatā.
1078.
Nayaṃ gahetvā etthāpi, paññatti duvidhā katā.
1079.
Atthā paññattimattā ca, atthapaññattināmakā.
1080.
Iccevaṃ vaṇṇanāmagge, ñeyyattā tividhā katā.
1081.
Saccikaṭṭhasabhāvattā, avisaṃvādakā hi te.
1082.
Lokasamaññādhippāyāvisaṃvādakabhāvato.
1083.
Tenāpi nāmasaṃviññū, vohareyyubhayampi vā.
Iti paññattivibhāge pabhedakathā niṭṭhitā.
Sattavīsatimo paricchedo.
Aṭṭhavīsatimo paricchedo
28.
Atthapaññattikathā
1084.
Viññattindriyavipphāra-visesopanibandhanā.
1085.
Sattapaññatti nāmāyaṃ, svāyaṃ sattoti sammato.
1086.
Khandhāyatanavuttiyā;
Kārako vedako vāyaṃ,
Sandhāvati bhave bhave.
1087.
Ahamattāparā itthī, purisoti ca kappito.
1088.
Khandhādivinimuttassa, sattasseva abhāvato.
1089.
Khandhavohārato tassa, aññavohārasambhavā.
1090.
Tabbisesāvacarita-vohāro ca tu dissati.
1091.
Mīyatīti ca tassāyaṃ, saṃsāroti pavuccati.
1092.
Nāparo sveva santānabhedābhāvopacārato.
1093.
Ucchedasassatattaṃ vā, tasmā nopeti puggalo.
1094.
Khandhādikamupādāya, paññattoti pavuccati.
1095.
Sattapaññatti nāmāti, viññātabbā vibhāvinā.
1096.
Bhūmipabbatapāsāṇatiṇarukkhalatādikā.
1097.
Tamupādāya sambhārapaññattīti pavuccati.
1098.
Saṇṭhānapaññatti nāma, thambhakumbhādikā matā.
1099.
Saṅghātapaññatti nāma, rathagehādikā matā.
1100.
Pariṇāmapaññattīti, dadhibhattādikā matā.
1101.
Santānavutti saṅketasiddhā paññatti pañcadhā.
1102.
Vikappapaññatti nāma, kālākāsadisādikā.
1103.
Upaṭṭhānapaññattīti, paṭibhāgādikā matā.
1104.
Ākārapaññatti nāma, viññattilahutādikā.
1105.
Vohārapaññatti nāma, kathināpattiādikā.
1106.
So bhavissāmi maṃ ca tu;
Nicco dhuvo sassatoti -
Ādikā pana sabbathā.
1107.
Abhinivesapaññatti, nāma titthiyakappitā.
1108.
Santānamuttasaṅketasiddhā atthāpi pañcadhā.
1109.
Atthapaññatti nāmāyaṃ, dasadhā paridīpitā.
1110.
Paññattimattaṃ sandhāya, voharanti yathākathaṃ.
1111.
Paññattimatidhāvitvā, gaṇhanti paramatthato.
1112.
Micchattābhiniviṭṭhā ca, vaḍḍhanti bhavabandhanaṃ.
1113.
Paramatthapaññattīsu, vibhāgamiti lakkhayeti.
Iti paññattivibhāge atthapaññattikathā niṭṭhitā.
Aṭṭhavīsatimo paricchedo.
Ekūnatiṃsatimo paricchedo
29.
Nāmapaññattikathā
1114.
Yathāvuttatthasaddānaṃ, antarā cintanā gatā.
1115.
Taṃdvayābaddhasaṅketañeyyākāropalakkhitā.
1116.
Pavattānantaruppanna-manodvārikavīthiyā.
1117.
Sutvā tameva cintetvā, manodvārikavīthiyā.
1118.
Nāmapaññattiatthā tu, tato gayhanti sambhavā.
1119.
Catudhā tividhā vātha, cintanā tattha icchitā.
1120.
Nayo ācariyeneti, vibhāgoyaṃ pakāsito.
1121.
Saddova nāmapaññatti, iccekaccehi vaṇṇitaṃ.
1122.
Neruttikayādicchakavasā nāmaṃ dvidhā bhave.
1123.
Katvā vaṇṇāgamādiñca, saddalakkhaṇasādhitaṃ.
1124.
Yadicchāya katamattaṃ, byañjanatthavivajjitaṃ.
1125.
Nibbacanatthasāpekkhaṃ, tatthānvatthamudīritaṃ.
1126.
Atambhūtassa tabbhāvavohāroti pavuccati.
1127.
Opapātikamiccevaṃ, nāmaṃ hoti catubbidhaṃ.
1128.
Tīṇi nāmāni candādināmaṃ tatthopapātikaṃ.
1129.
Liṅgikaṃ ruḷhikañceti, nāmaṃ pañcavidhaṃ bhave.
1130.
Āvatthikaṃ nemittakaṃ, sīlavāpaññavādikaṃ.
1131.
Ruḷhikaṃ lesamattena, ruḷhaṃ gomahiṃsādikaṃ.
1132.
Vibhattā nāmapaññatti, chabbidhā hoti tattha hi.
1133.
Vuccati khandhāyatana-dhātupañcindriyādikā.
1134.
Avijjamānamañcādi, atthapaññattidīpitā.
1135.
Tevijjo chaḷabhiñño ca, sīlavā paññavāpi ca.
1136.
Itthirūpaṃ itthisaddo, itthicittantiādikā.
1137.
Cakkhuviññāṇaṃ ca cakkhu-samphasso cevamādikā.
1138.
Khattiyaputto brāhmaṇa-putto iccevamādikā.
1139.
Sarūpaṃ visayañceva, vibhāgañca vibhāvaye.
1140.
Paññatti duvidhā ceti, ñeyyatthā chabbidhā matāti.
Iti paññattivibhāge nāmapaññattikathā niṭṭhitā.
Ekūnatiṃsatimo paricchedo.
Niṭṭhito ca sabbathāpi paññattivibhāgo.
Nigamanakathā
1141.
Kule sañjātabhūtena, bahussutena ñāṇinā.
1142.
Tambaraṭṭhe vasantena, nagare tañjanāmake.
1143.
Mahāvihāravāsīnaṃ, vācanāmagganissitaṃ.
1144.
Pakaraṇaṃ kataṃ tena, paramatthatthavedināti.
Iti anuruddhācariyena racito
Paramatthavinicchayo niṭṭhito.
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa