Tevīsatimo paricchedo
4.
Nibbānavibhāgo
23.
Mūlavisuddhikathā
895.
Vuttā asaṅkhataṃ dāni, nibbānanti pavuccati.
896.
Diṭṭhivisuddhināmā ca, kaṅkhāvitaraṇāpi ca.
897.
Tathā paṭipadāñāṇa-dassanā ñāṇadassanaṃ.
898.
Sattamānuttarā tattha, pubbabhāgā cha lokiyā.
899.
Ājīvapārisuddhi ca, sīlaṃ paccayanissitaṃ.
900.
Catupārisuddhisīlaṃ, dhutaṅgaparivāritaṃ.
901.
Appamaññā ca saññā ca, vavatthāruppakāti ca.
902.
Pāḷiyaṃ tu vibhattāni, aṭṭhatiṃsāti vaṇṇitaṃ.
903.
Vāyo nīlañca pītakaṃ;
Lohitodātamākāsaṃ,
Ālokakasiṇanti ca.
904.
Aṭṭheva pāḷiyaṃ hitvā, ante tu kasiṇadvayaṃ.
905.
Vicchiddakañca vikkhittaṃ, hatavikkhittalohitaṃ.
906.
Rūpakāyavibhāgāya, dasakāyavipattiyā.
907.
Devatopasamāyañca, sattānussatiyo kamā.
908.
Ānāpānassaticcevaṃ, dasānussatiyo matā.
909.
Vuttā brahmavihārā ca, appamaññāti tādinā.
910.
Catudhātuvavatthānaṃ, catudhātupariggaho.
911.
Ākiñcaññaṃ tathā neva-saññānāsaññanāmakaṃ.
912.
Arūpakammaṭṭhānāni, cattāropi pakittitā.
913.
Disvā sutvā phusitvā vā, parikammaṃ tu kubbato.
914.
Paṭibhāgo tamārabbha, tattha vattati appanā.
915.
Aho sattā sukhappattā, hontu yadicchakāti ca.
916.
Appamaññā panappenti, anupubbena vattikā.
917.
Tasseva natthibhāve ca, tatiyāruppaketi ca.
918.
Appenti anupubbena, āruppāpi catubbidhā.
919.
Paṭhamajjhānikā vuttā, koṭṭhāsāsubhabhāvanā.
920.
Upekkhāruppakā pañca, upekkhājhānikāti ca.
921.
Parikammavasā tiṃsa, cha koṭṭhāsā yathākkamaṃ.
922.
Ekaccatupañcajhāna-vasena tividhā siyuṃ.
923.
Iccevamappanā kamma-ṭṭhānabhedā samissitā.
924.
Sesā dasa pavuccanti, upacārasamādhikā.
925.
Pañcamaṃ vā catutthaṃ vā, javanaṃ hoti appanā.
926.
Tihetukaparittāni, purimāni yathārahaṃ.
927.
Adhiṭṭhānā ca vuṭṭhānā, paccavekkhaṇa pañcamā.
928.
Bhāventassa panappenti, uparūpari appanā.
929.
Pañcābhiññā hi appenti, rūpasaddādigocare.
930.
Aniccadukkhānattāti, bhūmidhamme vipassato.
931.
Ajjhāsayo ca vuṭṭhāna-gāminī ca vipassanā.
932.
Yathāsakaṃ phalānaṃ tu, maggā honti niyāmatā.
933.
Phalasamāpattiyampi, appeti phalamānasaṃ.
934.
Jhānadhamme vipassitvā, tattha tattheva paṇḍito.
935.
Nirodhaṃ nāma phusati, samāpattimacittakaṃ.
936.
Yathāsakaṃ phaluppādo, vuṭṭhānanti tato mato.
937.
Bhavaṅgapāto taṃ chetvā, jāyate paccavekkhaṇā.
938.
Yathāyogaṃ vibhāveyya, tattha tattha vicakkhaṇo.
939.
Upacārappanābhedo, samatho pubbabhāgiyoti.
Iti nibbānavibhāge mūlavisuddhikathā niṭṭhitā.
Tevīsatimo paricchedo.
Catuvīsatimo paricchedo
24.
Pariggahavisuddhikathā
940.
Payogāsayasampanno, nibbānābhirato tato.
941.
Lakkhaṇapaccupaṭṭhāna-padaṭṭhānavibhāgato.
942.
Vavatthapento tatthevamanupassati paññavā.
943.
Natthettha koci attā vā, satto jīvo ca puggalo.
944.
Evaṃ khandhesu santesu, hoti sattoti sammuti.
945.
Abbocchinno pavattanto, saṃsāroti pavuccati.
946.
Bhūmidhammavavatthānaṃ, suddhasaṅkhāradassanaṃ.
947.
Diṭṭhivisuddhi nāmāti, ñāṇametaṃ pavuccati.
948.
Tato paraṃ yathāyogaṃ, pariggaṇhati paccaye.
949.
Samodhāneti saṅkhāre, tattha tatthupapattiyā.
950.
Tadappavatti nibbānaṃ, maggo taṃpāpakoti ca.
951.
Pariggaṇhanti ekacce, saṅkhārānamathāpare.
952.
Bhavaṅgapariṇāmañca, labhitvāva yathārahaṃ.
953.
Paṭicca manasikāraṃ, pavattanti arūpino.
954.
Pavattanti ekacceti, pariggaṇhanti paccaye.
955.
Viññāṇaṃ nāmarūpañca, saḷāyatananāmakaṃ.
956.
Jāti jarā maraṇañca, pavattati yathārahaṃ.
957.
Domanassamupāyāso, sambhoti ca yathārahaṃ.
958.
Paṭiccasamuppādova, natthañño koci kārako.
959.
Jātādayopare aṭṭha, paccuppannoti vaṇṇito.
960.
Bhavekadeso kammañca, kammavaṭṭanti vuccati.
961.
Vipākavaṭṭaṃ sattāpi, upapattibhavopi ca.
962.
Taṇhupādānabhavāti, atīte pañca hetavo.
963.
Avijjā saṅkhārā ceti, paccuppannepi pañcake.
964.
Tathā tadeva jātādi-nāmenānāgatanti ca.
965.
Idāni hetavo pañca, āyatiṃ phalapañcakaṃ.
966.
Tisandhi catusaṅkhepaṃ, vīsatākāramabravuṃ.
967.
Gambhīrattā catunnampi, catugambhīratā matā.
968.
Tathevaṃdhammatā ceti, nayā vuttā catubbidhā.
969.
Āsavānaṃ samuppādā, avijjā ca pavattati.
970.
Baddhāvicchedamiccevaṃ, bhavacakkamanādikaṃ.
971.
Sesākārādighaṭikaṃ, tibhavārathayojitaṃ.
972.
Catusaṅkhepagambhīranayamaṇḍitadesanaṃ.
973.
Dhammaṭṭhitīti dīpenti, idappaccayataṃ budhā.
974.
Saṅkhepato ca vitthārā, vividhākārabhedato.
975.
Avijjādinirodhena, nirodheti ca sabbathā.
976.
Saṃsāroyanti ekacce, pariggaṇhanti paccaye.
977.
Ekacce pariggaṇhanti, catuvīsati paccaye.
978.
Sappaccayanāmarūpaṃ, vavatthānanti veditaṃ.
979.
Dhammaṭṭhiti yathābhūtañāṇadassananāmakaṃ.
980.
Kaṅkhāvitaraṇā nāma, visuddhīti pavuccatīti.
Iti nibbānavibhāge pariggahavisuddhikathā niṭṭhitā.
Catuvīsatimo paricchedo.
Pañcavīsatimo paricchedo
25.
Vipassanāvuddhikathā
981.
Patvā kalāpato tāva, sammaseyya tato paraṃ.
982.
Bhaṅgañāṇaṃ bhayañāṇaṃ, tathādīnavanibbidā.
983.
Saṅkhārupekkhānulomamiccānukkamato ṭhitā.
984.
Lakkhaṇattayamāhacca, saṅkhāresu pavattati.
985.
Sammasitvā atītādikhandhāyatanadhātuyo.
986.
Anattā asārakaṭṭhena, iccābhiṇhaṃ vicintayaṃ.
987.
Saṅkhāresu tato yogī, khaṇasantatiaddhato.
988.
Paññāsākārabhedehi, anupassati tattha hi.
989.
Samudayā nirodhā ca, pañcannaṃ dassitā tathā.
990.
Viññāṇasseti sabbepi, cattālīsa samissitā.
991.
Lakkhaṇañcettha passato;
Khaṇatodayato ceti,
Samapaññāsa honti te.
992.
Āyatannādibhedehi, yojetabbā yathārahaṃ.
993.
Vibhūtā honti saṅkhārā, samuṭṭhāti tilakkhaṇaṃ.
994.
Te passanti visesato;
Tato jāyantupaklesā,
Dasopaklesavatthukā.
995.
Sukhaṃ ñāṇamupaṭṭhānaṃ, upekkhā ca nikanti ca.
996.
Assādento unnamanto, mamāyanto kilissati.
997.
Vekkhabujjhāti maññanto, pappoti adhimāniko.
998.
Taṇhāgāhādivatthuto;
Taṇhāmānadiṭṭhiyo cupaklesā paripanthakā.
999.
Tilakkhaṇārammaṇato, maggo nibbānapaccayo.
1000.
Visuddhi ca maggāmaggañāṇadassananāmikā.
1001.
Ādiṃ katvā paṭipadāñāṇadassananāmikā.
1002.
Paṭipajjati medhāvī, udayabbayadassanaṃ.
1003.
Sikkhantassācireneva, paripakkā vipassanā.
1004.
Uppādābhogamohāya, bhaṅgamevānutiṭṭhati.
1005.
Bhijjamānatiṇāniva, paṭipajjā sikhā viya.
1006.
Passato tassa bhaṅgānupassanāñāṇamīritaṃ.
1007.
Ādīnavānupassanā-ñāṇaṃ ādīnavāti ca.
1008.
Muccitukamyatāñāṇaṃ, tato muccitumicchato.
1009.
Vase vatteyya attā ce, tadabhāvā na te tathā.
1010.
Paṭisaṅkhānupassanā-ñāṇaṃ jātanti vuccati.
1011.
Supariññātasaṅkhāre, tatheva paṭipassati.
1012.
Attā vā attanīyaṃ vā, nāhaṃ na tu mamāti ca.
1013.
Attattaniyabhāvena, saṅkhāresvajjhupekkhati.
1014.
Tato vuṭṭhānaghaṭitaṃ, anulomanti vuccati.
1015.
Upekkhantassa tasseva, sikhāpattā vipassanā.
1016.
Tīradassīva sakuṇo, yāva pāraṃ na passati.
1017.
Vuṭṭhānagāminī nāma, sānulomā pavuccati.
1018.
Vipassanāpaṭipadaṃ, pūretīti pavuccatīti.
Iti nibbānavibhāge vipassanāvuddhikathā niṭṭhitā.
Pañcavīsatimo paricchedo.
Chabbisatimo paricchedo
26.
Vuṭṭhānavisuddhikathā
1019.
Vuṭṭhānagāminī nāma, yadā hoti tadā pana.
1020.
Maggo tato phalaṃ hoti, bhavaṅgā paccavekkhaṇā.
1021.
Maggassāvajjanaṃ hutvā, nibbāne hoti gotrabhu.
1022.
Appeti maggajavanaṃ, nibbāne sakimeva taṃ.
1023.
Maggāvasesanirodhamaggavuṭṭhānavīthiyaṃ.
1024.
Taṃ chetvā paccavekkhaṇā;
Tisso pañcavidhā honti,
Yathāyogaṃ tathā hi ca.
1025.
Hīne kilese sese ca, paccavekkhati vā na vā.
1026.
Appeti anupubbena, sesamaggaphalāni ca.
1027.
Suññatā cānimittā ca, tathāpaṇihitāni ca.
1028.
Vimokkhamukhabhūtāti, tividhā bhājitā tathā.
1029.
Nibbānaphalamaggā ca, samāpattisamādhayo.
1030.
Sattakkhattuparamo so, sotāpannoti vuccati.
1031.
Sakimeva imaṃ lokaṃ, āgantvā hoti mānusaṃ.
1032.
Brahmalokā anāgantvā, idhakāmopapattiyā.
1033.
Diṭṭheva dhamme dukkhaggiṃ, nibbāpetīti vuccati.
1034.
Dvidhāpi catudhā yuggā, aṭṭha honti vibhāgato.
1035.
Vibhāgādivasā pana;
Vibhattā honti sattete,
Yathāyogaṃ tathā hi ca.
1036.
Paññādhurassānattato, iti dīpenti paṇḍitā.
1037.
Ante paññāvimuttova, tasmā saddhādhuro siyā.
1038.
Ante paññāvimuttova, hoti paññādhuropi ca.
1039.
Vipassanāyānikā ca, sabbe sukkhavipassakā.
1040.
Āruppapādakā cāpi, ādimhi duvidhā tathā.
1041.
Ubhatobhāgavimutto, arahatte patiṭṭhito.
1042.
Maggapphalabhūmiyo ca, sattaṭṭhāriyapuggalā.
1043.
Samucchedappahānena, klesānusayasodhanaṃ.
1044.
Ñāṇadassanavisuddhi, nāma hoti tathāpi ca.
1045.
Yathāyogaṃ pajahati, taṇhāsamudayampi ca.
1046.
Bhāvanāvīthimotiṇṇo, bhāvetīti pavuccati.
1047.
Apāyagamanīyañca, rāgadosādikattayaṃ.
1048.
Pajahāti sotāpatti-maggo paṭhamabhūmiko.
1049.
Thūle tu sakadāgāmi-maggo dutiyabhūmiko.
1050.
Kāmarāgabyāpāde ca, tadekaṭṭhe ca sambhavā.
1051.
Aggamaggo pajahati, klese sese ca sabbathā.
1052.
Maggañāṇaṃ pakāsenti, visuddhiṃ sattamaṃ budhā.
1053.
Sattamāyānupattabbaṃ, nibbānanti pavuccati.
1054.
Pārimaṃ tīramabhayaṃ, sabbasaṅkhāranissaṭaṃ.
1055.
Klesasaṃsārasaṅkhāra-paṭipakkhanidassitaṃ.
1056.
Anuttaramasaṅkhāraṃ, anantamatulañca taṃ.
1057.
Nirodhasacca nibbānaṃ, ekantaṃ amataṃ padaṃ.
1058.
Anupādisesā ceti, duvidhā pariyāyato.
1059.
Attādigāhābhāvena, tividhāpi ca bhājitaṃ.
1060.
Bhavakkhayādibhedehi, bahudhāpi pavuccati.
1061.
Vānābhāvā vānātīto, ‘‘nibbāna’’nti pakittitaṃ.
Iti nibbānavibhāge vuṭṭhānavisuddhikathā niṭṭhitā.
Chabbīsatimo paricchedo.
Niṭṭhito ca sabbathāpi nibbānavibhāgo.