Aṭṭhārasamo paricchedo
3.
Rūpavibhāgo
18.
Sarūpakathā
653.
Aṭṭhavīsavidhaṃ dāni, rūpaṃ nāma kathīyati.
654.
Cakkhusotaghānajivhā, kāyoti pana pañca ca.
655.
Itthipumbhāvayugaḷaṃ, jīvitaṃ hadayampi ca.
656.
Ākāsadhātu rūpassa, lahutā mudutā tassa.
657.
Aniccatā ca kabaḷīkārāhāroti sabbathā.
658.
Tassa lakkhaṇabhedena, sabhāvañca vibhāvaye.
659.
Ābandhanamāpodhātu, āpaggharaṇalakkhaṇā.
660.
Samudīraṇatā vāyodhātu vitthambhalakkhaṇā.
661.
Taṃtaṃbhāvasamussannasambhāresupalakkhitā.
662.
Catudhevaṃ kalāpesu, mahābhūtā pavattare.
663.
Kaṇhamaṇḍalamajjhamhi, pasādoti pavuccati.
664.
Parittaṃ sukhumañcetaṃ, ūkāsirasamūpamaṃ.
665.
Tambalomācite tathā;
Aṅgulivedhanākāre,
Pasādoti pakāsito.
666.
Jivhā jivhāya majjhamhi, uppalākārasannibhe.
667.
Kāyappasādopādinne, sabbaketi yathākkamaṃ.
668.
Daṭṭhukāmanidānādikammabhūtānameva vā.
669.
Kappāsapaṭalasnehasannibhāti ca vaṇṇitā.
670.
Dhītarāva kumārāva, kalāpantaravuttino.
671.
Gandho ca gandhanaṃ tattha, raso ca rasanīyatā.
672.
Saddo aniyato tattha, tadaññe sahavuttino.
673.
Pañceva pañcaviññāṇavīthiyā visayā matā.
674.
Purisattaṃ tathābhāvo, purisindriya nāmako.
675.
Kalāpantarabhinnañca, bhinnasantānavatti ca.
676.
Jīvitindriyarūpanti, āyu nāma pavuccati.
677.
Nissayalakkhaṇaṃ vatthurūpaṃ hadayanissitaṃ.
678.
Bhūtarūpamupādāya, cakkhādi viya vattati.
679.
Taṃtaṃrūpakalāpānaṃ, pariyantoti vuccati.
680.
Santhambhanasandhāraṇacalanassa tu paccayo.
681.
Vāyodhātādhikānaṃ tu, bhūtānamiti kecanā.
682.
Upādinnarūpakāyaghaṭṭanassa tu paccayo.
683.
Pathavīdhātādhikānaṃ tu, bhūtānamiti kecanā.
684.
Te pana ghaṭṭanāhetu-vikārākāralakkhaṇā.
685.
Sayañca viññāyatīti, viññattīti pakittitā.
686.
Mudutāpi ca rūpānaṃ, maddavākāralakkhaṇā.
687.
Gāravathaddhatā yoggapaṭipakkhā yathākkamaṃ.
688.
Lahū mudu ca kammaññaṃ, yadā rūpaṃ pavattati.
689.
Lahutādittayampetaṃ, sahavutti tadā bhave.
690.
Sākārā rūpasampatti, paññattāva mahesinā.
691.
Pavattilakkhaṇā rūpasantatīti pakāsitā.
692.
Pekkhatopacayākārā, jāti gayhati yogino.
693.
Tadāyaṃ santatākārā, jāti gayhati tassa tu.
694.
Attūpaladdhibhāvena, jāyantaṃ vātha kevalaṃ.
695.
Abhāvā punabhāvāya, pavattaṃ santatīti ca.
696.
Jātirūpaṃ dvidhākāsi, jātirūpavirocano.
697.
Aniccatanti mappatti, paribhijjanalakkhaṇā.
698.
Sabhāvarūpadhammesu, taṃtaṃkālopalakkhitaṃ.
699.
Vipassanānayatthāya, tamiccāha tathāgato.
700.
Yāpetabbojalakkhaṇo;
Āhāro sendriyajāto,
Rūpakāyānupālako.
701.
Akiccapaṭivedhāya, dayāpannena tādinā.
702.
Rūpadhammā sarūpena, aṭṭhavīsati sabbathā.
703.
Sattavīsati rūpāni, bhavantīti viniddise.
704.
Ubhayaṃ jātiphoṭṭhabbaṃ, gahetvā pañcavīsati.
705.
Sarūpaṃ nāmasaṅkhepaṃ, sabhāvañca salakkhaṇanti.
Iti rūpavibhāge sarūpakathā niṭṭhitā.
Aṭṭhārasamo paricchedo.
Ekūnavīsatimo paricchedo
19.
Pabhedakathā
706.
Bhūtarūpādibhedehi, vibhajeyya vicakkhaṇo.
707.
Upādārūpamaññaṃ tu, catuvīsatividhaṃ bhave.
708.
Tevīsatividhaṃ sesaṃ, bāhiranti pavuccati.
709.
Pañcappasādavisayā, pañcārammaṇanāmakā.
710.
Manoviññāṇaviññeyyaṃ, manodvārassa gocaraṃ.
711.
Dvādasāpi sarūpena, dasāyatanadhātuyo.
712.
Tadevoḷārikaṃ nāma, santiketi pavuccati.
713.
Sukhumañceva rūpañca, rūpaṃ soḷasadhā ṭhitaṃ.
714.
Avatthurūpaṃ sesaṃ tu, dvāvīsatividhaṃ bhave.
715.
Sesaṃ advārarūpaṃ tu, ekavīsavidhampi ca.
716.
Indriyarūpamaññaṃ tu, vīsadhānindriyaṃ siyā.
717.
Avinibbhogamitaraṃ, vinibbhogaṃ tu vīsadhā.
718.
Nipphannaṃ aṭṭhārasadhā, rūparūpanti veditaṃ.
719.
Vikārā lakkhaṇā ceva, rūpassupacayādayo.
720.
Rūpassetanti katvāna, rūpamicceva vuccati.
721.
Anidassanamaññaṃ tu, sattavīsatividhampi ca.
722.
Tividhaṃ cittajañceva, utujāhārajanti ca.
723.
Na vatthu tassa sesaṃ tu, sattavīsatividhaṃ bhave.
724.
Tividhā ca vibhāveyya, yathāsambhavato kathaṃ.
725.
Anidassanamaññaṃ tu, thūlaṃ sappaṭighaṃ bhave.
726.
Soḷasāti ca sabbampi, rūpaṃ tividhamuddise.
727.
Sampattagāhakaṃ nāma, ghānādittayamīritaṃ.
728.
Kiñci sārammaṇaṃ nāma, na gayhatīti sabbathā.
729.
Nopādā bāhirañceti, evampi tividhaṃ bhave.
730.
Anupādinnakañceti, evamādivasāpi ca.
731.
Viññātamaññaviññeyyaṃ, manasāti catubbidhaṃ.
732.
Aṭṭhārasekakaṃ pañca, catukkanti ca taṃ tathā.
733.
Na dvāraṃ vatthumevātha, nobhayanti ca niddise.
734.
Nopādā duvidhañceti, catuddhevampi desitaṃ.
735.
Nopādā duvidhañceti, catuddhā evamādito.
736.
Kammajaṃ cittajañceva, tathā viññattikaṃ dvayaṃ.
737.
Cittotāhārasambhūtaṃ, lahutādittayaṃ tijaṃ.
738.
Atha lakkhaṇarūpanti, rūpamevaṃ tu pañcadhā.
739.
Aṭṭhārasavidhaṃ rūpaṃ, kammajaṃ hoti piṇḍitaṃ.
740.
Pañcadasavidhaṃ rūpaṃ, cittasambhavamuddise.
741.
Utusambhavamīrenti, rūpaṃ terasadhā ṭhitaṃ.
742.
Evamāhārajaṃ nāma, rūpaṃ dvādasadhā ṭhitaṃ.
743.
Evampi pañcadhā hoti, rūpajātivibhāgato.
744.
Janeti kammajaṃ rūpaṃ, kāmarūpabhavadvaye.
745.
Cuti khīṇāsavasseti, soḷasete vivajjaye.
746.
Janenti cittajaṃ rūpaṃ, pañcavokārabhūmiyaṃ.
747.
Kāmabhūmiyamojā tu, janetāhārajaṃ tathā.
748.
Cittamuppādakālamhi, uppādānantaraṃ paraṃ.
749.
Paricchedāvinibbhogā, lahutādittayampi ca.
750.
Janeti rūpaṃ sesāni, pavatte, na tu sandhiyaṃ.
751.
Janeti rūpaṃ matake, bāhire tu yathārahaṃ.
752.
Sesānampi ca rūpānaṃ, paccayā honti sambhavā.
753.
Janakādippabhedañca, rūpānaṃ tattha dīpayeti.
Iti rūpavibhāge pabhedakathā niṭṭhitā.
Ekūnavīsatimo paricchedo.
Vīsatimo paricchedo
20.
Kalāpakathā
754.
Sahavuttiniyāmena, ekavīsavidhaṃ kathaṃ.
755.
Nava cha caturo dve ca, kalāpā ekavīsati.
756.
Cakkhādikehi yojetvā, dasakā aṭṭha dīpitā.
757.
Kāyitthipumbhāvavatthudasakā ca tathāpare.
758.
Navete kammajā nāma, kalāpā samudīritā.
759.
Kāyaviññattinavakaṃ, kāyaviññattiyā saha.
760.
Lahutādekādasakaṃ, tiṇṇannaṃ saha sambhavā.
761.
Vacīviññattilahutādīhi terasakaṃ tathā.
762.
Rūpākāravikārampi, saṅgahetvā yathārahaṃ.
763.
Lahutādekādasakaṃ, lahutādīhi tīhipi.
764.
Kalāpā utusambhūtā, catudhāva pakittitā.
765.
Lahutādekādasakaṃ, iti dve ojajā matā.
766.
Na kalāpaṅgamiccāhu, ākāsaṃ lakkhaṇāni ca.
767.
Tālīsekūnavīsā ca, kalāpaṅgāni tāni ca.
768.
Pañca pañceti rūpāni, tisataṃ soḷasādhikaṃ.
769.
Rūpakoṭṭhāsanāmena, pañcavīsati bhāvaye.
770.
Jātimekañca katvā vā, vinātha hadayaṃ tahiṃ.
771.
Vatthurūpaṃ na niddiṭṭhaṃ, paṭṭhāne desitaṃ tu taṃ.
772.
Tayo suddhaṭṭhakāpi ca;
Dve dve cittotusambhūtā,
Eko āhārajoti ca.
773.
Rūparūpavasenete, kalāpā cuddaseritā.
774.
Bhāvaddasakamekaṃ vā, katvā vatthuṃ vinā tathā.
775.
Suddhaṭṭhakā ca satteva, kammajā dasakāni ca.
776.
Agahītaggahaṇena, aṭṭhārasavidhaṃ bhave.
777.
Catukkā ca tikadvikā, ekakā ca yathārahaṃ.
778.
Cattāroti catuttiṃsa, sahavuttikarāsayo.
779.
Itthipumbhāvadasakasahitā sattakā dvidhā.
780.
Abhāvato bhāvahīno, itthaṃ chakkāpi sattadhā.
781.
Cakkhughānavihīnakā;
Sotaghānavihīnā ca,
Sabhāvā dve tayo tayo.
782.
Tividhāpi abhāvato;
Iccevaṃ pañcakā nāma,
Navakā rāsayo siyuṃ.
783.
Cakkhādittayato dvīhi, tayo hīnā abhāvakā.
784.
Cattārova kalāpāti, catukkā cha yathārahaṃ.
785.
Abhāvo dve sabhāvakā;
Kāyabhāvavatthuvasā,
Iti honti tayo tikā.
786.
Saddanavakaṭṭhakāti, dukā ca tividhā siyuṃ.
787.
Suddhaṭṭhakāni tīṇīti, cattāro ekakā siyuṃ.
788.
Rūparūpakalāpānaṃ, rāsayo honti sambhavā.
789.
Kalāparāsirūpāni, tattha tattha vibhāvaye.
790.
Agahītaggahaṇena, tattha tattha viniddise.
791.
Chabbīsa tattha rūpāni, sahassañca catussataṃ.
792.
Rūpe ca pañcadasake, asaññāpāyabhūmiyaṃ.
793.
Jātiṭṭhānesu sattānaṃ, sandhiyañca pavattiyaṃ.
794.
Bahisaṅkhārasantāne, matakāye ca sambhavā.
795.
Tattha vitthārasaṅkhepā, rūpānaṃ gaṇanāpi ca.
796.
Vitthāretvāna viññeyyā, sabbathāpi ca viññunāti.
Iti rūpavibhāge kalāpakathā niṭṭhitā.
Vīsatimo paricchedo.
Ekavīsatimo paricchedo
21.
Uppattikathā
797.
Vuttā cettāvatā tesaṃ, uppādo dāni niyyate.
798.
Iccuppattipabhedena, catasso yoniyo matā.
799.
Pete nijjhāmataṇhike;
Nirayesu ca sambhoti,
Yonekāvopapātikā.
800.
Tiracchānāsure tathā;
Petesu cāvasesesu,
Catassopi ca yoniyo.
801.
Saṃsedajopapātikā, opapātikanāmakā.
802.
Abhāvo dve sabhāvā ca, itthipumbhāvamissitā.
803.
Abhāvo dve sabhāvā ca, caturāpāyabhūmiyaṃ.
804.
Kāme sugatiyaṃ pana;
Ādikappe abhāvo ca,
Dve sabhāvā tato paraṃ.
805.
Iccevaṃ dasadhā honti, sabbā sandhisamuggamā.
806.
Sandhiyañca pavatte ca, rūpuppattiṃ vibhāvaye.
807.
Kāyavatthuvasā dveva, dasakā honti kammajā.
808.
Agahītaggahaṇena, tatthekādasa niddise.
809.
Cakkhudasakādayo ca, cattāro honti sambhavā.
810.
Heṭṭhimakoṭiyā dveva, gabbhaseyyasamuggame.
811.
Eko tayo tayo ceva, siyuṃticatupañcakā.
812.
Jivhākāyavatthuvasā, tayo heṭṭhimakoṭiyā.
813.
Catukkapañcakā tattha, dvekahīnā tayo tayo.
814.
Iccevaṃ pañcasaṅgahā;
Eko tayo tayo ceko,
Ekoti ca yathākkamaṃ.
815.
Bhāvādikā yathāvuttā, navadhā navadhā siyuṃ.
816.
Catukkapañcakacchakkā, pañcachakkāpi ca dvidhā.
817.
Catukkatikadukkā ca, cha koṭṭhāsā yathārahaṃ.
818.
Rūpasantatisīsānaṃ, rāsayo sattavīsati.
819.
Kāmāvacarasattānaṃ, paṭisandhipavattiyaṃ.
820.
Pubbe vuttanayeneva, sabbatthāpi viniddise.
821.
Tejodhātu ṭhitikkhaṇe;
Bhūtā sandhikkhaṇe rūpaṃ,
Janeti utujaṭṭhakaṃ.
822.
Bhavaṅgādimupādāya, janetuppattiyaṃ pana.
823.
Sarīrānugato hutvā, janetāhārajaṭṭhakaṃ.
824.
Saddaviññattilahutā, sambhave sambhavanti ca.
825.
Yāvajīvaṃ pavattanti, dīpajālāva santati.
826.
Jīvitanavakañceva, rūpāvacarabhūmiyaṃ.
827.
Pubbe vuttanayeneva, pavatte utucittajā.
828.
Pavatte utujañceti, dvedhāsaññīnamuddise.
829.
Kalāpānañca rūpānaṃ, sambhavāsambhavampi ca.
830.
Kalāpā ceva rūpāni, tathā santatirāsayo.
831.
Cittojajā kalāpā ca, utujā lahutādayo.
832.
Kalāpā tattha labbhanti, dve ca rūpāni uddise.
833.
Uppādakāle sabbattha, jaratāniccatāpi ca.
834.
Rūpāni ca kalāpā ca, sabbepi ca pavattiyaṃ.
835.
Jīvitanavakaṃ hitvā, kalāpā honti vīsati.
836.
Jīvitanavakaṃ nāma, rūpaloke visuṃ siyā.
837.
Ādikāle na labbhanti, pacchā labbhanti kecipi.
838.
Āhārajakalāpā ca, na labbhanteva sabbathā.
839.
Asaññibhūmiyaṃ pubbe, vuttāpi ca na labbhare.
840.
Natthekādasa rūpāni, kalāpekūnavīsati.
841.
Tesamuṭṭhānikā santi, rūpāvacarabhūmiyaṃ.
842.
Asaññīnaṃ tu sambhonti, natthārūpesu kiñcipi.
843.
Kalāpānañca rūpānaṃ, yathāyogaṃ vibhāvayeti.
Iti rūpavibhāge uppattikathā niṭṭhitā.
Ekavīsatimo paricchedo.
Dvāvīsatimo paricchedo
22.
Pakiṇṇakakathā
844.
Pavattikosallatthāya, tatthevetaṃ pakiṇṇakaṃ.
845.
Tividhāpi cekacatu-pañcavokārabhedato.
846.
Nāmamattā arūpīnaṃ, rūpābhāvāti ca dvidhā.
847.
Duvidhā missitā ceti, bhavanti ca catubbidhā.
848.
Chabbīsatividhā missā, pañcavokārasandhiyo.
849.
Santatirāsibhedena, siyuṃ tiṃsavidhā kathaṃ.
850.
Rāsayo sattavīsati;
Vuttā kāme vasā tesaṃ,
Sattakā kāmasandhiyo.
851.
Sabbatthāpi catassova, nāmasantatiyo siyuṃ.
852.
Santatirāsayo pubbe, vibhattā sattakādayo.
853.
Chakkena saddhiṃ viññeyyā, tasmā tattha cha saṅgahā.
854.
Aṭṭhako rāsi tattheko, tasmā santati vuccati.
855.
Arūpīnaṃ catassopi, nāmasantatiyo siyuṃ.
856.
Aṭṭhavīsañca missāti, tiṃseva honti sandhiyo.
857.
Missitānaṃ vibhāgoyaṃ, yathāyogaṃ kathīyati.
858.
Samānāneva nāmānaṃ, ekacittakkhaṇaṃ mataṃ.
859.
Ekūnapaññāsamattaṃ, ṭhitikkhaṇamudīritaṃ.
860.
Dandhaṃ hi vattikaṃ rūpaṃ, nāmaṃ tu lahuvattikaṃ.
861.
Uppajjitvā pavattitvā, bhijjanti ca lahuṃ lahuṃ.
862.
Sattarasacittakkhaṇaṃ, tikhaṇanti ca vuccati.
863.
Lakkhaṇattayarūpaṃ tu, salakkhaṇavavatthitaṃ.
864.
Rūpaṃ nāma catukkañca, salakkhaṇaniyāmitaṃ.
865.
Atulyakkhaṇadhammānaṃ, siyā bhedaṃ yathārahaṃ.
866.
Sattarasamacittassa, bhaṅgena saha bhijjati.
867.
Aṭṭhārasamacittassa, uppāde pana bhijjati.
868.
Aṭṭhārasamacittassa, ṭhitikālesu bhijjati.
869.
Aṭṭhārasamacittassa, bhaṅgena saha bhijjati.
870.
Ṭhatvā ekūnapaññāsa, khaṇāni puna bhijjati.
871.
Eko jāyati eko ca, bhijjatīti ca sabbathā.
872.
Yathānupubbaghaṭitā, ekapaññāsa labbhare.
873.
Rūpasantatisīsānaṃ, rāsayo sattakādayo.
874.
Ekapaññāsa ghaṭikā, pavattanti khaṇe khaṇe.
875.
Uppāde bhijjaticcevaṃ, vutto aṭṭhakathānayo.
876.
Cittena saha jātanti, vuttamācariyena hi.
877.
Vuttā hi yamake kāyavacīsaṅkhāranāmakā.
878.
Rūpaṃ janeti tatthāpi, utu bhaṅgakkhaṇepi ca.
879.
Aṭṭhārasamauppādaṭṭhitiādīsu bhijjati.
880.
Ekasantatisambandhā, ekapaññāsa labbhare.
881.
Ghaṭikā saha labbhanti, tasmā sattaraseva te.
882.
Janenti ṭhitibhaṅgesu, na janentīti kecanā.
883.
Dhammānaṃ yamake vuttā, iti pāḷi vadanti ca.
884.
Iti vatvā pure vuttaṃ, icchantācariyā nayaṃ.
885.
Rūpāni ca kalāpā ca, ekābaddhā yathārahaṃ.
886.
Yāva maraṇakālāpi, pavattanti nirantaraṃ.
887.
Ubhinnaṃ vā khayā cātha, upacchedakakammunā.
888.
Sattarasacittakkhaṇamattasesamhi jīvite.
889.
Ṭhitikālamupādāya, na tu jāyati kammajaṃ.
890.
Rūpañca cutiyā saha;
Bhijjatīti mato nāma,
Tato hoti sa puggalo.
891.
Utusambhavarūpaṃ tu, avasissati vā na vā.
892.
Missāmissāhi sandhīhi, punadevopapajjati.
893.
Tesamuṭṭhānikā pañca, catuttiṃsa samissitā.
894.
Iti sabbapakārena, rūpadhammā pakāsitāti.
Iti rūpavibhāge pakiṇṇakakathā niṭṭhitā.
Dvāvīsatimo paricchedo.
Niṭṭhito ca sabbathāpi rūpavibhāgo.