14.
Cuddasamo paricchedo
Rūpāvacarasamādhibhāvanāniddeso
789.
Mānayañca sugataṃ sukhānayaṃ;
Byākaromi paramaṃ ito paraṃ,
Taṃ suṇātha madhuratthavaṇṇanaṃ.
790.
Pattukāmena kātabbaṃ, ādito sīlasodhanaṃ.
791.
Natthi jhānaṃ kuto maggo, tasmā sīlaṃ visodhaye.
792.
Taṃ panācchiddamakkhaṇḍamakammāsamaninditaṃ.
793.
Sīlañca nāma bhikkhūnaṃ, alaṅkāro anuttaro.
794.
Cintāmaṇi paṇīto ca, sīlaṃ yānamanuttaraṃ.
795.
Guṇānaṃ mūlabhūtañca, dosānaṃ balaghāti ca.
796.
Maggo khemo ca nibbānanagarassa pavesane.
797.
Kattabbaṃ atthakāmena, piyasīlena bhikkhunā.
798.
Palibodhassupacchedo, palibodhā dasāhu ca.
799.
Gaṇo kammañca pañcamaṃ;
Addhānaṃ ñāti ābādho,
Gantho iddhīti te dasā’’ti.
800.
Upasaṅkamitabbo so, kammaṭṭhānassa dāyako.
801.
Gambhīrañca kathaṃ kattā, no caṭṭhāne niyojako.
802.
Kalyāṇamittaṃ kālena, kammaṭṭhānassa dāyakaṃ.
803.
Tenāpi caritaṃ ñatvā, dātabbaṃ tassa bhikkhuno.
804.
Saddhābuddhivitakkānaṃ, vasena chabbidhaṃ mataṃ.
805.
Tehi attho na catthīti, na mayā idha dassitā.
806.
Ekādasa ime rāga-caritassānukūlatā.
807.
Aṭṭheva ca sadā dosa-caritassānukūlatā.
808.
Anukūlanti niddiṭṭhaṃ, ānāpānaṃ panekakaṃ.
809.
Maraṇūpasamāyuttā, satimāhāranissitā.
810.
Ime pana ca cattāro, anukūlāti dīpitā.
811.
Anukūlā ime sabba-caritānanti vaṇṇitā.
812.
Atisappāyato vutta-miti ñeyyaṃ vibhāvinā.
813.
Kasiṇāni dasa ceva, asubhānussatī dasa.
814.
Catudhātuvavatthānaṃ, saññā cāhāratā iti.
815.
Ānāpānasatiṃ kāya-gataṃ hitvā panaṭṭhapi.
816.
Upacāravahā vuttā, sesā te appanāvahā.
817.
Ānāpānasatī ceva, catukkajjhānikā ime.
818.
Ekādasa ime dhammā, paṭhamajjhānikā siyuṃ.
819.
Catutthāpi ca āruppā, catutthajjhānikā matā.
820.
Gocarātikkamārūpe, rūpe jhānaṅgatikkamo.
821.
Na ca vaḍḍhaniyā sesā, bhavanti asubhādayo.
822.
Ānāpānasatī ceva, tathā kāyagatāsati.
823.
Sesāneva paṭibhāga-nimittārammaṇā siyuṃ.
824.
Devesu nappavattanti, dvādasetāni sabbadā.
825.
Teraseva panetāni, brahmaloke na vijjare.
826.
Manussaloke sabbāni, pavattanti na saṃsayo.
827.
Diṭṭheneva gahetabbā, ime ekūnavīsati.
828.
Sesamettha suteneva, gahetabbanti dīpitaṃ.
829.
Vāyokasiṇamevettha, diṭṭhaphuṭṭhena gayhati.
830.
Upekkhā appamaññā ca, arūpā ceva pañcime.
831.
Pañcatiṃsāvasesāni, gahetabbāni ādito.
832.
Kasiṇā nava honte ca, arūpānaṃ tu paccayā.
833.
Tayo brahmavihārāpi, catukkassa bhavanti tu.
834.
Tathā catutthamāruppaṃ, nirodhassāti dīpitaṃ.
835.
Vipassanābhavasampatti-sukhānaṃ paccayā siyuṃ.
836.
Vasantassa kathetabbaṃ, āgatassāgatakkhaṇe.
837.
Nātisaṅkhepavitthāraṃ, kathetabbaṃ tu tenapi.
838.
Aṭṭhārasahi dosehi, niccaṃ pana vivajjite.
839.
Nātidūre naccāsanne, sive pañcaṅgasaṃyute.
840.
Dīghā kesā nakhā lomā, chinditabbā vibhāvinā.
841.
Sace patte malaṃ hoti, pacitabbova suṭṭhu so.
842.
Pavivitte panokāse, vasantena yathāsukhaṃ.
843.
Saṇhāyāruṇavaṇṇāya, mattikāya manoramaṃ.
844.
Senāsane vivittasmiṃ, bahiddhā vāpi tādise.
845.
Saṃhārimaṃ vā kātabbaṃ, taṃ tatraṭṭhakameva vā.
846.
Cammaṃ vā kaṭasāraṃ vā, dussapattampi vā tathā.
847.
Bhūmiyaṃ pattharitvā ca, oloketabbameva taṃ.
848.
Vallīhi taṃ vinandhitvā, kātabbaṃ kaṇṇikaṃ samaṃ.
849.
Vaṭṭaṃ vattati taṃ kātuṃ, vivaṭṭaṃ pana micchatā.
850.
Sammajjitvāna taṃ ṭhānaṃ, nhatvā āgamma paṇḍito.
851.
Padese tu supaññatte, āsanasmiṃ suatthate.
852.
Ujukāyaṃ paṇidhāya, katvā parimukhaṃ satiṃ.
853.
Paramaṃ pītipāmojjaṃ, janetvā ratanattaye.
854.
Pavivekasukhassā’’ti, katvā ussāhamuttamaṃ.
855.
Nimittaṃ gaṇhatā sādhu, bhāvetabbaṃ punappunaṃ.
856.
Vaṇṇaṃ pana amuñcitvā, ussadassa vasena hi.
857.
‘‘Pathavī pathavi’’ccevaṃ, vatvā bhāveyya paṇḍito.
858.
Evaṃ pathavināmesu, ekaṃ vattumpi vaṭṭati.
859.
Yāvuggahanimittaṃ tu, nuppajjati ca tāva so.
860.
Yadā pana nimīletvā, āvajjantassa yogino.
861.
Taduggahanimittaṃ ta-muppannanti pavuccati.
862.
Nisīditabbaṃ no cevaṃ, tasmiṃ ṭhāne vijānatā.
863.
Tena tattha nisinnena, bhāvetabbaṃ yathāsukhaṃ.
864.
Tassekatalikā dve ca, icchitabbā upāhanā.
865.
Sace nassati taṃ ṭhānaṃ, gantvāvādāya taṃ pana.
866.
Samannāharitabbañca, kare takkāhatampi ca.
867.
Nivāretvā nimittasmiṃ, ṭhapetabbaṃ tu mānasaṃ.
868.
Tattha tattha divārattiṃ, tassupaṭṭhāti cetaso.
869.
Vikkhambhanti ca sabbāni, pañca nīvaraṇānipi.
870.
Paṭibhāganimittampi, uppajjati ca yogino.
871.
Thavikā nīhatādāsa-maṇḍalaṃ viya majjitaṃ.
872.
Paṭibhāganimittaṃ taṃ, balākā viya toyade.
873.
Tatodhikataraṃ suddhaṃ, hutvāpaṭṭhāti tassa taṃ.
874.
Upaṭṭhākāramattaṃ taṃ, paññajaṃ bhāvanāmayaṃ.
875.
Honti vikkhambhitāneva, pañca nīvaraṇānipi.
876.
Cittaṃ samāhitaṃyeva, upacārasamādhinā.
877.
Upacārakkhaṇe tassa, paṭilābhe samādhino.
878.
Aṅgānaṃ pātubhāvena, paṭilābhakkhaṇe pana.
879.
Aṅgāni thāmajātāni, upacārakkhaṇena ca.
880.
Tasmā taṃ appanācittaṃ, divasampi pavattati.
881.
Appanaṃ adhigantuṃ so, sakkoti yadi sundaraṃ.
882.
Taṃ nimittaṃ tu yoginā;
Cakkavattiya gabbhova,
Ratanaṃ viya dullabhaṃ.
883.
Nimittaṃ rakkhato laddhaṃ, parihāni na vijjati.
884.
Rakkhitabbaṃ hi tasmā taṃ, tatrāyaṃ rakkhaṇāvidhi.
885.
Iriyāpathoti sattete, asappāye vivajjaye.
886.
Na cireneva kālena, hoti bhikkhussa appanā.
887.
Appanāya ca kosallaṃ, sammā sampādaye budho.
888.
Ganthavitthārabhītena, mayā vissajjitanti ca.
889.
Paṭiladdhe nimittasmiṃ, appanā sampavattati.
890.
Tathāpi na jahe yogaṃ, vāyametheva paṇḍito.
891.
Samataṃ vīriyasseva, yojayetha punappunaṃ.
892.
Accāraddhaṃ nisedhetvā, samameva pavattaye.
893.
Paṭibhāganimittābhi-mukhaṃ taṃ paṭipādaye.
894.
Idānevappanā tassa, sā samijjhissatīti ca.
895.
Tadevārammaṇaṃ katvā, manodvāramhi yogino.
896.
Javanāni ca jāyante, tassa cattāri pañca vā.
897.
Takkādayo panaññehi, bhavanti balavattarā.
898.
Vuccanti parikammāni, upacārāni cātipi.
899.
Yaṃ taṃ sabbantimaṃ ettha, gotrabhūti pavuccati.
900.
Dutiyaṃ upacāraṃ taṃ, tatiyaṃ anulomakaṃ.
901.
Paṭhamaṃ upacāraṃ vā, dutiyaṃ anulomakaṃ.
902.
Catutthaṃ pañcamaṃ vāti, appeti na tato paraṃ.
903.
Āsannattā bhavaṅgassa, javanaṃ pati tāvade.
904.
Appetīti panetthāha, godatto ābhidhammiko.
905.
Naro chinnataṭāmukho;
Ṭhātukāmo pariyante,
Ṭhātuṃ sakkoti neva so.
906.
Na sakkotīti appetuṃ, veditabbaṃ vibhāvinā.
907.
Tato bhavaṅgapātova, hotīti paridīpitaṃ.
908.
Āvajjanaṃ tato jhāna-paccavekkhaṇamānasaṃ.
909.
Kukkuccaṃ vicikicchā ca, pahīnā pañcime pana.
910.
Ekaggatāya saṃyuttaṃ, jhānaṃ pañcaṅgikaṃ idaṃ.
911.
Ito cito bhamantassa, vane makkaṭako viya.
912.
‘‘Samādhi kāmacchandassa, paṭipakkho’’ti vuccati.
913.
‘‘Byāpādassa tato pīti, paṭipakkhā’’ti bhāsitā.
914.
‘‘Vitakko thinamiddhassa, paṭipakkho’’ti vaṇṇito.
915.
‘‘Sukhaṃ uddhaccakukkucca-dvayassa paṭipakkhakaṃ’’.
916.
Vicāro vicikicchāya, paṭipakkho’’ti dīpito.
917.
Sivaṃ tividhakalyāṇaṃ, dasalakkhaṇasaṃyutaṃ.
918.
Suciraṭṭhitikāmena, tassa jhānassa sabbaso.
919.
Taṃ samāpajjato tassa, suciraṭṭhitikaṃ bhave.
920.
Paṭibhāganimittaṃ taṃ, vaḍḍhetabbaṃ yathākkamaṃ.
921.
Upacārampi vā patvā, vaḍḍhetuṃ tañca vattati.
922.
Kasitabbaṃ yathāṭhānaṃ, paricchindati kassako.
923.
Paricchijja paricchijja, vaḍḍhetabbaṃ yathicchakaṃ.
924.
Suciṇṇavasinā tena, bhavitabbaṃ tapassinā.
925.
Vuṭṭhānapaccavekkhāsu, vasitā pañca bhāsitā.
926.
Vuṭṭhitvā paccavekkhitvā, vasitā pañca sādhaye.
927.
Ubhato bhaṭṭhobhave yogī, paṭhamā dutiyāpi ca.
928.
Pamādayogino jhānaṃ, hoti taṃ hānabhāgiyaṃ.
929.
Mandassa yogino jhānaṃ, hoti taṃ ṭhitibhāgiyaṃ.
930.
Appamattassa taṃ jhānaṃ, visesabhāgiyaṃ siyā.
931.
Nibbedhabhāgiyaṃ jhānaṃ, hotīti paridīpitaṃ.
932.
Paṭhamā paguṇato jhānā, vuṭṭhāya vidhinā tato.
933.
Thūlattā takkacārānaṃ, tatoyaṃ aṅgadubbalā.
934.
Dutiyaṃ santato jhānaṃ, cintayitvāna dhīmatā.
935.
Dutiyādhigamatthāya, kātabbo bhāvanakkamo.
936.
Satassa sampajānassa, jhānaṅgaṃ paccavekkhato.
937.
Sesamaṅgattayaṃ tassa, santamevopatiṭṭhati.
938.
Santaṅgapaṭilābhāya, nimittaṃ tu tadeva ca.
939.
Idāni dutiyajjhāna-muppajjissati taṃ iti.
940.
Tadevārammaṇaṃ katvā, manodvāramhi yogino.
941.
Javanāni hi jāyante, tassa cattāri pañca vā.
942.
Rūpāvacarikaṃ hoti, dutiyajjhānamānasaṃ.
943.
Ekaggatāya saṃyuttaṃ, jhānaṃ hoti tivaṅgikaṃ.
944.
Evaṃ duvaṅgahīnaṃ tu, tīhi aṅgehi saṃyutaṃ.
945.
Dutiyādhigataṃ hoti, bhikkhunā bhāvanāmayaṃ.
946.
Suciṇṇavasinā hutvā, dutiyepi satīmatā.
947.
Āsannatakkacārāri, samāpatti ayaṃ iti.
948.
Pītiyā pana thūlattā, tatoyaṃ aṅgadubbalā.
949.
Nikantiṃ pariyādāya, jhānasmiṃ dutiye puna.
950.
Athassa dutiyajjhānā, vuṭṭhāya ca yadā pana.
951.
Thūlato pītupaṭṭhāti, sukhādi santato pana.
952.
Santaṅgapaṭilābhāya, nimittaṃ tu tadeva ca.
953.
Idāni tatiyaṃ jhāna-muppajjissati taṃ iti.
954.
Tadevārammaṇaṃ katvā, manodvāramhi yogino.
955.
Javanāni ca jāyante, tassa cattāri pañca vā.
956.
Rūpāvacarikaṃ hoti, tatiyajjhānamānasaṃ.
957.
Ekaggatāya saṃyuttaṃ, duvaṅgaṃ tatiyaṃ mataṃ.
958.
Evamekaṅgahīnaṃ tu, dvīhi aṅgehi saṃyutaṃ.
959.
Tatiyādhigataṃ hoti, bhikkhunā bhāvanāmayaṃ.
960.
Suciṇṇavasinā hutvā, tasmiṃ pana satīmatā.
961.
Āsannapītidosā hi, samāpatti ayanti ca.
962.
Evaṃ sukhassa thūlattā, hotāyaṃ aṅgadubbalā.
963.
Catutthaṃ santato disvā, cetasā pana yoginā.
964.
Catutthādhigamatthāya, kātabbo bhāvanakkamo.
965.
Satassa sampajānassa, jhānaṅgaṃ paccavekkhato.
966.
Upekkhā santato tassa, cittassekaggatāpi ca.
967.
Tadeva ca nimittañhi, ‘‘pathavī pathavī’’ti ca.
968.
Catutthaṃ panidaṃ jhānaṃ, uppajjissati taṃ iti.
969.
Tadevārammaṇaṃ katvā, manodvāramhi yogino.
970.
Javanāni ca jāyante, tassa cattāri pañca vā.
971.
Rūpāvacarikaṃ hoti, catutthajjhānamānasaṃ.
972.
Catutthaṃ panidaṃ jhānaṃ, duvaṅganti pavuccati.
973.
Catutthādhigataṃ hoti, bhikkhunā bhāvanāmayaṃ.
974.
Upekkhāsahagatāneva, javanāni javanti ca.
975.
Ayamettha viseso hi, sesaṃ vuttanayaṃ pana.
976.
Katvāna pañcakanaye, dutiyaṃ tatiyaṃ kataṃ.
977.
Paṭhamaṃ paṭhamaṃyeva, ayamettha visesatā.
978.
Nātivitthārato cāyaṃ, rūpāvacarabhāvanā.
979.
Atinisitavisadabuddhi-pasādajana vedanīyoyaṃ.
Iti abhidhammāvatāre rūpāvacarasamādhibhāvanāniddeso
Nāma cuddasamo paricchedo.