6.
Chaṭṭho paricchedo
Rūpavibhāgo
481.
Nāmadhammamasesena, vibhāvetvā sabhāvato.
482.
Bhūtopādāyabhedena, duvidhampi pakāsitaṃ.
483.
Kalāpuppattito cāpi, yathānukkamato kathaṃ?
484.
Rūparūpaṃ tathā rūpapariyāpannatoparaṃ.
485.
Vāyo ca bhavatūpādārūpametthāti bhāsitaṃ.
486.
Iccupādāyarūpanti, rūpaṃ sesamudīritaṃ.
487.
Pasādarūpamakkhātaṃ, nopasādaṃ panetaraṃ.
488.
Rūpaṃ pasādavisayaṃ, pasādo gocaraṃparaṃ.
489.
Jīvitindriyarūpanti, upādinnapavattikaṃ.
490.
Kabaḷīkāramāhārarūpamiccāhu paṇḍitā.
491.
Iccevamaṭṭhārasadhā, rūparūpamudīritaṃ.
492.
Anipphannaṃ nāma rūpaṃ, dasadhā paridīpitaṃ.
493.
Kāyabbacīviññattikaṃ, dvayaṃ viññattirūpakaṃ.
494.
Vikārarūpamiccāhu, pañcadhā ca vibhāvino.
495.
Catudhā lakkhaṇarūpaṃ, rūpakaṇḍe vibhāvitaṃ.
496.
Rūpāni lakkhaṇādīhi, vibhāveyya yathākkamaṃ.
497.
Kalāpādhiṭṭhānarasā, paṭiggāhoti gayhati.
498.
Kalāpābandhanarasā, saṅgahattena gayhati.
499.
Pācanarasā maddavā-nuppādananti gayhati.
500.
Samīraṇarasābhini-hārabhāvena gayhati.
501.
Taṃtaṃbhāvasamussannasambhāresupalakkhitā.
502.
Catuddhevaṃ kalāpesu, mahābhūtā pavattare.
503.
Kaṇhamaṇḍalamajjhamhi, pasādoti pavuccati.
504.
Parittaṃ sukhumaṃ cetaṃ, ūkāsirasamūpamaṃ.
505.
Tambalomācite tathā;
Aṅgulivedhanākāre,
Pasādoti pavuccati.
506.
Jivhā jivhāya majjhamhi, uppalākārasannibhe.
507.
Kāyappasādo kāyamhi, upādinneti pañcadhā.
508.
Pasādā jīvitārakkhā, rūpādiparivāritā.
509.
Dvārabhūtāva paccekaṃ, pañcaviññāṇavīthiyā.
510.
Daṭṭhukāmanidānādikammabhūtānameva vā.
511.
Pañcaviññāṇayugaḷaṃ, dvārabhāvena gayhare.
512.
Gandhova gandhanaṃ tattha, raso ca rasanīyatā.
513.
Bhūtattayañca phoṭṭhabbamāpodhātuvivajjitaṃ.
514.
Taṃtaṃsabhāvabhedena, taṃtaṃdvāropalakkhito.
515.
Cakkhādipaṭihananalakkhaṇāva yathākkamaṃ.
516.
Pañcaviññāṇayugaḷaṃ, gocarattena gayhare.
517.
Purisattaṃ tathā bhāvo, purisindriyanāmako.
518.
Kalāpantarabhinnañca, bhinnasantānavutti ca.
519.
Itthīti ca purisoti, pakāsanarasaṃ tathā.
520.
Nimittakuttākappānaṃ, kāraṇattena gayhati.
521.
Sajīvamatakāyānaṃ, bhedo yenopalakkhito.
522.
Jīvitaṃ jīvanarasaṃ, āyubaddhoti gayhati.
523.
Nissayalakkhaṇaṃ vatthu-rūpaṃ hadayasammataṃ.
524.
Yasmiṃ kuppitakālamhi, vikkhittā honti pāṇino.
525.
Yasmiṃ niruddhe viññāṇa-sotopi ca nirujjhati.
526.
Tadetaṃ kammasambhūtaṃ, pañcavokārabhūmiyaṃ.
527.
Bhūtarūpamupādāya, cakkhādi viya vattati.
528.
Kāyānuyāpanaraso, upatthambhoti gayhati.
529.
Pāṇino kāmalokamhi, sāyamevaṃ pavuccati.
530.
Paricchedarasā rūpamariyādoti gayhati.
531.
Yogīnamupakārāya, yaṃ desesi dayāparo.
532.
Pariyantānamevesa, tadākāro pavuccati.
533.
Vāyopathavidhātūnaṃ, yo vikāro samatthatā.
534.
Vipphandaghaṭṭanāhetu, cittānuparivattako.
535.
Viññāpetīti kāyena, vācāya ca vicintitaṃ.
536.
Pavuttā tādinā kāya-pariggahasukhāya yā.
537.
Sahābhogova khāyati;
Yaṃ nirodhā parābhūto,
Seti niccetano yathā.
538.
Kappenti kāyamattānaṃ, bālā yāya ca vañcitā.
539.
Byāpāraghaṭṭanāhetu-vikārākāralakkhaṇā.
540.
Kāyavipphandaghaṭṭana-hetubhāvena gayhati.
541.
Avitthānarasā salla-hukavuttīti gayhati.
542.
Kiccāvirujjhanarasā, anukulyanti gayhati.
543.
Pavattisampattirasā, yoggabhāvoti gayhati.
544.
Lahū mudu ca kammaññaṃ, yadā rūpaṃ pavattati.
545.
Lahutādittayampetaṃ, sahavutti tadā bhave.
546.
Sākārā rūpasampatti, paññattevaṃ mahesinā.
547.
Rūpummujjāpanaraso, pāripūrīti gayhati.
548.
Anuppabandhanarasā, avicchedoti gayhati.
549.
Pekkhatopacāyākārā, jāti gayhati yoginā.
550.
Tadāyaṃ santatākārā, samupaṭṭhāsi cetasi.
551.
Atthūpaladdhibhāvena, jāyantaṃ vātha kevalaṃ.
552.
Abhāvā pana bhāvāya, pavattamiti santati.
553.
Jātirūpaṃ dvidhākāsi, jātirūpavirocano.
554.
Navatāpāyanarasā, purāṇattanti gayhati.
555.
Aniccatā haraṇarasā, khayabhāvena gayhati.
556.
Sabhāvarūpadhammesu, taṃtaṃkālopalakkhitaṃ.
557.
Vipassanānayatthāya, tamiccāha tathāgato.
558.
Akicchā paṭivedhāya, dayāpannena tādinā.
559.
Ajjhattikādibhedena, bahudhā bhijjare kathaṃ;
560.
Rūpamajjhattikaṃ tasmā, pasādā bāhiraṃparaṃ.
561.
Avinibbhogarūpaṃ tu, vinibbhogaṃ panetaraṃ.
562.
Pasādā hadayañceva, vatthunā vatthu desitaṃ.
563.
Pasādā jīvitaṃ bhāvā, cendriyaṃ nendriyaṃparaṃ.
564.
Dvāraṃ pasādaviññatti-paramadvāramīritaṃ.
565.
Tasmā sappaṭighaṃ nāma, rūpamappaṭighaṃparaṃ.
566.
Te evoḷārikaṃ tasmā, sesaṃ sukhumamīritaṃ.
567.
Te eva santikerūpaṃ, dūrerūpaṃ panetaraṃ.
568.
Kammajātamupādinnaṃ, anupādinnakaṃparaṃ.
569.
Rūpameva tato sesa-manidassanamabravuṃ.
570.
Anidassanamaññaṃ tu, thūlaṃ sappaṭighaṃ mataṃ.
571.
Rūpaṃ tividhamiccevaṃ, vibhajanti vicakkhaṇā.
572.
Sampattaggāhi ghānādi-ttayamaggāhikaṃ rūpaṃ.
573.
Viññāṇeneva ñeyyattā, viññātamaparaṃ bhave.
574.
Pasādā vatthu ca dvāraṃ, aññaṃ tubhayavajjitaṃ.
575.
Samuṭṭhānajanakehi, vibhāveyya yathārahaṃ.
576.
Rūpāvacaramiccevaṃ, pañcavīsatidhā ṭhitaṃ.
577.
Kāmarūpesu rūpāni, kammajāni yathārahaṃ.
578.
Bhavaṅgādimupādāya, samuppādeti mānasaṃ.
579.
Tejodhātu ṭhitikkhaṇe;
Tathevajjhohaṭāhāro,
Kāme kāyappatiṭṭhito.
580.
Sabbe kāmabhave rūpe, āhāro na samīrito.
581.
Jīvamānassa sabbepi, matassotu siyā na vā.
582.
Rūpānaṃ janakattena, paccayāti pakāsayuṃ.
583.
Viññattidvayamīrenti, saddo cittotujo mato.
584.
Kammacittotukāhāra-jāni sesāni dīpaye.
585.
Lakkhaṇāni na jāyanti, kehicīti pakāsitaṃ.
586.
Tesañca lakkhaṇānanti, anavatthā bhavissati.
587.
Kammacittotukāhāra-jāni honti yathākkamaṃ.
588.
Nava cha caturo dveti, ekavīsati bhāvayuṃ.
589.
Saṅgayha cakkhudasakaṃ, cakkhumādāya bhāsitaṃ.
590.
Itthibhāvañca pumbhāvaṃ, vatthumādāya dīpaye.
591.
Iccevaṃ kammajā nāma, kalāpā navadhā ṭhitā.
592.
Kāyaviññattiyā saddhiṃ, navakanti pavuccati.
593.
Lahutādekādasakaṃ, lahutādīhi tīhipi.
594.
Vacīviññattilahutā-dīhi terasakaṃ tathā.
595.
Iti cittasamuṭṭhānā, cha kalāpāti bhāsitā.
596.
Lahutādekādasakaṃ, lahutādisamāyutaṃ.
597.
Kalāpā utusambhūtā, catuddhevaṃ pakāsitā.
598.
Kalāpāhārasambhūtā, duvidhāva vibhāvitā.
599.
Na kalāpaṅgamiccāhu, ākāsaṃ lakkhaṇāni ca.
600.
Sabbe labbhanti ajjhattaṃ, bāhirotusamuṭṭhitā.
601.
Matakāyepi te eva, siyumiccāhu paṇḍitā.
602.
Sampuṇṇāyatanānaṃ tu, pavatte catusambhavā.
603.
Cakkhusotaghānabhāva-dasakāni na vā siyuṃ.
604.
Gabbhaseyyakasattānaṃ, tato sesāni sambhavā.
605.
Mānasaṃ sandhito paraṃ;
Tejodhātu ṭhitippattā,
Āhārajjhohaṭo tathā.
606.
Dīpajālāva sambandhā, yāvajīvaṃ pavattati.
607.
Aññena vā marantāna-mupacchedakakammunā.
608.
Sattarasamacittassa, cuticittoparī tato.
609.
Tato bhijjatupādinnaṃ, cittajāhārajaṃ tato.
610.
Paṭisandhimupādāya, tathā rūpaṃ pavattati.
611.
Rūpaṃ rūpabhave natthi, paṭisandhipavattiyaṃ.
612.
Kalāpā ca gaṇetabbā, tatthetaṃ rūpavajjitā.
613.
Cittabhaṅgakkhaṇe rūpa-samuppattiñca vārayuṃ.
614.
Arūpe pana rūpāni, sabbathāpi na labbhare.
615.
Dhammaṃ sudhammamupagamma surādhivāsaṃ;
Rūpaṃ arūpasavibhāgasalakkhaṇaṃ taṃ,
Vuttaṃ pavuttamabhidhammanaye mayāpi.
616.
Rūpasamiddhajineritadhamme, rūpavatī abhivaḍḍhati paññā.
Iti nāmarūpaparicchede rūpavibhāgo nāma
Chaṭṭho paricchedo.