2.
Sumedhapatthanākathā
1.
Amaraṃ nāma nagaraṃ, dassaneyyaṃ manoramaṃ.
2.
Hatthisaddaṃ assasaddaṃ, bherisaṅkharathāni ca;
Khādatha pivatha ceva, annapānena ghositaṃ.
3.
Sattaratanasampannaṃ, nānājanasamākulaṃ;
Samiddhaṃ devanagaraṃva, āvāsaṃ puññakamminaṃ.
4.
Anekakoṭisannicayo, pahūtadhanadhaññavā.
5.
Lakkhaṇe itihāse ca, sadhamme pāramiṃ gato.
6.
‘‘Dukkho punabbhavo nāma, sarīrassa ca bhedanaṃ.
7.
Ajaraṃ amataṃ khemaṃ, pariyesissāmi nibbutiṃ.
8.
Chaḍḍayitvāna gaccheyyaṃ, anapekkho anatthiko.
9.
Pariyesissāmi taṃ maggaṃ, bhavato parimuttiyā.
10.
Evaṃ bhave vijjamāne, vibhavopi icchitabbako.
11.
Evaṃ tividhaggi vijjante, nibbānaṃ icchitabbakaṃ.
12.
Evameva jāti vijjante, ajātipicchitabbakaṃ.
13.
Na gavesati taṃ taḷākaṃ, na doso taḷākassa so.
14.
Na gavesati taṃ taḷākaṃ, na doso amatantaḷe.
15.
Na palāyati so puriso, na doso añjasassa so.
16.
Na gavesati taṃ maggaṃ, na doso sivamañjase.
17.
Na tikicchāpeti taṃ byādhiṃ, na doso so tikicchake.
18.
Na gavesati taṃ ācariyaṃ, na doso so vināyake.
19.
Mocayitvāna gaccheyya, sukhī serī sayaṃvasī.
20.
Chaḍḍayitvāna gaccheyyaṃ, anapekkho anatthiko.
21.
Chaḍḍayitvāna gacchanti, anapekkhā anatthikā.
22.
Chaḍḍayitvāna gacchissaṃ, vaccaṃ katvā yathā kuṭiṃ.
23.
Sāmī chaḍḍetvā gacchanti, anapekkhā anatthikā.
24.
Chaḍḍayitvāna gacchissaṃ, jiṇṇanāvaṃva sāmikā.
25.
Bhaṇḍacchedabhayaṃ disvā, chaḍḍayitvāna gacchati.
26.
Pahāyimaṃ gamissāmi, kusalacchedanā bhayā’’.
27.
Nāthānāthānaṃ datvāna, himavantamupāgamiṃ.
28.
Assamo sukato mayhaṃ, paṇṇasālā sumāpitā.
29.
Aṭṭhaguṇasamūpetaṃ, abhiññābalamāhariṃ.
30.
Vākacīraṃ nivāsesiṃ, dvādasaguṇamupāgataṃ.
31.
Upāgamiṃ rukkhamūlaṃ, guṇe dasahupāgataṃ.
32.
Anekaguṇasampannaṃ, pavattaphalamādiyiṃ.
33.
Abbhantaramhi sattāhe, abhiññābalapāpuṇiṃ.
34.
Dīpaṅkaro nāma jino, uppajji lokanāyako.
35.
Caturo nimitte nāddasaṃ, jhānaratisamappito.
36.
Tassa āgamanaṃ maggaṃ, sodhenti tuṭṭhamānasā.
37.
Dhunanto vākacīrāni, gacchāmi ambare tadā.
38.
Orohitvāna gaganā, manusse pucchi tāvade.
39.
Kassa sodhīyati maggo, añjasaṃ vaṭumāyanaṃ’’.
40.
Dīpaṅkaro nāma jino, uppajji lokanāyako;
Tassa sodhīyati maggo, añjasaṃ vaṭumāyanaṃ’’.
41.
Buddho buddhoti kathayanto, somanassaṃ pavedayiṃ.
42.
‘‘Idha bījāni ropissaṃ, khaṇo ve mā upaccagā.
43.
Ahampi sodhayissāmi, añjasaṃ vaṭumāyanaṃ’’.
44.
Buddho buddhoti cintento, maggaṃ sodhemahaṃ tadā.
45.
Catūhi satasahassehi, chaḷabhiññehi tādihi;
Khīṇāsavehi vimalehi, paṭipajji añjasaṃ jino.
46.
Āmoditā naramarū, sādhukāraṃ pavattayuṃ.
47.
Ubhopi te pañjalikā, anuyanti tathāgataṃ.
48.
Ubhopi te vajjayantā, anuyanti tathāgataṃ.
49.
Disodisaṃ okiranti, ākāsanabhagatā marū.
50.
Disodisaṃ okiranti, ākāsanabhagatā marū.
51.
Disodisaṃ ukkhipanti, bhūmitalagatā narā.
52.
Kalale pattharitvāna, avakujjo nipajjahaṃ.
53.
Mā naṃ kalale akkamittha, hitāya me bhavissati’’.
54.
‘‘Icchamāno ahaṃ ajja, kilese jhāpaye mama.
55.
Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā, buddho hessaṃ sadevake.
56.
Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā, santāressaṃ sadevakaṃ.
57.
Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā, tāremi janataṃ bahuṃ.
58.
Dhammanāvaṃ samāruyha, santāressaṃ sadevakaṃ’’.
59.
Pabbajjā guṇasampatti, adhikāro ca chandatā;
Aṭṭhadhammasamodhānā, abhinīhāro samijjhati.
60.
Ussīsake maṃ ṭhatvāna, idaṃ vacanamabravi.
61.
Aparimeyyito kappe, buddho loke bhavissati.
62.
Padhānaṃ padahitvāna, katvā dukkarakārikaṃ.
63.
Tattha pāyāsaṃ paggayha, nerañjaramupehiti.
64.
Paṭiyattavaramaggena, bodhimūlamupehiti.
65.
Assattharukkhamūlamhi, bujjhissati mahāyaso.
66.
Pitā suddhodano nāma, ayaṃ hessati gotamo.
67.
Kolito upatisso ca, aggā hessanti sāvakā;
Ānando nāmupaṭṭhāko, upaṭṭhissatimaṃ jinaṃ.
68.
Anāsavā vītarāgā, santacittā samāhitā;
Bodhi tassa bhagavato, assatthoti pavuccati.
69.
Uttarā nandamātā ca, aggā hessantupaṭṭhikā’’.
70.
Āmoditā naramarū, buddhabījaṃ kira ayaṃ.
71.
Katañjalī namassanti, dasasahassī sadevakā.
72.
Anāgatamhi addhāne, hessāma sammukhā imaṃ.
73.
Heṭṭhātitthe gahetvāna, uttaranti mahānadiṃ.
74.
Anāgatamhi addhāne, hessāma sammukhā imaṃ’’.
75.
Mama kammaṃ pakittetvā, dakkhiṇaṃ pādamuddhari.
76.
Devā manussā asurā ca, abhivādetvāna pakkamuṃ.
77.
Sayanā vuṭṭhahitvāna, pallaṅkaṃ ābhujiṃ tadā.
78.
Pītiyā ca abhissanno, pallaṅkaṃ ābhujiṃ tadā.
79.
‘‘Vasībhūto ahaṃ jhāne, abhiññāsu pāramiṃgato.
80.
Asamo iddhidhammesu, alabhiṃ īdisaṃ sukhaṃ.
81.
Mahānādaṃ pavattesuṃ, ‘dhuvaṃ buddho bhavissasi.
82.
Nimittāni padissanti, tāni ajja padissare.
83.
Tāni ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
84.
Tāni ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
85.
Tāni ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
86.
Tepajja pupphitā sabbe, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
87.
Tepajja phalitā sabbe, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
88.
Tepajja ratanā jotanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
89.
Tepajjubho abhiravanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
90.
Tepi ajja pavassanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
91.
Tepajjubho abhiravanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
92.
Tepajja nibbutā aggī, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
93.
Tepi ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
94.
Tampajjubbhijjate mahiyā, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
95.
Visākhā candimā yuttā, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
96.
Tepajja āsayā chuddhā, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
97.
Tepajja sabbe santuṭṭhā, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
98.
Tāni ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
99.
Tepajja vigatā sabbe, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
100.
Tena liṅgena jānāma, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
101.
Tena liṅgena jānāma, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
102.
Sopajja vāyati gandho, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
103.
Tepajja sabbe dissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
104.
Tepajja sabbe dissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
105.
Ākāsabhūtā tepajja, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
106.
Tānipajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.
107.
Mayampetaṃ vijānāma, dhuvaṃ buddho bhavissasi’’’.
108.
Tuṭṭhahaṭṭho pamodito, evaṃ cintesahaṃ tadā.
109.
Vitathaṃ natthi buddhānaṃ, dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ.
110.
Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ;
Vitathaṃ natthi buddhānaṃ, dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ.
111.
Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ;
Vitathaṃ natthi buddhānaṃ, dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ.
112.
Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ;
Vitathaṃ natthi buddhānaṃ, dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ.
113.
Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ;
Vitathaṃ natthi buddhānaṃ, dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ.
114.
Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ;
Vitathaṃ natthi buddhānaṃ, dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ.
115.
Uddhaṃ adho dasa disā, yāvatā dhammadhātuyā’’.
116.
Pubbakehi mahesīhi, anuciṇṇaṃ mahāpathaṃ.
117.
Dānapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi.
118.
Vamate vudakaṃ nissesaṃ, na tattha parirakkhati.
119.
Dadāhi dānaṃ nissesaṃ, kumbho viya adho kato.
120.
Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā’’.
121.
Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.
122.
Sīlapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi.
123.
Upeti maraṇaṃ tattha, na vikopeti vāladhiṃ.
124.
Parirakkha sabbadā sīlaṃ, camarī viya vāladhiṃ.
125.
Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā’’.
126.
Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.
127.
Nekkhammapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi.
128.
Na tattha rāgaṃ janesi, muttiṃyeva gavesati.
129.
Nekkhammābhimukho hohi, bhavato parimuttiyā.
130.
Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā’’.
131.
Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.
132.
Paññāpāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi.
133.
Kulāni na vivajjento, evaṃ labhati yāpanaṃ.
134.
Paññāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.
135.
Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā’’.
136.
Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.
137.
Vīriyapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi.
138.
Alīnavīriyo hoti, paggahitamano sadā.
139.
Vīriyapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.
140.
Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā’’.
141.
Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.
142.
Tattha advejjhamānaso, sambodhiṃ pāpuṇissasi.
143.
Sabbaṃ sahati nikkhepaṃ, na karoti paṭighaṃ tayā.
144.
Khantipāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.
145.
Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā’’.
146.
Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.
147.
Tattha advejjhavacano, sambodhiṃ pāpuṇissasi.
148.
Samaye utuvasse vā, na vokkamati vīthito.
149.
Saccapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.
150.
Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā’’.
151.
Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.
152.
Tattha tvaṃ acalo hutvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.
153.
Na kampati bhusavātehi, sakaṭṭhāneva tiṭṭhati.
154.
Adhiṭṭhānapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.
155.
Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā’’.
156.
Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.
157.
Mettāya asamo hohi, yadi bodhiṃ pattumicchasi.
158.
Samaṃ pharati sītena, pavāheti rajomalaṃ.
159.
Mettāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.
160.
Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā’’.
161.
Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.
162.
Tulābhūto daḷho hutvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.
163.
Upekkhati ubhopete, kopānunayavajjitā.
164.
Upekkhāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.
165.
Tatuddhaṃ natthi aññatra, daḷhaṃ tattha patiṭṭhaha’’.
166.
Dhammatejena vasudhā, dasasahassī pakampatha.
167.
Telayante yathā cakkaṃ, evaṃ kampati medanī.
168.
Pavedhamānā sā tattha, mucchitā seti bhūmiyaṃ.
169.
Sañcuṇṇamathitā tattha, aññamaññaṃ paghaṭṭitā.
170.
Mahājanā samāgamma, dīpaṅkaramupāgamuṃ.
171.
Sabbo upadduto loko, taṃ vinodehi cakkhuma’’.
172.
‘‘Visaṭṭhā hotha mā bhetha, imasmiṃ pathavikampane.
173.
Eso sammasati dhammaṃ, pubbakaṃ jinasevitaṃ.
174.
Tenāyaṃ kampitā pathavī, dasasahassī sadevake’’.
175.
Sabbe maṃ upasaṅkamma, punāpi abhivandisuṃ.
176.
Dīpaṅkaraṃ namassitvā, āsanā vuṭṭhahiṃ tadā.
177.
Samokiranti pupphehi, vuṭṭhahantassa āsanā.
178.
‘‘Mahantaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, taṃ labhassu yathicchitaṃ.
179.
Mā te bhavantvantarāyā, phusa khippaṃ bodhimuttamaṃ.
180.
Tatheva tvaṃ mahāvīra, buddhañāṇena pupphasi.
181.
Tatheva tvaṃ mahāvīra, pūraya dasa pāramī.
182.
Tatheva tvaṃ mahāvīra, bujjhassu jinabodhiyaṃ.
183.
Tatheva tvaṃ mahāvīra, dhammacakkaṃ pavattaya.
184.
Tatheva tvaṃ puṇṇamano, viroca dasasahassiyaṃ.
185.
Tatheva lokā muñcitvā, viroca siriyā tuvaṃ.
186.
Evaṃ sadevakā lokā, osarantu tavantike’’.
187.
Te dhamme paripūrento, pavanaṃ pāvisī tadāti.
Sumedhapatthanākathā niṭṭhitā.