18.
Paṇṇāsanipāto
526.
Niḷinikājātakaṃ (1)
1.
Ehi niḷinike gaccha, taṃ me brāhmaṇamānaya’’.
2.
Kathaṃ ahaṃ gamissāmi, vanaṃ kuñjarasevitaṃ’’.
3.
Dārusaṅghāṭayānena, evaṃ gaccha niḷinike.
4.
Taveva vaṇṇarūpena, vasaṃ tamānayissasi’’.
5.
Eso padissati rammo, isisiṅgassa assamo.
6.
Maññe no aggiṃ hāpeti, isisiṅgo mahiddhiko’’.
7.
Isisiṅgo pāvisi bhīto, assamaṃ paṇṇachādanaṃ.
8.
Vidaṃsayantī aṅgāni, guyhaṃ pakāsitāni ca.
9.
Assamā nikkhamitvāna, idaṃ vacanamabravi.
10.
Dūrepi khittaṃ pacceti, na taṃ ohāya gacchati’’.
11.
Bahavo tādisā rukkhā, yassa tevaṃgataṃ phalaṃ;
Dūrepi khittaṃ pacceti, na maṃ ohāya gacchati’’.
12.
Idamāsanaṃ atra bhavaṃ nisīdatu, ito bhavaṃ mūlaphalāni bhuñjatu’’.
13.
Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, kose nu te uttamaṅgaṃ paviṭṭhaṃ’’.
14.
So maṃ patitvā sahasājjhapatto, panujja maṃ abbahi uttamaṅgaṃ.
15.
Paho bhavaṃ kaṇḍumimaṃ vinetuṃ, kurutaṃ bhavaṃ yācito brāhmaṇatthaṃ’’.
16.
Karomi te kiñci kasāyayogaṃ, yathā bhavaṃ paramasukhī bhaveyya’’.
17.
Ghaṭṭe mudukena vinehi kaṇḍuṃ, yathā ahaṃ paramasukhī bhaveyyaṃ’’.
18.
Kacci nu te mūlaphalaṃ pahūtaṃ, kacci bhavantaṃ na vihiṃsanti vāḷā’’.
19.
Tassā tīre assamo mayha rammo, aho bhavaṃ assamaṃ mayhaṃ passe.
20.
Samantato kimpurisābhigītaṃ, aho bhavaṃ assamaṃ mayhaṃ passe.
21.
Taṃ bhūmibhāgehi upetarūpaṃ, aho bhavaṃ assamaṃ mayhaṃ passe.
21.
Āyanti ca luddakā taṃ padesaṃ, mā me tato mūlaphalaṃ ahāsuṃ’’.
23.
Ubhova gacchāmase assamaṃ taṃ, yāva pitā mūlaphalato etu’’.
24.
Te yeva pucchesi mamassamaṃ taṃ, te taṃ nayissanti mamaṃ sakāse’’.
25.
Aggīpi te na hāpito, kiṃ nu mandova jhāyasi.
26.
Pīṭhañca mayhaṃ udakañca hoti, ramasi tuvaṃ brahmabhūto puratthā.
27.
Na me tuvaṃ ālapasī mamajja, naṭṭhaṃ nu kiṃ cetasikañca dukkhaṃ’’.
28.
Nevātidīgho na panātirasso, sukaṇhakaṇhacchadanehi bhoto.
29.
Dve yamā gaṇḍā uresu jātā, suvaṇṇatindukanibhā pabhassarā.
30.
Te jotare carato māṇavassa, suttañca yaṃ saṃyamanaṃ jaṭānaṃ.
31.
Tā piṃsare carato māṇavassa, tiriṭi saṅghāriva pāvusamhi.
32.
Tā jotare jaghanantare vilaggā, sateratā vijjurivantalikkhe.
33.
Aghaṭṭitā niccakīḷaṃ karonti, haṃ tāta kiṃrukkhaphalāni tāni.
34.
Dvedhā siro sādhu vibhattarūpo, aho nu kho mayha tathā jaṭāssu.
35.
Nīluppalaṃ vātasameritaṃva, tatheva saṃvāti panassamo ayaṃ.
36.
So vāyatī erito mālutena, vanaṃ yathā aggagimhe suphullaṃ.
37.
Khittañca tassa punareti hatthaṃ, haṃ tāta kiṃrukkhaphalaṃ nu kho taṃ.
38.
Mano pasādenti vivariyamānā, na hi nūna so sākamakhādi tehi.
39.
Rudaṃ manuññaṃ karavīkasussaraṃ, hadayaṅgamaṃ rañjayateva me mano.
40.
Icchāmi bho taṃ punadeva daṭṭhuṃ, mitto hi me māṇavohu puratthā.
41.
Teneva maṃ uttariyāna māṇavo, vivaritaṃ ūruṃ jaghanena pīḷayi.
42.
Bāhā mudū añjanalomasādisā, vicitravaṭṭaṅgulikāssa sobhare.
43.
Mudūhi bāhāhi palissajanto, kalyāṇarūpo ramayaṃ upaṭṭhahi.
44.
Hatthā mudū tehi maṃ saṃphusitvā, ito gato tena maṃ dahanti tāta.
45.
Na nūna so hanti dume kuṭhāriyā, na hissa hatthesu khilāni atthi.
46.
Tāhaṃ kariṃ tena mamāsi sokhyaṃ, so cabravi sukhitosmīti brahme.
47.
Kilantarūpā udake ramitvā, punappunaṃ paṇṇakuṭiṃ vajāma.
48.
Na cāpi te mūlaphalāni bhuñje, yāva na passāmi taṃ brahmacāriṃ.
49.
Taṃ maṃ disaṃ pāpaya tāta khippaṃ, mā te ahaṃ amarimassamamhi.
50.
Taṃ maṃ vanaṃ pāpaya tāta khippaṃ, purā te pāṇaṃ vijahāmi assame’’.
51.
Isīnamāvāse sanantanamhi, netādisaṃ aratiṃ pāpuṇetha.
52.
Ayañca jammo kissa vā niviṭṭho, yo neva jānāti kutomhi āgato.
53.
Sveva mitto asaṃgantu, asaṃvāsena jīrati.
54.
Sampannasassaṃva mahodakena, tapoguṇaṃ khippamimaṃ pahissasi.
55.
Sampannasassaṃva mahodakena, usmāgataṃ khippamimaṃ pahissasi.
56.
Na tāni sevetha naro sapañño, āsajja naṃ nassati brahmacārī’’ti.
Niḷinikājātakaṃ paṭhamaṃ.
527.
Ummādantījātakaṃ (2)
57.
Kā dissati aggisikhāva dūre, vehāyasaṃ pabbataggeva acci.
58.
Akkhāhi me khippamidheva puṭṭho, avāvaṭā yadi vā atthi bhattā’’.
59.
Taveva so puriso bhūmipāla, rattindivaṃ appamatto tavatthe.
60.
Tassesā bhariyābhipārakassa, ummādantī nāmadheyyena rāja’’.
61.
Tadā hi mayhaṃ avalokayantī, ummattakaṃ ummadantī akāsi’’.
62.
Dve puṇṇamāyo tadahū amaññahaṃ, disvāna pārāvatarattavāsiniṃ.
63.
Vijambhamānā harateva me mano, jātā vane kimpurisīva pabbate.
64.
Ekaccavasanā nārī, migī bhantāvudikkhati.
65.
Vaṭṭaṅgulī sannatadhīrakuttiyā, nārī upaññissati sīsato subhā.
66.
Mudūhi bāhāhi palissajissati, brahāvane jātadumaṃva māluvā.
67.
Mukhaṃ mukhena upanāmayissati, soṇḍova soṇḍassa surāya thālaṃ.
68.
Tato sakassa cittassa, nāvabodhāmi kañcinaṃ.
69.
Na supāmi divārattiṃ, sahassaṃva parājito.
70.
Ekarattaṃ dvirattaṃ vā, bhaveyyaṃ abhipārako;
Ummādantyā ramitvāna, sivirājā tato siyaṃ’’.
71.
Rañño mano ummadantyā niviṭṭho, dadāmi te taṃ paricārayassu’’.
72.
Bhuso ca tyassa manaso vighāto, datvā piyaṃ ummadantiṃ adaṭṭhā’’.
73.
Yaṃ te mayā ummadantī padinnā, bhusehi rājā vanathaṃ sajāhi’’.
74.
Passanti bhūtāni karontametaṃ, yuttā ca ye honti narā pathabyā.
75.
Bhuso ca tyassa manaso vighāto, datvā piyaṃ ummadantiṃ adaṭṭhā’’.
76.
Gaccheva tvaṃ ummadantiṃ bhadante, sīhova selassa guhaṃ upeti’’.
77.
Sammohitā vāpi sukhena mattā, na pāpakammañca samācaranti’’.
78.
Dāso ahaṃ tuyha saputtadāro, yathāsukhaṃ sāmi karohi kāmaṃ’’.
79.
Na tena so jīvati dīghamāyu, devāpi pāpena samekkhare naṃ.
80.
Paṭicchakā dāyakā cāpi tattha, sukhapphalaññeva karonti kammaṃ’’.
81.
Bhuso ca tyassa manaso vighāto, datvā piyaṃ ummadantiṃ adaṭṭhā’’.
82.
Yaṃ te mayā ummadantī padinnā, bhusehi rājā vanathaṃ sajāhi’’.
83.
Yathevidaṃ mayha tathā paresaṃ, yo evaṃ jānāti sa vedi dhammaṃ.
84.
Bhuso ca tyassa manaso vighāto, datvā piyaṃ ummadantiṃ adaṭṭhā’’.
85.
Piyena te dammi piyaṃ janinda, piyadāyino deva piyaṃ labhanti’’.
86.
Na hi dhammaṃ adhammena, ahaṃ vadhitumussahe’’.
87.
Cajāmi naṃ sabbajanassa sibyā, mayā pamuttaṃ tato avhayesi naṃ’’.
88.
Mahā ca te upavādopi assa, na cāpi tyassa nagaramhi pakkho’’.
89.
Mametamāgacchatu bhūmipāla, yathāsukhaṃ sivi karohi kāmaṃ’’.
90.
Sirī ca lakkhī ca apeti tamhā, āpo suvuṭṭhīva yathā thalamhā’’.
91.
Urasā ahaṃ paccuttarissāmi sabbaṃ, pathavī yathā thāvarānaṃ tasānaṃ’’.
92.
Ekovimaṃ hārayissāmi bhāraṃ, dhamme ṭhito kiñci ahāpayanto’’.
93.
Dadāmi te ummadantiṃ pasanno, rājāva yaññe dhanaṃ brāhmaṇānaṃ’’.
94.
Nindeyyu devā pitaro ca sabbe, pāpañca passaṃ abhisamparāyaṃ’’.
95.
Yaṃ te mayā ummadantī padinnā, bhusehi rājā vanathaṃ sajāhi’’.
96.
Satañca dhammāni sukittitāni, samuddavelāva duraccayāni’’.
97.
Tayī hutā rāja mahapphalā hi, kāmena me ummadantiṃ paṭiccha’’.
98.
Añño nu te ko idha sotthikattā, dvipado naro aruṇe jīvaloke’’.
99.
So dhammagutto cirameva jīva, dhammañca me desaya dhammapāla’’.
100.
Dhammaṃ te desayissāmi, sataṃ āsevitaṃ ahaṃ.
101.
Sādhu mittānamaddubbho, pāpassākaraṇaṃ sukhaṃ.
102.
Sukhaṃ manussā āsetha, sītacchāyāya saṅghare.
103.
Ye vāpi ñatvāna sayaṃ karonti, upamā imā mayhaṃ tuvaṃ suṇohi.
104.
Sabbā tā jimhaṃ gacchanti, nette jimhaṃ gate sati.
105.
So ce adhammaṃ carati, pageva itarā pajā;
Sabbaṃ raṭṭhaṃ dukhaṃ seti, rājā ce hoti adhammiko.
106.
Sabbā gāvī ujuṃ yanti, nette ujuṃ gate sati.
107.
So sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā;
Sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammiko.
108.
Imaṃ vā pathaviṃ sabbaṃ, vijetuṃ abhipāraka.
109.
Gāvo dāso hiraññañca, vatthiyaṃ haricandanaṃ.
110.
Na tassa hetu visamaṃ careyyaṃ, majjhe sivīnaṃ usabhomhi jāto.
111.
So dhammamevānuvicintayanto, tasmā sake cittavase na vatto’’.
112.
Karissasi ciraṃ rajjaṃ, paññā hi tava tādisī.
113.
Dhammaṃ pamajja khattiyo, raṭṭhā cavati issaro.
114.
Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.
115.
116.
117.
118.
119.
120.
121.
122.
Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.
123.
Suciṇṇena divaṃ pattā, mā dhammaṃ rāja pāmado’’ti.
Ummādantījātakaṃ dutiyaṃ.
528.
Mahābodhijātakaṃ (3)
124.
Kimaṅkusañca pattañca, saṅghāṭiñcāpi brāhmaṇa;
Taramānarūpohāsi, kiṃ nu patthayase disaṃ’’.
125.
Nābhijānāmi soṇena, piṅgalenābhikūjitaṃ.
126.
Tava sutvā sabhariyassa, vītasaddhassa maṃ pati’’.
127.
Esa bhiyyo pasīdāmi, vasa brāhmaṇa māgamā’’.
128.
Sabbalohitako dāni, kālo pakkamituṃ mama.
129.
Purā niddhamanā hoti, sayameva vajāmahaṃ.
130.
Sacepi naṃ anukhaṇe, vāri kaddamagandhikaṃ.
131.
Pasannaṃ payirupāseyya, rahadaṃ vudakatthiko.
132.
Asappurisadhammo so, yo bhajantaṃ na bhajjati.
133.
Sa ve manussapāpiṭṭho, migo sākhassito yathā.
134.
Etena mittā jīranti, akāle yācanāya ca.
135.
Kālena yācaṃ yāceyya, evaṃ mittā na jīyare.
136.
Āmanta kho taṃ gacchāma, purā te homa appiyā’’.
137.
Paricārakānaṃ sataṃ, vacanaṃ na karosi no;
Evaṃ taṃ abhiyācāma, puna kayirāsi pariyāyaṃ’’.
138.
Tuyhaṃ vāpi mahārāja, mayhaṃ vā raṭṭhavaddhana;
Appeva nāma passema, ahorattānamaccaye’’.
139.
Akāmā akaraṇīyaṃ vā, karaṇīyaṃ vāpi kubbati;
Ākāmākaraṇīyamhi, kvidha pāpena lippati.
140.
Bhoto ce vacanaṃ saccaṃ, suhato vānaro mayā.
141.
Na maṃ tvaṃ garaheyyāsi, bhoto vādo hi tādiso’’.
142.
Iddhiṃ byasanabhāvañca, kammaṃ kalyāṇapāpakaṃ;
Niddesakārī puriso, issaro tena lippati.
143.
Bhoto ce vacanaṃ saccaṃ, suhato vānaro mayā.
144.
Na maṃ tvaṃ garaheyyāsi, bhoto vādo hi tādiso’’.
145.
Porāṇakaṃ kataṃ pāpaṃ, tameso muccate iṇaṃ;
Porāṇakaiṇamokkho, kvidha pāpena lippati.
146.
Bhoto ce vacanaṃ saccaṃ, suhato vānaro mayā.
147.
Na maṃ tvaṃ garaheyyāsi, bhoto vādo hi tādiso’’.
148.
Yato ca rūpaṃ sambhoti, tatthevānupagacchati;
Idheva jīvati jīvo, pecca pecca vinassati.
149.
Ucchijjamāne lokasmiṃ, kvidha pāpena lippati.
150.
Bhoto ce vacanaṃ saccaṃ, suhato vānaro mayā.
151.
Na maṃ tvaṃ garaheyyāsi, bhoto vādo hi tādiso’’.
152.
Mātaraṃ pitaraṃ haññe, atho jeṭṭhampi bhātaraṃ;
Haneyya putta dāre ca, attho ce tādiso siyā.
153.
Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako.
154.
Attho me sambalenāpi, suhato vānaro mayā.
155.
Bhoto ce vacanaṃ saccaṃ, suhato vānaro mayā.
156.
Na maṃ tvaṃ garaheyyāsi, bhoto vādo hi tādiso.
157.
Pubbekatī ca ucchedī, yo ca khattavido naro.
158.
Kareyya tādiso pāpaṃ, atho aññampi kāraye;
Asappurisasaṃsaggo, dukkhanto kaṭukudrayo.
159.
Hantvā uraṇiṃ ajikaṃ ajañca, utrāsayitvā yena kāmaṃ paleti.
160.
Anāsakā thaṇḍilaseyyakā ca, rajojallaṃ ukkuṭikappadhānaṃ;
Pariyāyabhattañca apānakattā, pāpācārā arahanto vadānā.
161.
Kareyya tādiso pāpaṃ, atho aññampi kāraye;
Asappurisasaṃsaggo, dukkhanto kaṭukudrayo.
162.
Parakāraṃ attakārañca, ye tucchaṃ samavaṇṇayuṃ.
163.
Kareyya tādiso pāpaṃ, atho aññampi kāraye;
Asappurisasaṃsaggo, dukkhanto kaṭukudrayo.
164.
Na bhare vaḍḍhakiṃ rājā, napi yantāni kāraye.
165.
Tasmā yantāni kāreti, rājā bharati vaḍḍhakiṃ.
166.
Ucchijjeyya ayaṃ loko, vinasseyya ayaṃ pajā.
167.
Tasmā sassāni paccanti, raṭṭhañca pālite ciraṃ.
168.
Sabbā tā jimhaṃ gacchanti, nette jimhaṃ gate sati.
169.
So ce adhammaṃ carati, pageva itarā pajā;
Sabbaṃ raṭṭhaṃ dukhaṃ seti, rājā ce hoti adhammiko.
170.
Sabbā gāvī ujuṃ yanti, nette ujuṃ gate sati.
171.
So sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā;
Sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammiko.
172.
Rasañcassa na jānāti, bījañcassa vinassati.
173.
Rasañcassa na jānāti, raṭṭhañcassa vinassati.
174.
Rasañcassa vijānāti, bījañcassa na nassati.
175.
Rasañcassa vijānāti, raṭṭhañcassa na nassati.
176.
Sabbosadhīhi so rājā, viruddho hoti khattiyo.
177.
Ojadānabalīkāre, sa kosena virujjhati.
178.
Ussite hiṃsayaṃ rājā, sa balena virujjhati.
179.
Adhammacārī khattiyo, so saggena virujjhati.
180.
Luddaṃ pasavate ṭhānaṃ, puttehi ca virujjhati.
181.
Isayo ca na hiṃseyya, puttadāre samaṃ care.
182.
Sapatte sampakampeti, indova asurādhipo’’ti.
Mahābodhijātakaṃ tatiyaṃ.
Paṇṇāsanipātaṃ niṭṭhitaṃ.
Tassuddānaṃ -
Tatiyo pana bodhisirīvhayano, kathitā pana tīṇi jinena subhāti.