1.
Το μεγάλο κεφάλαιο
1.
Ερώτηση περί προσδιορισμού
1. Τότε ο βασιλιάς Μένανδρος πήγε εκεί όπου ήταν ο σεβάσμιος Ναγκασένα· αφού πλησίασε, χαιρέτησε τον σεβάσμιο Ναγκασένα, και αφού ολοκλήρωσε την ευγενική και αξιομνημόνευτη συζήτηση, κάθισε στο πλάι. Και ο σεβάσμιος Ναγκασένα με την ανταπόδοση του χαιρετισμού ευαρέστησε τη συνείδηση του βασιλιά Μένανδρο. Τότε ο βασιλιάς Μένανδρος είπε στον σεβάσμιο Ναγκασένα αυτό: «Πώς γίνεστε γνωστός, σεβαστέ; Ποιο είναι το όνομά σας, σεβάσμιε κύριε;» «Ναγκασένα» λοιπόν εγώ, μεγάλε βασιλιά, γίνομαι γνωστός· «Ναγκασένα» λοιπόν εμένα, μεγάλε βασιλιά, οι σύντροφοι στην άγια ζωή με αποκαλούν· αλλά οι γονείς δίνουν όνομα είτε «Ναγκασένα» είτε «Σουρασένα» είτε «Βιρασένα» είτε «Σιχασένα»· αλλά λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, όρος, ονομασία, προσδιορισμός, συμβατική έκφραση, απλώς όνομα είναι αυτό το «Ναγκασένα»· δεν βρίσκεται εδώ κάποιο άτομο.
Τότε ο βασιλιάς Μένανδρος είπε έτσι: «Ας ακούσουν οι αξιότιμοι πεντακόσιοι Έλληνες και οι ογδόντα χιλιάδες μοναχοί· αυτός ο Ναγκασένα λέει έτσι 'δεν βρίσκεται εδώ κάποιο άτομο'· είναι άραγε κατάλληλο να το αποδεχτούμε αυτό;» Τότε ο βασιλιάς Μένανδρος είπε στον σεβάσμιο Ναγκασένα αυτό: «Αν, σεβάσμιε Ναγκασένα, δεν βρίσκεται άτομο, ποιος λοιπόν σας δίνει τα αναγκαία είδη χιτώνων, προσφερόμενης τροφής, καταλύματος και φαρμάκων για ασθενείς; Ποιος τα καταναλώνει; Ποιος τηρεί την ηθική; Ποιος αφοσιώνεται στον διαλογισμό; Ποιος πραγματοποιεί την οδό, τον καρπό και το Νιμπάνα; Ποιος σκοτώνει έμβιο ον; Ποιος παίρνει κάτι μη δοσμένο; Ποιος διαπράττει λανθασμένη σεξουαλική συμπεριφορά; Ποιος ψεύδεται; Ποιος πίνει μεθυστικά ποτά; Ποιος διαπράττει τις πέντε αποτρόπαιες πράξεις με άμεσο κακό προορισμό; Επομένως δεν υπάρχει καλό, δεν υπάρχει φαύλο, δεν υπάρχει αυτός που κάνει ή αυτός που προκαλεί τις καλές και φαύλες πράξεις, δεν υπάρχει καρπός και επακόλουθο των καλών και κακών πράξεων· αν, σεβάσμιε Ναγκασένα, κάποιος σας σκοτώνει, δεν υπάρχει ούτε γι' αυτόν φόνος έμβιου όντος· και για εσάς, σεβάσμιε Ναγκασένα, δεν υπάρχει δάσκαλος, δεν υπάρχει μέντορας, δεν υπάρχει πλήρης χειροτονία. 'Ναγκασένα με αποκαλούν, μεγάλε βασιλιά, οι σύντροφοι στην άγια ζωή' αυτό που λες, 'ποιος είναι εδώ ο Ναγκασένα; Μήπως άραγε, σεβάσμιε κύριε, οι τρίχες της κεφαλής είναι ο Ναγκασένα;» «Όχι βέβαια, μεγάλε βασιλιά». «Οι τρίχες του σώματος είναι ο Ναγκασένα;» «Όχι βέβαια, μεγάλε βασιλιά». «Τα νύχια... κ.λπ... τα δόντια... κ.λπ... το δέρμα... κ.λπ... η σάρκα... κ.λπ... οι τένοντες... κ.λπ... τα οστά... κ.λπ... ο μυελός των οστών... κ.λπ... τα νεφρά... κ.λπ... η καρδιά... κ.λπ... το συκώτι... κ.λπ... ο υπεζωκότας... κ.λπ... η σπλήνα... κ.λπ... οι πνεύμονες... κ.λπ... τα έντερα... κ.λπ... το μεσεντέριο... κ.λπ... τα περιεχόμενα του στομάχου... κ.λπ... τα κόπρανα... κ.λπ... η χολή... κ.λπ... το φλέγμα... κ.λπ... το πύον... κ.λπ... το αίμα... κ.λπ... ο ιδρώτας... κ.λπ... το λίπος... κ.λπ... τα δάκρυα... κ.λπ... το στέαρ... κ.λπ... το σάλιο... κ.λπ... η βλέννα... κ.λπ... το αρθρικό υγρό... κ.λπ... τα ούρα... κ.λπ... ο εγκέφαλος στην κορυφή του κεφαλιού είναι ο Ναγκασένα;» «Όχι βέβαια, μεγάλε βασιλιά». «Μήπως άραγε, σεβάσμιε κύριε, η ύλη είναι ο Ναγκασένα;» «Όχι βέβαια, μεγάλε βασιλιά». «Το αίσθημα είναι ο Ναγκασένα;» «Όχι βέβαια, μεγάλε βασιλιά». «Η αντίληψη είναι ο Ναγκασένα;» «Όχι βέβαια, μεγάλε βασιλιά». «Οι δραστηριότητες είναι ο Ναγκασένα;» «Όχι βέβαια, μεγάλε βασιλιά». «Η συνείδηση είναι ο Ναγκασένα;» «Όχι βέβαια, μεγάλε βασιλιά». «Μήπως όμως, σεβάσμιε κύριε, η ύλη, το αίσθημα, η αντίληψη, οι δραστηριότητες και η συνείδηση μαζί είναι ο Ναγκασένα;» «Όχι βέβαια, μεγάλε βασιλιά». «Μήπως όμως, σεβάσμιε κύριε, κάτι άλλο εκτός από την ύλη, το αίσθημα, την αντίληψη, τις δραστηριότητες και τη συνείδηση είναι ο Ναγκασένα;» «Όχι βέβαια, μεγάλε βασιλιά». «Εγώ, σεβάσμιε κύριε, ρωτώντας και ρωτώντας δεν βλέπω τον Ναγκασένα. Μήπως άραγε μόνο ο ήχος 'Ναγκασένα', σεβάσμιε κύριε, είναι ο Ναγκασένα;» «Όχι βέβαια, μεγάλε βασιλιά». «Ποιος λοιπόν είναι εδώ ο Ναγκασένα; Ψέματα εσύ, σεβάσμιε κύριε, λες, ψευδολογία· δεν υπάρχει Ναγκασένα».
Τότε ο σεβάσμιος Ναγκασένα είπε στον βασιλιά Μένανδρο: «Εσύ λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, είσαι λεπτοφυής της πολεμικής κάστας, εξαιρετικά λεπτοφυής· σε σένα, μεγάλε βασιλιά, τη μεσημεριανή περίοδο της ημέρας, περπατώντας με τα πόδια πάνω στο πυρακτωμένο έδαφος, στη ζεστή άμμο, στα τραχιά χαλίκια και πέτρες, τα πόδια πονούν, το σώμα κουράζεται, ο νους πλήττεται, εγείρεται σωματική συνείδηση συνοδευόμενη από πόνο· ήρθες λοιπόν με τα πόδια ή με όχημα;» «Δεν έρχομαι, σεβάσμιε κύριε, με τα πόδια· εγώ ήρθα με άρμα». «Αν εσύ, μεγάλε βασιλιά, ήρθες με άρμα, εξήγησέ μου το άρμα· ο ρυμός άραγε, μεγάλε βασιλιά, είναι το άρμα;» «Όχι πράγματι, σεβάσμιε κύριε». «Ο άξονας είναι το άρμα;» «Όχι πράγματι, σεβάσμιε κύριε». «Οι τροχοί είναι το άρμα;» «Όχι πράγματι, σεβάσμιε κύριε». «Ο σκελετός του άρματος είναι το άρμα;» «Όχι πράγματι, σεβάσμιε κύριε». «Η ράβδος του άρματος είναι το άρμα;» «Όχι πράγματι, σεβάσμιε κύριε». «Ο ζυγός είναι το άρμα;» «Όχι πράγματι, σεβάσμιε κύριε». «Τα ηνία είναι το άρμα;» «Όχι πράγματι, σεβάσμιε κύριε». «Το βούκεντρο είναι το άρμα;» «Όχι πράγματι, σεβάσμιε κύριε». «Μήπως άραγε, μεγάλε βασιλιά, ο ρυμός, ο άξονας, οι τροχοί, ο σκελετός του άρματος, η ράβδος του άρματος, ο ζυγός, τα ηνία και το βούκεντρο είναι το άρμα;» «Όχι πράγματι, σεβάσμιε κύριε». «Μήπως όμως, μεγάλε βασιλιά, χωριστά από τον ρυμό, τον άξονα, τους τροχούς, τον σκελετό του άρματος, τη ράβδο του άρματος, τον ζυγό, τα ηνία και το βούκεντρο υπάρχει το άρμα;» «Όχι πράγματι, σεβάσμιε κύριε». «Εγώ, μεγάλε βασιλιά, ρωτώντας και ρωτώντας δεν βλέπω το άρμα. Μήπως άραγε, μεγάλε βασιλιά, μόνο ο ήχος 'άρμα' είναι το άρμα;» «Όχι πράγματι, σεβάσμιε κύριε». «Ποιο λοιπόν είναι εδώ το άρμα; Ψέματα, εσύ μεγάλε βασιλιά, λες ψευδολογία· δεν υπάρχει άρμα. Εσύ είσαι, μεγάλε βασιλιά, ο ανώτατος βασιλιάς σε ολόκληρη την ινδική χερσόνησο· φοβούμενος ποιον λοιπόν λες ψευδολογία; Ας ακούσουν οι αξιότιμοι πεντακόσιοι Έλληνες και οι ογδόντα χιλιάδες μοναχοί· αυτός ο βασιλιάς Μένανδρος είπε έτσι: 'Εγώ ήρθα με άρμα'· αν εσύ, μεγάλε βασιλιά, ήρθες με άρμα, όταν σου ζητήθηκε 'εξήγησέ μου το άρμα', δεν παρουσιάζεις το άρμα· είναι άραγε κατάλληλο να το αποδεχτούμε αυτό;» Όταν αυτό ειπώθηκε, οι πεντακόσιοι Έλληνες, αφού έδωσαν επιδοκιμασία στον σεβάσμιο Ναγκασένα, είπαν στον βασιλιά Μένανδρο: «Τώρα λοιπόν εσύ, μεγάλε βασιλιά, αν μπορείς, μίλησε».
Τότε ο βασιλιάς Μένανδρος είπε στον σεβάσμιο Ναγκασένα: «Δεν ψεύδομαι, σεβάσμιε Ναγκασένα· εξαρτώμενο από τον ρυμό και εξαρτώμενο από τον άξονα και εξαρτώμενο από τους τροχούς και εξαρτώμενο από τον σκελετό του άρματος και εξαρτώμενο από τη ράβδο του άρματος, ο όρος 'άρμα', η ονομασία, ο προσδιορισμός, η συμβατική έκφραση, το απλό όνομα υφίσταται».
«Καλώς λοιπόν, εσύ μεγάλε βασιλιά, γνωρίζεις το άρμα· ακριβώς έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, και σε μένα εξαρτώμενο από τα μαλλιά της κεφαλής και εξαρτώμενο από τις τρίχες του σώματος... κ.λπ... εξαρτώμενο από τον εγκέφαλο στο κεφάλι και εξαρτώμενο από την ύλη και εξαρτώμενο από το αίσθημα και εξαρτώμενο από την αντίληψη και εξαρτώμενο από τις δραστηριότητες και εξαρτώμενο από τη συνείδηση, ο όρος 'Ναγκασένα', η ονομασία, ο προσδιορισμός, η συμβατική έκφραση, το απλό όνομα υφίσταται· από την άποψη όμως της υπέρτατης πραγματικότητας, εδώ δεν βρίσκεται κανένα πρόσωπο. Αυτό επίσης ειπώθηκε, μεγάλε βασιλιά, από τη μοναχή Βατζιρά μπροστά στον Ευλογημένο -
έτσι όταν υπάρχουν τα συναθροίσματα, υπάρχει η συμβατική έννοια 'ον'».
«Θαυμαστό, σεβάσμιε κύριε Ναγκασένα, εκπληκτικό, σεβάσμιε κύριε Ναγκασένα, εξαιρετικά λαμπρές οξυδερκείς απαντήσεις σε ερωτήσεις δόθηκαν· αν ο Βούδας στεκόταν εδώ θα έδινε επιδοκιμασία· καλώς, καλώς, Ναγκασένα, εξαιρετικά λαμπρές οξυδερκείς απαντήσεις σε ερωτήσεις δόθηκαν».
Ερώτηση περί προσδιορισμού, πρώτη.
2.
Ερώτηση περί αρίθμησης ετών
2. «Πόσων ετών απόσυρσης κατά την βροχερή εποχή είσαι εσύ, σεβάσμιε κύριε Ναγκασένα;» «Επτά ετών απόσυρσης κατά την βροχερή εποχή είμαι εγώ, μεγάλε βασιλιά». «Ποια είναι αυτά τα επτά, σεβάσμιε κύριε; Εσύ είσαι επτά ή η αρίθμηση είναι επτά;»
Εκείνη την περίοδο η σκιά του βασιλιά Μένανδρο, στολισμένου με όλα τα κοσμήματα, διακοσμημένου και ετοιμασμένου, φαινόταν στη γη και η σκιά φαινόταν στο δοχείο με το νερό. Τότε ο σεβάσμιος Ναγκασένα είπε στον βασιλιά Μένανδρο: «Αυτή η σκιά σου, μεγάλε βασιλιά, φαίνεται στη γη και στο δοχείο με το νερό· μήπως όμως, μεγάλε βασιλιά, εσύ είσαι ο βασιλιάς ή η σκιά είναι ο βασιλιάς;» «Εγώ, σεβάσμιε κύριε Ναγκασένα, είμαι ο βασιλιάς, αυτή η σκιά δεν είναι ο βασιλιάς, αλλά σε εξάρτηση από μένα η σκιά υφίσταται». «Ακριβώς έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η αρίθμηση των ετών απόσυρσης κατά την βροχερή εποχή είναι επτά, αλλά εγώ δεν είμαι επτά· σε εξάρτηση όμως από μένα τα επτά υφίστανται, όπως η σκιά, μεγάλε βασιλιά». «Θαυμαστό, σεβάσμιε κύριε Ναγκασένα, εκπληκτικό, σεβάσμιε κύριε Ναγκασένα, εξαιρετικά λαμπρές οξυδερκείς απαντήσεις σε ερωτήσεις δόθηκαν».
Ερώτηση περί αρίθμησης ετών, δεύτερη.
3.
Ερώτηση περί διερεύνησης
3. Ο βασιλιάς είπε: «Σεβάσμιε Ναγκασένα, θα συνομιλήσεις μαζί μου;» «Αν εσύ, μεγάλε βασιλιά, συνομιλήσεις με τον τρόπο των σοφών, θα συνομιλήσω· αν όμως συνομιλήσεις με τον τρόπο των βασιλιάδων, δεν θα συνομιλήσω». «Πώς, σεβάσμιε Ναγκασένα, συνομιλούν οι σοφοί;» «Στη συνομιλία των σοφών, μεγάλε βασιλιά, γίνεται και περιπλοκή, γίνεται και ξεμπλέξιμο, γίνεται και αναίρεση, γίνεται και αντίκρουση, γίνεται και εμπιστοσύνη, γίνεται και ανταπόδοση εμπιστοσύνης, και οι σοφοί δεν οργίζονται από αυτό· έτσι, μεγάλε βασιλιά, συνομιλούν οι σοφοί». «Πώς όμως, σεβάσμιε κύριε, συνομιλούν οι βασιλιάδες;» «Οι βασιλιάδες, μεγάλε βασιλιά, στη συνομιλία υποστηρίζουν ένα θέμα· όποιος αντικρούει εκείνο το θέμα, σε αυτόν διατάσσουν τιμωρία: 'επιβάλετε τιμωρία σε αυτόν'· έτσι, μεγάλε βασιλιά, συνομιλούν οι βασιλιάδες». «Με τον τρόπο των σοφών εγώ, σεβάσμιε κύριε, θα συνομιλήσω, όχι με τον τρόπο των βασιλιάδων· ας συνομιλήσει ο σεβαστός με ελευθερία, όπως συνομιλεί με μοναχό ή με δόκιμο ή με λαϊκό ακόλουθο ή με επιστάτη μοναστηριού· έτσι με ελευθερία ας συνομιλήσει ο σεβαστός, μη φοβάται». «Ωραία, μεγάλε βασιλιά», ο πρεσβύτερος μοναχός έδωσε ευχαριστίες.
Ο βασιλιάς είπε: «Σεβάσμιε Ναγκασένα, θα ρωτήσω». «Ρώτα, μεγάλε βασιλιά». «Έχεις ερωτηθεί από μένα, σεβάσμιε κύριε». «Έχει απαντηθεί, μεγάλε βασιλιά». «Τι όμως, σεβάσμιε κύριε, απαντήθηκε από εσένα;» «Τι όμως, μεγάλε βασιλιά, ρωτήθηκε από εσένα;»
Ερώτηση περί διερεύνησης, τρίτη.
4.
Ερώτηση περί άπειρου σώματος
4. Τότε στον βασιλιά Μένανδρο ήρθε αυτή η σκέψη: «Σοφός πράγματι είναι αυτός ο μοναχός, ικανός να συνομιλήσει μαζί μου, και πολλά θέματα θα πρέπει να ρωτηθούν από μένα· όσο αυτά τα θέματα θα παραμένουν αρώτητα, τότε ο ήλιος θα δύσει· γιατί να μην συνομιλήσω αύριο στο εσωτερικό παλάτι;» Τότε ο βασιλιάς είπε στον Ντεβαμαντίγια αυτό: «Τότε λοιπόν, εσύ Ντεβαμαντίγια, να ανακοινώσεις στον σεβαστό: 'αύριο στο εσωτερικό παλάτι θα γίνει συνομιλία με τον βασιλιά'». Αφού είπε αυτό, ο βασιλιάς Μένανδρος σηκώθηκε από τη θέση του, ζήτησε άδεια από τον πρεσβύτερο μοναχό Ναγκασένα, ανέβηκε στο άρμα και έφυγε απαγγέλλοντας «Ναγκασένα, Ναγκασένα».
Τότε ο Ντεβαμαντίγια είπε στον σεβάσμιο Ναγκασένα: «Ο βασιλιάς, σεβάσμιε κύριε, Μένανδρος είπε έτσι: 'αύριο στο εσωτερικό παλάτι θα γίνει συνομιλία με τον βασιλιά'». «Ωραία», ο πρεσβύτερος μοναχός έδωσε ευχαριστίες. Τότε, αφού πέρασε εκείνη η νύχτα, ο Ντεβαμαντίγια και ο Ανανταγκάγια και ο Μανκούρα και ο Σαμπαντίννα πήγαν εκεί όπου ήταν ο βασιλιάς Μένανδρος· αφού πλησίασαν, είπαν στον βασιλιά Μένανδρο: «Να έρθει, μεγάλε βασιλιά, ο σεβαστός Ναγκασένα;» «Ναι, ας έρθει». «Με πόσους μοναχούς μαζί να έρθει;» «Με όσους μοναχούς επιθυμεί, με τόσους μοναχούς μαζί ας έρθει».
Τότε ο Σαμπαντίννα είπε: «Ας έρθει, μεγάλε βασιλιά, με δέκα μοναχούς μαζί»· για δεύτερη φορά ο βασιλιάς είπε: «Με όσους μοναχούς επιθυμεί, με τόσους μοναχούς μαζί ας έρθει». Για δεύτερη φορά ο Σαμπαντίννα είπε: «Ας έρθει, μεγάλε βασιλιά, με δέκα μοναχούς μαζί». Για τρίτη φορά ο βασιλιάς είπε: «Με όσους μοναχούς επιθυμεί, με τόσους μοναχούς μαζί ας έρθει». Για τρίτη φορά ο Σαμπαντίννα είπε: «Ας έρθει, μεγάλε βασιλιά, με δέκα μοναχούς μαζί». «Όλη όμως αυτή η τιμή έχει ετοιμαστεί· εγώ λέω 'με όσους μοναχούς επιθυμεί, με τόσους μοναχούς μαζί ας έρθει'. Αυτός, αγαπητέ Σαμπαντίννα, λέει διαφορετικά· μήπως εμείς δεν είμαστε ικανοί να δώσουμε τροφή στους μοναχούς;» Όταν αυτό ειπώθηκε, ο Σαμπαντίννα ντράπηκε.
Τότε ο Ντεβαμαντίγια και ο Ανανταγκάγια και ο Μανκούρα πήγαν εκεί όπου ήταν ο σεβάσμιος Ναγκασένα· αφού πλησίασαν, είπαν στον σεβάσμιο Ναγκασένα: «Ο βασιλιάς, σεβάσμιε κύριε, Μένανδρος είπε έτσι: 'με όσους μοναχούς επιθυμεί, με τόσους μοναχούς μαζί ας έρθει'». Τότε ο σεβάσμιος Ναγκασένα, αφού ντύθηκε την πρωινή περίοδο της ημέρας και πήρε το κύπελλο και τους χιτώνες του, μπήκε στη Σαγκάλα μαζί με ογδόντα χιλιάδες μοναχούς.
Τότε ο Ανανταγκάγια, πηγαίνοντας κοντά στον σεβάσμιο Ναγκασένα, είπε στον σεβάσμιο Ναγκασένα: «Σεβάσμιε Ναγκασένα, αυτό λοιπόν που λες 'Ναγκασένα', ποιος είναι εδώ ο Ναγκασένα;» Ο πρεσβύτερος μοναχός είπε: «Ποιον λοιπόν εδώ φαντάζεσαι ως 'Ναγκασένα';» «Εκείνος, σεβάσμιε κύριε, ο αέρας στο εσωτερικό, η ψυχή, που εισέρχεται και εξέρχεται, αυτόν φαντάζομαι ως 'Ναγκασένα'». «Αν όμως αυτός ο αέρας, αφού εξέλθει, δεν εισερχόταν, ή αφού εισέλθει, δεν εξερχόταν, θα ζούσε άραγε εκείνος ο άνθρωπος;» «Όχι πράγματι, σεβάσμιε κύριε». «Εκείνοι όμως που φυσούν κοχύλια, που φυσούν το κοχύλι, σε αυτούς ο αέρας εισέρχεται πάλι;» «Όχι πράγματι, σεβάσμιε κύριε». «Εκείνοι όμως που φυσούν φλάουτα από μπαμπού, που φυσούν το φλάουτο, σε αυτούς ο αέρας εισέρχεται πάλι;» «Όχι πράγματι, σεβάσμιε κύριε». «Εκείνοι όμως που φυσούν κέρατα, που φυσούν το κέρατο, σε αυτούς ο αέρας εισέρχεται πάλι;» «Όχι πράγματι, σεβάσμιε κύριε». «Τότε γιατί λοιπόν αυτοί δεν πεθαίνουν από αυτό;» «Δεν είμαι ικανός να συνομιλήσω μαζί σου που είσαι διαλεκτικός· καλώς, σεβάσμιε κύριε, εξήγησε το νόημα». «Αυτό δεν είναι ψυχή· η εισπνοή και η εκπνοή ονομάζονται σωματικές δραστηριότητες», ο πρεσβύτερος μοναχός έκανε ομιλία για την ανώτερη διδασκαλία. Τότε ο Ανανταγκάγια δήλωσε ότι είναι λαϊκός ακόλουθος.
Ερώτηση περί άπειρου σώματος, τέταρτη.
5.
Ερώτηση περί αναχώρησης
5. Τότε ο σεβάσμιος Ναγκασένα πήγε στην κατοικία του βασιλιά Μένανδρο· αφού έφτασε, κάθισε στο προετοιμασμένο κάθισμα. Τότε ο βασιλιάς Μένανδρος, αφού ικανοποίησε και περιποιήθηκε τον σεβάσμιο Ναγκασένα μαζί με την ακολουθία του ιδιοχείρως με εξαίσια στερεά και μαλακή τροφή, αφού κάλυψε κάθε μοναχό με ένα ζευγάρι υφασμάτων και αφού κάλυψε τον σεβάσμιο Ναγκασένα με τρεις χιτώνες, είπε στον σεβάσμιο Ναγκασένα αυτό: «Σεβάσμιε Ναγκασένα, κάθισε εδώ μαζί με δέκα μοναχούς, οι υπόλοιποι ας φύγουν».
Τότε ο βασιλιάς Μένανδρος, όταν ο σεβάσμιος Ναγκασένα τελείωσε να τρώει και είχε απομακρύνει το χέρι του από το κύπελλο, πήρε κάποιο χαμηλό κάθισμα και κάθισε στο πλάι· καθισμένος στο πλάι, ο βασιλιάς Μένανδρος είπε στον σεβάσμιο Ναγκασένα αυτό: «Σεβάσμιε Ναγκασένα, σε τι θα είναι η συνομιλία;» «Εμείς, μεγάλε βασιλιά, ενδιαφερόμαστε για το νόημα· ας είναι η συνομιλία για το νόημα».
Ο βασιλιάς είπε: «Για ποιον σκοπό, σεβάσμιε Ναγκασένα, είναι η αναχώρησή σας, και ποιος είναι ο υπέρτατος σκοπός σας;» Ο πρεσβύτερος μοναχός είπε: «Πώς, μεγάλε βασιλιά, αυτός ο υπαρξιακός πόνος να καταπαύσει και άλλος υπαρξιακός πόνος να μην εγερθεί. Για αυτόν τον σκοπό, μεγάλε βασιλιά, είναι η αναχώρησή μας· το τελικό Νιμπάνα χωρίς προσκόλληση είναι ο υπέρτατος σκοπός μας».
«Μήπως όμως, σεβάσμιε Ναγκασένα, όλοι αναχωρούν για αυτόν τον σκοπό;» «Όχι βέβαια, μεγάλε βασιλιά· κάποιοι αναχωρούν για αυτόν τον σκοπό, κάποιοι αναχωρούν εξαναγκασμένοι από βασιλιά, κάποιοι αναχωρούν εξαναγκασμένοι από κλέφτες, κάποιοι αναχωρούν πιεσμένοι από χρέη, κάποιοι αναχωρούν για τον σκοπό της επιβίωσης· εκείνοι όμως που αναχωρούν ορθά, αυτοί αναχωρούν για αυτόν τον σκοπό».
«Εσύ όμως, σεβάσμιε κύριε, αναχώρησες για αυτόν τον σκοπό;» «Εγώ, μεγάλε βασιλιά, αναχώρησα όντας νέος· δεν γνώριζα ότι αναχωρώ για αυτόν τον συγκεκριμένο σκοπό· αλλά όμως μου ήρθε αυτή η σκέψη: 'Σοφοί είναι αυτοί οι ασκητές, μαθητές του υιού των Σάκυα· αυτοί θα με εξασκήσουν'· έτσι εγώ, εξασκημένος από αυτούς, γνωρίζω και βλέπω: 'Για αυτόν τον συγκεκριμένο σκοπό είναι η αναχώρηση'».
«Είσαι ικανός, σεβάσμιε Ναγκασένα».
Ερώτηση περί αναχώρησης, πέμπτη.
6.
Ερώτηση περί σύλληψης
6. Ο βασιλιάς είπε: «Σεβάσμιε Ναγκασένα, υπάρχει κάποιος που πεθαίνει και δεν επανασυνδέεται;» Ο πρεσβύτερος μοναχός είπε: «Κάποιος επανασυνδέεται, κάποιος δεν επανασυνδέεται». «Ποιος επανασυνδέεται, ποιος δεν επανασυνδέεται;» «Αυτός με νοητικές μολύνσεις, μεγάλε βασιλιά, επανασυνδέεται, αυτός χωρίς νοητικές μολύνσεις δεν επανασυνδέεται». «Εσύ όμως, σεβάσμιε Ναγκασένα, θα επανασυνδεθείς;» «Αν, μεγάλε βασιλιά, θα είμαι με προσκόλληση, θα επανασυνδεθώ· αν θα είμαι χωρίς προσκόλληση, δεν θα επανασυνδεθώ».
«Είσαι ικανός, σεβάσμιε Ναγκασένα».
Ερώτηση περί σύλληψης, έκτη.
7.
Ερώτηση περί συνετής προσοχής
7. Ο βασιλιάς είπε: «Σεβάσμιε Ναγκασένα, αυτός που δεν επανασυνδέεται, δεν είναι αλήθεια ότι αυτός δεν επανασυνδέεται με τη συνετή προσοχή;» «Με τη συνετή προσοχή, μεγάλε βασιλιά, και με τη σοφία και με άλλες καλές νοητικές καταστάσεις». «Δεν είναι αλήθεια, σεβάσμιε κύριε, ότι η συνετή προσοχή είναι ακριβώς η σοφία;» «Όχι βέβαια, μεγάλε βασιλιά· άλλο είναι η προσοχή, άλλο είναι η σοφία· σε αυτά λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, τα κατσίκια, τα πρόβατα, τα βόδια, οι βούβαλοι, οι καμήλες και οι γάιδαροι υπάρχει προσοχή, αλλά σοφία σε αυτά δεν υπάρχει».
«Είσαι ικανός, σεβάσμιε Ναγκασένα».
Ερώτηση περί συνετής προσοχής, έβδομη.
8.
Ερώτηση περί χαρακτηριστικού της προσοχής
8. Ο βασιλιάς είπε: «Ποιο είναι το χαρακτηριστικό, σεβάσμιε Ναγκασένα, της προσοχής, ποιο είναι το χαρακτηριστικό της σοφίας;» «Το χαρακτηριστικό της συγκράτησης λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, έχει η προσοχή, το χαρακτηριστικό του κοψίματος έχει η σοφία».
«Πώς η προσοχή έχει το χαρακτηριστικό της συγκράτησης, πώς η σοφία έχει το χαρακτηριστικό του κοψίματος; Κάνε μια παρομοίωση». «Γνωρίζεις, εσύ μεγάλε βασιλιά, τους θεριστές κριθαριού;» «Ναι, σεβάσμιε κύριε, γνωρίζω». «Πώς, μεγάλε βασιλιά, οι θεριστές κριθαριού θερίζουν το κριθάρι;» «Με το αριστερό χέρι, σεβάσμιε κύριε, αφού πιάσουν δεμάτι κριθάρι και με το δεξί χέρι αφού πιάσουν το δρεπάνι, κόβουν με το δρεπάνι».
«Όπως, μεγάλε βασιλιά, ο θεριστής κριθαριού, αφού πιάσει με το αριστερό χέρι δεμάτι κριθάρι και αφού πιάσει με το δεξί χέρι το δρεπάνι, κόβει το κριθάρι, ακριβώς έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, ο ασκούμενος στον διαλογισμό, αφού συγκρατήσει τον νου με την προσοχή, κόβει τις νοητικές μολύνσεις με τη σοφία· έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η προσοχή έχει το χαρακτηριστικό της συγκράτησης, έτσι η σοφία έχει το χαρακτηριστικό του κοψίματος».
«Είσαι ικανός, σεβάσμιε Ναγκασένα».
Ερώτηση περί χαρακτηριστικού της προσοχής, όγδοη.
9.
Ερώτηση περί χαρακτηριστικού της ηθικής
9. Ο βασιλιάς είπε: «Σεβάσμιε Ναγκασένα, αυτό λοιπόν που λες 'και με άλλες καλές νοητικές καταστάσεις', ποιες είναι αυτές οι καλές νοητικές καταστάσεις;» «Η ηθική, μεγάλε βασιλιά, η πίστη, η ενεργητικότητα, η μνήμη, η αυτοσυγκέντρωση· αυτές είναι οι καλές νοητικές καταστάσεις». «Ποιο είναι το χαρακτηριστικό, σεβάσμιε κύριε, της ηθικής;» «Η ηθική, μεγάλε βασιλιά, έχει το χαρακτηριστικό της εδραίωσης όλων των καλών νοητικών καταστάσεων· η ηθική είναι η εδραίωση των ικανοτήτων, των δυνάμεων, των παραγόντων της φώτισης, των παραγόντων της οδού, των εφαρμογών της μνήμης, των ορθών επίμονων προσπαθειών, των βάσεων πνευματικής δύναμης, των διαλογιστικών εκστάσεων, των απολυτρώσεων, των αυτοσυγκεντρώσεων, των διαλογιστικών επιτεύξεων· ο ασκούμενος στον διαλογισμό, μεγάλε βασιλιά, εδραιωμένος στην ηθική, στηριζόμενος στην ηθική, εδραιωμένος στην ηθική, αναπτύσσει τις πέντε πνευματικές ικανότητες - την ικανότητα της πίστης, την ικανότητα της ενεργητικότητας, την ικανότητα της μνήμης, την ικανότητα αυτοσυγκέντρωσης, την ικανότητα της σοφίας· όλες οι καλές νοητικές καταστάσεις δεν παρακμάζουν». «Κάνε μια παρομοίωση». «Όπως, μεγάλε βασιλιά, όποιοι σπόροι και αναπτυσσόμενα φυτά φτάνουν σε ανάπτυξη, αύξηση και επέκταση, όλα αυτά στηριζόμενα στη γη, εδραιωμένα στη γη, φτάνουν σε ανάπτυξη, αύξηση και επέκταση. Ακριβώς έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, ο ασκούμενος στον διαλογισμό στηριζόμενος στην ηθική, εδραιωμένος στην ηθική, αναπτύσσει τις πέντε πνευματικές ικανότητες - την ικανότητα της πίστης, την ικανότητα της ενεργητικότητας, την ικανότητα της μνήμης, την ικανότητα αυτοσυγκέντρωσης, την ικανότητα της σοφίας».
«Κάνε περισσότερη παρομοίωση». «Όπως, μεγάλε βασιλιά, όποιες δραστηριότητες που απαιτούν δύναμη εκτελούνται, όλες αυτές στηριζόμενες στη γη, εδραιωμένες στη γη, εκτελούνται. Ακριβώς έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, ο ασκούμενος στον διαλογισμό στηριζόμενος στην ηθική, εδραιωμένος στην ηθική, αναπτύσσει τις πέντε πνευματικές ικανότητες - την ικανότητα της πίστης, την ικανότητα της ενεργητικότητας, την ικανότητα της μνήμης, την ικανότητα αυτοσυγκέντρωσης, την ικανότητα της σοφίας».
«Κάνε περισσότερη παρομοίωση». «Όπως, μεγάλε βασιλιά, ένας αρχιτέκτονας πόλεων που επιθυμεί να κατασκευάσει μια πόλη, πρώτα αφού καθαρίσει τον τόπο της πόλης, αφού απομακρύνει τα κούτσουρα και τα αγκάθια, αφού ισοπεδώσει το έδαφος, έπειτα αργότερα αφού το διαιρέσει με οριοθέτηση δρόμων, τετράγωνων, σταυροδρομιών και τα λοιπά, κατασκευάζει την πόλη. Ακριβώς έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, ο ασκούμενος στον διαλογισμό στηριζόμενος στην ηθική, εδραιωμένος στην ηθική, αναπτύσσει τις πέντε πνευματικές ικανότητες - την ικανότητα της πίστης, την ικανότητα της ενεργητικότητας, την ικανότητα της μνήμης, την ικανότητα αυτοσυγκέντρωσης, την ικανότητα της σοφίας».
«Κάνε περισσότερη παρομοίωση». «Όπως, μεγάλε βασιλιά, ένας ακροβάτης που επιθυμεί να επιδείξει την τέχνη του, αφού σκάψει τη γη, αφού απομακρύνει τα χαλίκια και τις πέτρες, αφού ισοπεδώσει το έδαφος, επιδεικνύει την τέχνη του σε μαλακό έδαφος. Ακριβώς έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, ο ασκούμενος στον διαλογισμό στηριζόμενος στην ηθική, εδραιωμένος στην ηθική, αναπτύσσει τις πέντε πνευματικές ικανότητες - την ικανότητα της πίστης, την ικανότητα της ενεργητικότητας, την ικανότητα της μνήμης, την ικανότητα αυτοσυγκέντρωσης, την ικανότητα της σοφίας. Αυτό επίσης ειπώθηκε, μεγάλε βασιλιά, από τον Ευλογημένο -
ενεργητικός, συνετός μοναχός, αυτός θα ξεμπλέξει αυτό το πλέγμα'.
και αυτό είναι το στόμα σε όλη τη διδασκαλία των Νικητών, το συνάθροισμα της ηθικής, ο έξοχος κύριος μοναστικός κώδικας'».
«Είσαι ικανός, σεβάσμιε Ναγκασένα».
Ερώτηση περί χαρακτηριστικού της ηθικής, ένατη.
10.
Ερώτηση περί πίστης με χαρακτηριστικό την εμπιστοσύνη
10. Ο βασιλιάς είπε: «Σεβάσμιε Ναγκασένα, ποιο είναι το χαρακτηριστικό της πίστης;» «Η πίστη, μεγάλε βασιλιά, έχει το χαρακτηριστικό της ηρεμίας και το χαρακτηριστικό της ορμής». «Πώς, σεβάσμιε κύριε, η πίστη έχει το χαρακτηριστικό της ηρεμίας;» «Η πίστη, μεγάλε βασιλιά, όταν εγείρεται καταστέλλει τα νοητικά εμπόδια· η συνείδηση χωρίς νοητικά εμπόδια γίνεται διαυγής, καθαρή, χωρίς θολούρα. Έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η πίστη έχει το χαρακτηριστικό της ηρεμίας».
«Κάνε μια παρομοίωση». «Όπως, μεγάλε βασιλιά, ένας βασιλιάς παγκόσμιος μονάρχης, ταξιδεύοντας στον κεντρικό δρόμο μαζί με τον στρατό τεσσάρων σωμάτων, θα διέσχιζε λίγο νερό· εκείνο το νερό θα γινόταν αναταραγμένο από τους ελέφαντες και τα άλογα και τα άρματα και τους πεζούς, θολό, ταραγμένο, λασπωμένο. Και αφού πέρασε πέρα ο βασιλιάς παγκόσμιος μονάρχης θα διέταζε τους ανθρώπους: 'φέρτε, αγαπητοί, πόσιμο νερό, θα πιω'· και ο βασιλιάς θα είχε ένα πολύτιμο λίθο που καθαρίζει το νερό. 'Ναι, μεγαλειότατε', εκείνοι οι άνθρωποι, αφού υποσχέθηκαν στον βασιλιά παγκόσμιο μονάρχη, θα έριχναν εκείνο τον πολύτιμο λίθο που καθαρίζει το νερό στο νερό· μόλις ριχνόταν σε εκείνο το νερό, τα κοχύλια και τα φύκια και τα υδρόβια φυτά θα εξαφανίζονταν, και η λάσπη θα καθιζάνε, το νερό θα γινόταν διαυγές, καθαρό, χωρίς θολούρα. Τότε θα πρόσφεραν πόσιμο νερό στον βασιλιά παγκόσμιο μονάρχη: 'πιες, μεγαλειότατε, πόσιμο νερό'.
«Όπως, μεγάλε βασιλιά, το νερό, έτσι πρέπει να θεωρείται η συνείδηση· όπως εκείνοι οι άνθρωποι, έτσι πρέπει να θεωρείται ο ασκούμενος στον διαλογισμό· όπως τα κοχύλια και τα φύκια και τα υδρόβια φυτά και η λάσπη, έτσι πρέπει να θεωρούνται οι νοητικές μολύνσεις. Όπως ο πολύτιμος λίθος που καθαρίζει το νερό, έτσι πρέπει να θεωρείται η πίστη· όπως μόλις ριχτεί ο πολύτιμος λίθος που καθαρίζει το νερό στο νερό, τα κοχύλια και τα φύκια και τα υδρόβια φυτά θα εξαφανίζονταν, και η λάσπη θα καθιζάνε, το νερό θα γινόταν διαυγές, καθαρό, χωρίς θολούρα, ακριβώς έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η πίστη όταν εγείρεται καταστέλλει τα νοητικά εμπόδια· η συνείδηση χωρίς νοητικά εμπόδια γίνεται διαυγής, καθαρή, χωρίς θολούρα· έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η πίστη έχει το χαρακτηριστικό της ηρεμίας».
«Είσαι ικανός, σεβάσμιε Ναγκασένα».
Ερώτηση περί πίστης με χαρακτηριστικό την εμπιστοσύνη, δέκατη.
11.
Ερώτηση περί πίστης με χαρακτηριστικό την εισόρμηση
11. «Πώς, σεβάσμιε κύριε, η πίστη έχει το χαρακτηριστικό της ορμής;» «Όπως, μεγάλε βασιλιά, ο ασκούμενος στον διαλογισμό, αφού δει τον νου των άλλων απελευθερωμένο, ορμά προς τον καρπό της εισόδου στο ρεύμα ή τον καρπό της άπαξ επιστροφής ή τον καρπό της μη-επιστροφής ή την Αξιότητα, κάνει συνεχή προσπάθεια για την επίτευξη του μη επιτευχθέντος, για το επίτευγμα του μη αποκτηθέντος, για την πραγμάτωση του μη πραγματωμένου. Έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η πίστη έχει το χαρακτηριστικό της ορμής».
«Κάνε μια παρομοίωση». «Όπως, μεγάλε βασιλιά, μια μεγάλη καταιγίδα θα έβρεχε στο επάνω βουνό, εκείνο το νερό κυλώντας κατά την κλίση, αφού γέμιζε τις σχισμές, τις ρωγμές και τα ρυάκια του βουνού, θα γέμιζε τον ποταμό· εκείνος θα κυλούσε ξεχειλίζοντας και στις δύο όχθες· τότε ένα μεγάλο πλήθος ανθρώπων, αφού ερχόταν, μη γνωρίζοντας αν εκείνος ο ποταμός είναι ρηχός ή βαθύς, φοβισμένο και τρομαγμένο θα στεκόταν στην όχθη· τότε κάποιος άνδρας, αφού ερχόταν, βλέποντας τη δική του σθεναρότητα και δύναμη, αφού έδενε σφιχτά τη ζώνη του και αφού ορμούσε, θα διέσχιζε· βλέποντας αυτόν που διέσχισε, και το μεγάλο πλήθος ανθρώπων θα διέσχιζε. Ακριβώς έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, ο ασκούμενος στον διαλογισμό, αφού δει τον νου των άλλων απελευθερωμένο, ορμά προς τον καρπό της εισόδου στο ρεύμα ή τον καρπό της άπαξ επιστροφής ή τον καρπό της μη-επιστροφής ή την Αξιότητα, κάνει συνεχή προσπάθεια για την επίτευξη του μη επιτευχθέντος, για το επίτευγμα του μη αποκτηθέντος, για την πραγμάτωση του μη πραγματωμένου. Έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η πίστη έχει το χαρακτηριστικό της ορμής. Αυτό επίσης ειπώθηκε, μεγάλε βασιλιά, από τον Ευλογημένο στην εξαίρετη Συνδεσμένη Συλλογή -
με την ενεργητικότητα ξεπερνά κανείς τον υπαρξιακό πόνο, με τη σοφία εξαγνίζεται κανείς'».
«Είσαι ικανός, σεβάσμιε Ναγκασένα».
Ερώτηση περί πίστης με χαρακτηριστικό την εισόρμηση, ενδέκατη.
12.
Ερώτηση περί χαρακτηριστικού της ενεργητικότητας
12. Ο βασιλιάς είπε: «Σεβάσμιε Ναγκασένα, ποιο είναι το χαρακτηριστικό της ενεργητικότητας;» «Η ενεργητικότητα, μεγάλε βασιλιά, έχει το χαρακτηριστικό της υποστήριξης· υποστηριζόμενες από την ενεργητικότητα, όλες οι καλές νοητικές καταστάσεις δεν παρακμάζουν».
«Κάνε μια παρομοίωση». «Όπως, μεγάλε βασιλιά, ένας άνθρωπος θα υποστήριζε ένα σπίτι που πέφτει με ένα άλλο ξύλο, και αφού υποστηριχθεί, έτσι εκείνο το σπίτι δεν θα έπεφτε. Ακριβώς έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η ενεργητικότητα έχει το χαρακτηριστικό της υποστήριξης· υποστηριζόμενες από την ενεργητικότητα, όλες οι καλές νοητικές καταστάσεις δεν παρακμάζουν».
«Κάνε περισσότερη παρομοίωση». «Όπως, μεγάλε βασιλιά, ένας μεγάλος στρατός θα νικούσε έναν μικρό στρατό, τότε ο βασιλιάς θα υπενθύμιζε αμοιβαία, θα έστελνε ενισχύσεις, θα έδινε δύναμη διαδοχικά στον μικρό στρατό του, και μαζί με αυτήν ο μικρός στρατός θα νικούσε τον μεγάλο στρατό. Ακριβώς έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η ενεργητικότητα έχει το χαρακτηριστικό της υποστήριξης· υποστηριζόμενες από την ενεργητικότητα, όλες οι καλές νοητικές καταστάσεις δεν παρακμάζουν. Αυτό επίσης ειπώθηκε, μεγάλε βασιλιά, από τον Ευλογημένο - 'ο ενεργητικός ευγενής μαθητής, μοναχοί, εγκαταλείπει το φαύλο, αναπτύσσει το καλό. Εγκαταλείπει το επιλήψιμο, αναπτύσσει το ανεπίληπτο. Διατηρεί τον εαυτό του αγνό'».
«Είσαι ικανός, σεβάσμιε Ναγκασένα».
Ερώτηση περί χαρακτηριστικού της ενεργητικότητας, δωδέκατη.
13.
Ερώτηση περί χαρακτηριστικού της μνήμης
13. Ο βασιλιάς είπε: «Σεβάσμιε Ναγκασένα, ποιο είναι το χαρακτηριστικό της μνήμης;» «Η μνήμη, μεγάλε βασιλιά, έχει το χαρακτηριστικό της μη λησμόνησης και το χαρακτηριστικό της υποστήριξης». «Πώς, σεβάσμιε κύριε, η μνήμη έχει το χαρακτηριστικό της μη λησμόνησης;» «Η μνήμη, μεγάλε βασιλιά, όταν εγείρεται δεν αφήνει να ξεχαστούν τα φαινόμενα που είναι καλά και φαύλα, επιλήψιμα και ανεπίληπτα, κατώτερα και ανώτερα, σκοτεινά και φωτεινά, και τα αντίστοιχά τους: 'αυτές είναι οι τέσσερις εφαρμογές της μνήμης, αυτές είναι οι τέσσερις ορθές επίμονες προσπάθειες, αυτές είναι οι τέσσερις βάσεις πνευματικής δύναμης, αυτές είναι οι πέντε πνευματικές ικανότητες, αυτές είναι οι πέντε δυνάμεις, αυτοί είναι οι επτά παράγοντες της φώτισης, αυτή είναι η ευγενής οκταμελής οδός, αυτή είναι η νοητική ηρεμία, αυτή είναι η διόραση, αυτή είναι η αληθινή γνώση, αυτή είναι η απελευθέρωση'. Τότε ο ασκούμενος στον διαλογισμό ακολουθεί τα φαινόμενα που πρέπει να ακολουθεί, δεν ακολουθεί τα φαινόμενα που δεν πρέπει να ακολουθεί. Αναζητά τα φαινόμενα που πρέπει να αναζητά, δεν αναζητά τα φαινόμενα που δεν πρέπει να αναζητά. Έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η μνήμη έχει το χαρακτηριστικό της μη λησμόνησης».
«Κάνε μια παρομοίωση». «Όπως, μεγάλε βασιλιά, ο αποθηκάριος του βασιλιά παγκόσμιου μονάρχη υπενθυμίζει στον βασιλιά παγκόσμιο μονάρχη βράδυ και πρωί τη δόξα του: 'τόσοι, μεγαλειότατε, είναι οι ελέφαντές σου, τόσα τα άλογα, τόσα τα άρματα, τόσοι οι πεζοί, τόσο το ασήμι, τόσο το χρυσάφι, τόση η περιουσία· ας το θυμάται η μεγαλειότητά σας' - έτσι δεν αφήνει να ξεχαστεί η περιουσία του βασιλιά. Ακριβώς έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η μνήμη όταν εγείρεται δεν αφήνει να ξεχαστούν τα φαινόμενα που είναι καλά και φαύλα, επιλήψιμα και ανεπίληπτα, κατώτερα και ανώτερα, σκοτεινά και φωτεινά, και τα αντίστοιχά τους: 'αυτές είναι οι τέσσερις εφαρμογές της μνήμης, αυτές είναι οι τέσσερις ορθές επίμονες προσπάθειες, αυτές είναι οι τέσσερις βάσεις πνευματικής δύναμης, αυτές είναι οι πέντε πνευματικές ικανότητες, αυτές είναι οι πέντε δυνάμεις, αυτοί είναι οι επτά παράγοντες της φώτισης, αυτή είναι η ευγενής οκταμελής οδός, αυτή είναι η νοητική ηρεμία, αυτή είναι η διόραση, αυτή είναι η αληθινή γνώση, αυτή είναι η απελευθέρωση'. Τότε ο ασκούμενος στον διαλογισμό ακολουθεί τα φαινόμενα που πρέπει να ακολουθεί, δεν ακολουθεί τα φαινόμενα που δεν πρέπει να ακολουθεί. Αναζητά τα φαινόμενα που πρέπει να αναζητά, δεν αναζητά τα φαινόμενα που δεν πρέπει να αναζητά. Έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η μνήμη έχει το χαρακτηριστικό της μη λησμόνησης».
«Πώς, σεβάσμιε κύριε, η μνήμη έχει το χαρακτηριστικό της υποστήριξης;» «Η μνήμη, μεγάλε βασιλιά, όταν εγείρεται εξετάζει τους προορισμούς των φαινομένων που είναι ωφέλιμα και ανωφελή: 'αυτά τα φαινόμενα είναι ωφέλιμα, αυτά τα φαινόμενα είναι ανωφελή. Αυτά τα φαινόμενα είναι βοηθητικά, αυτά τα φαινόμενα είναι μη βοηθητικά'. Τότε ο ασκούμενος στον διαλογισμό απομακρύνει τα ανωφελή φαινόμενα, υποστηρίζει τα ωφέλιμα φαινόμενα. Απομακρύνει τα μη βοηθητικά φαινόμενα, υποστηρίζει τα βοηθητικά φαινόμενα. Έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η μνήμη έχει το χαρακτηριστικό της υποστήριξης».
«Κάνε μια παρομοίωση». «Όπως, μεγάλε βασιλιά, το κόσμημα του συμβούλου του βασιλιά παγκόσμιου μονάρχη γνωρίζει τι είναι ωφέλιμο και ανωφελές για τον βασιλιά: 'αυτά είναι ωφέλιμα για τον βασιλιά, αυτά είναι ανωφελή. Αυτά είναι βοηθητικά, αυτά είναι μη βοηθητικά'. Τότε απομακρύνει τα ανωφελή, υποστηρίζει τα ωφέλιμα. Απομακρύνει τα μη βοηθητικά, υποστηρίζει τα βοηθητικά. Ακριβώς έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η μνήμη όταν εγείρεται εξετάζει τους προορισμούς των φαινομένων που είναι ωφέλιμα και ανωφελή: 'αυτά τα φαινόμενα είναι ωφέλιμα, αυτά τα φαινόμενα είναι ανωφελή. Αυτά τα φαινόμενα είναι βοηθητικά, αυτά τα φαινόμενα είναι μη βοηθητικά'. Τότε ο ασκούμενος στον διαλογισμό απομακρύνει τα ανωφελή φαινόμενα, υποστηρίζει τα ωφέλιμα φαινόμενα. Απομακρύνει τα μη βοηθητικά φαινόμενα, υποστηρίζει τα βοηθητικά φαινόμενα. Έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η μνήμη έχει το χαρακτηριστικό της υποστήριξης. Αυτό επίσης ειπώθηκε, μεγάλε βασιλιά, από τον Ευλογημένο - 'Τη μνήμη όμως, μοναχοί, τη λέω χρήσιμη παντού'».
«Είσαι ικανός, σεβάσμιε Ναγκασένα».
Ερώτηση περί χαρακτηριστικού της μνήμης, δέκατη τρίτη.
14.
Ερώτηση περί αυτοσυγκέντρωσης
14. Ο βασιλιάς είπε: «Σεβάσμιε Ναγκασένα, ποιο είναι το χαρακτηριστικό της αυτοσυγκέντρωσης;» «Το χαρακτηριστικό του επικεφαλής, μεγάλε βασιλιά, έχει η αυτοσυγκέντρωση· όποιες καλές νοητικές καταστάσεις υπάρχουν, όλες αυτές έχουν ως επικεφαλής την αυτοσυγκέντρωση, είναι επιρρεπείς στην αυτοσυγκέντρωση, κεκλιμένες προς την αυτοσυγκέντρωση, με κλίση προς την αυτοσυγκέντρωση».
«Κάνε μια παρομοίωση». «Όπως, μεγάλε βασιλιά, ενός θολωτού δωματίου όποια δοκάρια στέγης υπάρχουν, όλα αυτά κατευθύνονται προς την κορυφή, κλίνουν προς την κορυφή, συγκλίνουν στην κορυφή, η κορυφή φαίνεται ως η ανώτατη μεταξύ τους. Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, μεγάλε βασιλιά, όποιες καλές νοητικές καταστάσεις υπάρχουν, όλες αυτές έχουν ως επικεφαλής την αυτοσυγκέντρωση, είναι επιρρεπείς στην αυτοσυγκέντρωση, κεκλιμένες προς την αυτοσυγκέντρωση, με κλίση προς την αυτοσυγκέντρωση».
«Κάνε περισσότερη παρομοίωση». «Όπως, μεγάλε βασιλιά, κάποιος βασιλιάς μαζί με τον στρατό τεσσάρων σωμάτων θα έμπαινε σε μάχη, ολόκληρος ο στρατός - οι ελέφαντες και τα άλογα και τα άρματα και οι πεζοί - θα είχαν αυτόν ως επικεφαλής, θα ήταν επιρρεπείς σε αυτόν, κεκλιμένοι προς αυτόν, με κλίση προς αυτόν, θα ακολουθούσαν ακριβώς εκείνον. Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, μεγάλε βασιλιά, όποιες καλές νοητικές καταστάσεις υπάρχουν, όλες αυτές έχουν ως επικεφαλής την αυτοσυγκέντρωση, είναι επιρρεπείς στην αυτοσυγκέντρωση, κεκλιμένες προς την αυτοσυγκέντρωση, με κλίση προς την αυτοσυγκέντρωση. Έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η αυτοσυγκέντρωση έχει το χαρακτηριστικό του επικεφαλής. Αυτό επίσης ειπώθηκε, μεγάλε βασιλιά, από τον Ευλογημένο - 'Αναπτύσσετε, μοναχοί, την αυτοσυγκέντρωση· ένας αυτοσυγκεντρωμένος μοναχός, μοναχοί, κατανοεί όπως πραγματικά είναι'».
«Είσαι ικανός, σεβάσμιε Ναγκασένα».
Ερώτηση περί αυτοσυγκέντρωσης, δέκατη τέταρτη.
15.
Ερώτηση περί χαρακτηριστικού της σοφίας
15. Ο βασιλιάς είπε: «Σεβάσμιε Ναγκασένα, ποιο είναι το χαρακτηριστικό της σοφίας;» «Προηγουμένως λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, ειπώθηκε από εμένα ότι 'η σοφία έχει το χαρακτηριστικό του κοψίματος', αλλά επίσης η σοφία έχει το χαρακτηριστικό του φωτισμού». «Πώς, σεβάσμιε κύριε, η σοφία έχει το χαρακτηριστικό του φωτισμού;» «Η σοφία, μεγάλε βασιλιά, όταν εγείρεται διασκορπίζει το σκοτάδι της άγνοιας, παράγει το φως της αληθινής γνώσης, δείχνει το φως της γνώσης, κάνει τις ευγενείς αλήθειες φανερές. Τότε ο ασκούμενος στον διαλογισμό βλέπει με ορθή σοφία είτε 'παροδικό' είτε 'οδύνη' είτε 'μη-εαυτός'».
«Κάνε μια παρομοίωση». «Όπως, μεγάλε βασιλιά, ένας άνθρωπος θα έβαζε ένα λυχνάρι σε ένα σκοτεινό σπίτι, το λυχνάρι που μπήκε διασκορπίζει το σκοτάδι, παράγει φως, δείχνει φωτεινότητα, κάνει τα υλικά φαινόμενα φανερά. Ακριβώς έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η σοφία όταν εγείρεται διασκορπίζει το σκοτάδι της άγνοιας, παράγει το φως της αληθινής γνώσης, δείχνει το φως της γνώσης, κάνει τις ευγενείς αλήθειες φανερές. Τότε ο ασκούμενος στον διαλογισμό βλέπει με ορθή σοφία είτε 'παροδικό' είτε 'οδύνη' είτε 'μη-εαυτός'. Έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, η σοφία έχει το χαρακτηριστικό του φωτισμού».
«Είσαι ικανός, σεβάσμιε Ναγκασένα».
Ερώτηση περί χαρακτηριστικού της σοφίας, δέκατη πέμπτη.
16.
Ερώτηση περί επίτευξης μίας λειτουργίας από διάφορες καταστάσεις
16. Ο βασιλιάς είπε: «Σεβάσμιε Ναγκασένα, αυτά τα φαινόμενα όντας διαφορετικά επιτυγχάνουν έναν σκοπό;» «Ναι, μεγάλε βασιλιά, αυτά τα φαινόμενα όντας διαφορετικά επιτυγχάνουν έναν σκοπό, καταστρέφουν τις νοητικές μολύνσεις».
«Πώς, σεβάσμιε κύριε, αυτά τα φαινόμενα όντας διαφορετικά επιτυγχάνουν έναν σκοπό, καταστρέφουν τις νοητικές μολύνσεις; Κάνε μια παρομοίωση». «Όπως, μεγάλε βασιλιά, ο στρατός όντας διαφορετικός - οι ελέφαντες και τα άλογα και τα άρματα και οι πεζοί - επιτυγχάνει έναν σκοπό, νικά τον εχθρικό στρατό στη μάχη. Ακριβώς έτσι λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, αυτά τα φαινόμενα όντας διαφορετικά επιτυγχάνουν έναν σκοπό, καταστρέφουν τις νοητικές μολύνσεις».
«Είσαι ικανός, σεβάσμιε Ναγκασένα».
Ερώτηση περί επίτευξης μίας λειτουργίας από διάφορες καταστάσεις, δέκατη έκτη.
Μεγάλο κεφάλαιο, πρώτο.
Σε αυτό το κεφάλαιο δεκαέξι ερωτήσεις.