8.
Η ομιλία στον πρίγκιπα Άμπαγια
83. Έτσι έχω ακούσει - Κάποτε ο Ευλογημένος διέμενε στο Ρατζάγκαχα, στο Άλσος των Μπαμπού, στο καταφύγιο σίτισης σκιούρων. Τότε ο πρίγκιπας Αμπάγια πήγε στον Τζαϊν Νατάπουττα· αφού πλησίασε, απέδωσε σεβασμό στον Τζαϊν Νατάπουττα και κάθισε στο πλάι. Στον πρίγκιπα Αμπάγια που καθόταν στο πλάι, ο Τζαϊν Νατάπουττα είπε αυτό - «Έλα εσύ, πρίγκιπα, πρόσαψε κατηγορία στον ασκητή Γκόταμα. Έτσι θα διαδοθεί καλή φήμη για σένα - 'Ο πρίγκιπας Αμπάγια πρόσαψε κατηγορία στον ασκητή Γκόταμα που έχει τόσο μεγάλη υπερφυσική δύναμη, τόσο μεγάλη επιρροή'». «Πώς όμως εγώ, σεβάσμιε κύριε, θα προσάψω κατηγορία στον ασκητή Γκόταμα που έχει τόσο μεγάλη υπερφυσική δύναμη, τόσο μεγάλη επιρροή;» «Έλα εσύ, πρίγκιπα, πήγαινε εκεί που είναι ο ασκητής Γκόταμα· αφού πλησιάσεις, πες έτσι στον ασκητή Γκόταμα - 'Μήπως, σεβάσμιε κύριε, ο Τατχάγκατα θα έλεγε εκείνα τα λόγια που είναι μη αγαπητά και δυσάρεστα στους άλλους;' Αν ο ασκητής Γκόταμα, έτσι ερωτηθείς, απαντήσει έτσι - 'Ο Τατχάγκατα, πρίγκιπα, θα έλεγε εκείνα τα λόγια που είναι μη αγαπητά και δυσάρεστα στους άλλους', εσύ θα του έλεγες έτσι - 'Τότε ποια είναι η διαφορά σου, σεβάσμιε κύριε, από έναν κοινό άνθρωπο; Διότι και ένας κοινός άνθρωπος θα έλεγε εκείνα τα λόγια που είναι μη αγαπητά και δυσάρεστα στους άλλους'. Αν όμως ο ασκητής Γκόταμα, έτσι ερωτηθείς, απαντήσει έτσι - 'Όχι, πρίγκιπα, ο Τατχάγκατα δεν θα έλεγε εκείνα τα λόγια που είναι μη αγαπητά και δυσάρεστα στους άλλους', εσύ θα του έλεγες έτσι - 'Τότε γιατί, σεβάσμιε κύριε, περιέγραψες τον Ντεβαντάττα - 'Ο Ντεβαντάττα είναι προορισμένος για τον κόσμο της αθλιότητας, ο Ντεβαντάττα είναι καταδικασμένος στην Κόλαση, ο Ντεβαντάττα θα μείνει για έναν κοσμικό κύκλο, ο Ντεβαντάττα είναι αθεράπευτος'; Και με αυτά τα λόγια σου ο Ντεβαντάττα ήταν θυμωμένος και δυσαρεστημένος'. Αυτή, πρίγκιπα, την ερώτηση με δύο άκρα, όταν ερωτηθεί ο ασκητής Γκόταμα, δεν θα μπορέσει ούτε να την φτύσει ούτε να την καταπιεί. Όπως ακριβώς ένα σιδερένιο άγκιστρο κολλημένο στον λαιμό ενός ανθρώπου, αυτός δεν θα μπορούσε ούτε να το φτύσει ούτε να το καταπιεί· ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, πρίγκιπα, ο ασκητής Γκόταμα, όταν ερωτηθεί αυτή την ερώτηση με δύο άκρα, δεν θα μπορέσει ούτε να την φτύσει ούτε να την καταπιεί». «Ναι, σεβάσμιε κύριε», απάντησε ο πρίγκιπας Αμπάγια στον Τζαϊν Νατάπουττα και αφού σηκώθηκε από τη θέση του, απέδωσε σεβασμό στον Τζαϊν Νατάπουττα, τον περιήλθε κρατώντας τον στα δεξιά του και πήγε εκεί όπου ήταν ο Ευλογημένος· αφού πλησίασε, απέδωσε σεβασμό στον Ευλογημένο και κάθισε στο πλάι.
84. Στον πρίγκιπα Αμπάγια που καθόταν στο πλάι, κοιτάζοντας τον ήλιο, ήρθε αυτή η σκέψη: «Δεν είναι κατάλληλη ώρα σήμερα για να προσάψω κατηγορία στον Ευλογημένο. Αύριο λοιπόν εγώ θα προσάψω κατηγορία στον Ευλογημένο στη δική μου κατοικία», είπε αυτό στον Ευλογημένο: «Ας αποδεχθεί, σεβάσμιε κύριε, ο Ευλογημένος το αυριανό γεύμα μου ως τέταρτος μαζί με τρεις άλλους». Ο Ευλογημένος αποδέχθηκε με σιωπή. Τότε ο πρίγκιπας Αμπάγια, γνωρίζοντας τη συναίνεση του Ευλογημένου, σηκώθηκε από τη θέση του, απέδωσε σεβασμό στον Ευλογημένο, τον περιήλθε κρατώντας τον στα δεξιά του και έφυγε. Τότε ο Ευλογημένος, αφού πέρασε εκείνη η νύχτα, ντύθηκε το πρωί και παίρνοντας το κύπελλο και τους χιτώνες του, πήγε στην κατοικία του πρίγκιπα Αμπάγια· αφού έφτασε, κάθισε στο προετοιμασμένο κάθισμα. Τότε ο πρίγκιπας Αμπάγια ιδιοχείρως ικανοποίησε και περιποιήθηκε τον Ευλογημένο με εξαίσια στερεά και μαλακή τροφή. Τότε ο πρίγκιπας Αμπάγια, όταν ο Ευλογημένος τελείωσε να τρώει και είχε απομακρύνει το χέρι του από το κύπελλο, πήρε κάποιο χαμηλό κάθισμα και κάθισε στο πλάι.
85. Καθισμένος στο πλάι, ο πρίγκιπας Αμπάγια είπε στον Ευλογημένο: «Μήπως, σεβάσμιε κύριε, ο Τατχάγκατα θα έλεγε εκείνα τα λόγια που είναι μη αγαπητά και δυσάρεστα στους άλλους;» «Όχι κατηγορηματικά σε αυτό, πρίγκιπα». «Εδώ, σεβάσμιε κύριε, χάθηκαν οι Τζαϊν». «Γιατί όμως εσύ, πρίγκιπα, λες έτσι - 'Εδώ, σεβάσμιε κύριε, χάθηκαν οι Τζαϊν';» «Εδώ εγώ, σεβάσμιε κύριε, πήγα εκεί που ήταν ο Τζαϊν Νατάπουττα· αφού πλησίασα, απέδωσα σεβασμό στον Τζαϊν Νατάπουττα και κάθισα στο πλάι. Σε μένα που καθόμουν στο πλάι, σεβάσμιε κύριε, ο Τζαϊν Νατάπουττα είπε αυτό: 'Έλα εσύ, πρίγκιπα, πρόσαψε κατηγορία στον ασκητή Γκόταμα. Έτσι θα διαδοθεί καλή φήμη για σένα - ο πρίγκιπας Αμπάγια πρόσαψε κατηγορία στον ασκητή Γκόταμα που έχει τόσο μεγάλη υπερφυσική δύναμη, τόσο μεγάλη επιρροή'. Όταν αυτό ειπώθηκε, εγώ, σεβάσμιε κύριε, είπα στον Τζαϊν Νατάπουττα: 'Πώς όμως εγώ, σεβάσμιε κύριε, θα προσάψω κατηγορία στον ασκητή Γκόταμα που έχει τόσο μεγάλη υπερφυσική δύναμη, τόσο μεγάλη επιρροή;' 'Έλα εσύ, πρίγκιπα, πήγαινε εκεί που είναι ο ασκητής Γκόταμα· αφού πλησιάσεις, πες έτσι στον ασκητή Γκόταμα - μήπως, σεβάσμιε κύριε, ο Τατχάγκατα θα έλεγε εκείνα τα λόγια που είναι μη αγαπητά και δυσάρεστα στους άλλους; Αν ο ασκητής Γκόταμα, έτσι ερωτηθείς, απαντήσει έτσι - ο Τατχάγκατα, πρίγκιπα, θα έλεγε εκείνα τα λόγια που είναι μη αγαπητά και δυσάρεστα στους άλλους, εσύ θα του έλεγες έτσι - τότε ποια είναι η διαφορά σου, σεβάσμιε κύριε, από έναν κοινό άνθρωπο; Διότι και ένας κοινός άνθρωπος θα έλεγε εκείνα τα λόγια που είναι μη αγαπητά και δυσάρεστα στους άλλους. Αν όμως ο ασκητής Γκόταμα, έτσι ερωτηθείς, απαντήσει έτσι - όχι, πρίγκιπα, ο Τατχάγκατα δεν θα έλεγε εκείνα τα λόγια που είναι μη αγαπητά και δυσάρεστα στους άλλους, εσύ θα του έλεγες έτσι - τότε γιατί, σεβάσμιε κύριε, περιέγραψες τον Ντεβαντάττα - ο Ντεβαντάττα είναι προορισμένος για τον κόσμο της αθλιότητας, ο Ντεβαντάττα είναι καταδικασμένος στην Κόλαση, ο Ντεβαντάττα θα μείνει για έναν κοσμικό κύκλο, ο Ντεβαντάττα είναι αθεράπευτος; Και με αυτά τα λόγια σου ο Ντεβαντάττα ήταν θυμωμένος και δυσαρεστημένος. Αυτή, πρίγκιπα, την ερώτηση με δύο άκρα, όταν ερωτηθεί ο ασκητής Γκόταμα, δεν θα μπορέσει ούτε να την φτύσει ούτε να την καταπιεί. Όπως ακριβώς ένα σιδερένιο άγκιστρο κολλημένο στον λαιμό ενός ανθρώπου, αυτός δεν θα μπορούσε ούτε να το φτύσει ούτε να το καταπιεί· ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, πρίγκιπα, ο ασκητής Γκόταμα, όταν ερωτηθεί αυτή την ερώτηση με δύο άκρα, δεν θα μπορέσει ούτε να την φτύσει ούτε να την καταπιεί'».
86. Εκείνη την περίοδο ένας νεαρός πρίγκιπας, ανόητος, ξαπλωμένος ανάσκελα, καθόταν στην αγκαλιά του πρίγκιπα Αμπάγια. Τότε ο Ευλογημένος είπε στον πρίγκιπα Αμπάγια: «Τι νομίζεις, πρίγκιπα, αν αυτός ο πρίγκιπας λόγω απροσεξίας δικής σου ή λόγω απροσεξίας της παραμάνας έβαζε στο στόμα του ξύλο ή χαλίκι, τι θα του έκανες;» «Θα το αφαιρούσα, σεβάσμιε κύριε. Αν, σεβάσμιε κύριε, δεν μπορούσα να το αφαιρέσω με την πρώτη προσπάθεια, αφού κρατούσα το κεφάλι του με το αριστερό χέρι και λύγιζα το δάχτυλο με το δεξί χέρι, θα το αφαιρούσα ακόμη και με αίμα. Για ποιο λόγο; Υπάρχει συμπόνια μου για τον πρίγκιπα, σεβάσμιε κύριε». «Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, πρίγκιπα, όποια ομιλία ο Τατχάγκατα γνωρίζει ότι είναι μη πραγματική, αναληθής, μη επωφελής, και αυτή είναι μη αγαπητή και δυσάρεστη στους άλλους, αυτή την ομιλία ο Τατχάγκατα δεν την εκφέρει. Και όποια ομιλία ο Τατχάγκατα γνωρίζει ότι είναι πραγματική, αληθής, αλλά μη επωφελής, και αυτή είναι μη αγαπητή και δυσάρεστη στους άλλους, ούτε αυτή την ομιλία ο Τατχάγκατα δεν την εκφέρει. Αλλά όποια ομιλία ο Τατχάγκατα γνωρίζει ότι είναι πραγματική, αληθής, επωφελής, και αυτή είναι μη αγαπητή και δυσάρεστη στους άλλους, τότε ο Τατχάγκατα γνωρίζει τον κατάλληλο χρόνο για την έκφραση αυτής της ομιλίας. Όποια ομιλία ο Τατχάγκατα γνωρίζει ότι είναι μη πραγματική, αναληθής, μη επωφελής, και αυτή είναι αγαπητή και ευχάριστη στους άλλους, αυτή την ομιλία ο Τατχάγκατα δεν την εκφέρει. Και όποια ομιλία ο Τατχάγκατα γνωρίζει ότι είναι πραγματική, αληθής, αλλά μη επωφελής, και αυτή είναι αγαπητή και ευχάριστη στους άλλους, ούτε αυτή την ομιλία ο Τατχάγκατα δεν την εκφέρει. Αλλά όποια ομιλία ο Τατχάγκατα γνωρίζει ότι είναι πραγματική, αληθής, επωφελής, και αυτή είναι αγαπητή και ευχάριστη στους άλλους, τότε ο Τατχάγκατα γνωρίζει τον κατάλληλο χρόνο για την έκφραση αυτής της ομιλίας. Για ποιο λόγο; Υπάρχει, πρίγκιπα, συμπόνια του Τατχάγκατα για τα όντα».
87. «Αυτοί, σεβάσμιε κύριε, οι σοφοί της πολεμικής κάστας, οι σοφοί βραχμάνοι, οι σοφοί οικοδεσπότες και οι σοφοί ασκητές, αφού ετοιμάσουν μια ερώτηση, πλησιάζουν τον Τατχάγκατα και ρωτούν· μήπως αυτό, σεβάσμιε κύριε, έχει προηγουμένως σκεφτεί ο Ευλογημένος στον νου του: 'Όσοι με πλησιάσουν και με ρωτήσουν έτσι, σε αυτούς εγώ έτσι ερωτηθείς θα απαντήσω έτσι', ή μήπως αυτό έρχεται αυθόρμητα στον Τατχάγκατα;»
«Τότε λοιπόν, πρίγκιπα, θα σε ρωτήσω κάτι σχετικά με αυτό. Όπως σου αρέσει, έτσι να απαντήσεις. Τι νομίζεις, πρίγκιπα, είσαι επιδέξιος στα μέρη και τα εξαρτήματα του άρματος;»
«Ναι, σεβάσμιε κύριε, είμαι επιδέξιος στα μέρη και τα εξαρτήματα του άρματος».
«Τι νομίζεις, πρίγκιπα, αν κάποιοι σε πλησίαζαν και σε ρωτούσαν έτσι: 'Πώς ονομάζεται αυτό το μέρος και εξάρτημα του άρματος;' Μήπως αυτό θα είχες προηγουμένως σκεφτεί στον νου σου: 'Όσοι με πλησιάσουν και με ρωτήσουν έτσι, σε αυτούς εγώ έτσι ερωτηθείς θα απαντήσω έτσι', ή μήπως αυτό θα σου ερχόταν αυθόρμητα;»
«Διότι εγώ, σεβάσμιε κύριε, είμαι γνωστός ως αμαξηλάτης, επιδέξιος στα μέρη και τα εξαρτήματα του άρματος. Όλα τα μέρη και τα εξαρτήματα του άρματος μου είναι καλά γνωστά. Αυτό θα μου ερχόταν αυθόρμητα».
«Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, πρίγκιπα, αυτοί οι σοφοί της πολεμικής κάστας, οι σοφοί βραχμάνοι, οι σοφοί οικοδεσπότες και οι σοφοί ασκητές, αφού ετοιμάσουν μια ερώτηση, πλησιάζουν τον Τατχάγκατα και ρωτούν· αυτό έρχεται αυθόρμητα στον Τατχάγκατα. Για ποιο λόγο; Διότι, πρίγκιπα, αυτό το στοιχείο των φαινομένων έχει διεισδυθεί καλά από τον Τατχάγκατα, και επειδή έχει διεισδύσει καλά σε αυτό το στοιχείο των φαινομένων, αυτό έρχεται αυθόρμητα στον Τατχάγκατα».
Όταν αυτό ειπώθηκε, ο πρίγκιπας Αμπάγια είπε στον Ευλογημένο: «Θαυμάσιο, σεβάσμιε κύριε, θαυμάσιο, σεβάσμιε κύριε... κ.λπ... που έχει καταφύγει στο καταφύγιο εφ' όρου ζωής από σήμερα και στο εξής».
Τέλος της ομιλίας Αμπαγιαρατζακουμάρα, όγδοη.