1.
Το πρώτο κεφάλαιο
1.
Ομιλία για το χορτάρι και τα ξύλα
124. Έτσι έχω ακούσει - Κάποτε ο Ευλογημένος διέμενε στη Σαβάτθι, στο άλσος του Τζέτα, στο μοναστήρι του Ανάθαπίντικα. Εκεί ο Ευλογημένος απευθύνθηκε στους μοναχούς: «Μοναχοί». «Σεβάσμιε κύριε», απάντησαν εκείνοι οι μοναχοί στον Ευλογημένο. Ο Ευλογημένος είπε αυτό:
«Χωρίς εντοπίσιμη αρχή, μοναχοί, είναι αυτή η περιπλάνηση στον κύκλο των επαναγεννήσεων. Η αρχή δεν είναι εμφανής για τα όντα που έχουν το νοητικό εμπόδιο της άγνοιας και τον νοητικό δεσμό της επιθυμίας, καθώς μεταναστεύουν και περιπλανώνται. Όπως, μοναχοί, ένας άνθρωπος θα έκοβε ό,τι χόρτα, ξύλα, κλαδιά και φύλλα υπάρχουν σε αυτή την ινδική χερσόνησο, και αφού τα μάζευε μαζί, θα τα έκανε ξυλάκια τεσσάρων δακτύλων το καθένα και θα τα τοποθετούσε - 'αυτή είναι η μητέρα μου, αυτή είναι η μητέρα της μητέρας μου', οι μητέρες των μητέρων εκείνου του ανθρώπου δεν θα είχαν εξαντληθεί, μοναχοί, ενώ τα χόρτα, ξύλα, κλαδιά και φύλλα σε αυτή την ινδική χερσόνησο θα οδηγούνταν σε πλήρη εξάλειψη και εξάντληση. Για ποιο λόγο; Χωρίς εντοπίσιμη αρχή, μοναχοί, είναι αυτή η περιπλάνηση στον κύκλο των επαναγεννήσεων. Η αρχή δεν είναι εμφανής για τα όντα που έχουν το νοητικό εμπόδιο της άγνοιας και τον νοητικό δεσμό της επιθυμίας, καθώς μεταναστεύουν και περιπλανώνται. Έτσι για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, μοναχοί, έχετε βιώσει πόνο, έχετε βιώσει έντονο πόνο, έχετε βιώσει καταστροφή, τα νεκροταφεία έχουν αυξηθεί. Τόσο πολύ, μοναχοί, αρκεί για να αποστραφεί κανείς όλες τις δραστηριότητες, αρκεί για να απαλλαγεί από το πάθος, αρκεί για να απελευθερωθεί». Πρώτο.
2.
Η ομιλία για τη γη
125. Διέμενε στη Σαβάτθι... κ.λπ... «Χωρίς εντοπίσιμη αρχή, μοναχοί, είναι αυτή η περιπλάνηση στον κύκλο των επαναγεννήσεων. Η αρχή δεν είναι εμφανής για τα όντα που έχουν το νοητικό εμπόδιο της άγνοιας και τον νοητικό δεσμό της επιθυμίας, καθώς μεταναστεύουν και περιπλανώνται. Όπως, μοναχοί, ένας άνθρωπος αφού έκανε αυτή τη μεγάλη γη σφαιρίδια πηλού σε μέγεθος κουκουτσιού τζουτζούμπα θα τα τοποθετούσε κατά μέρος - 'αυτός είναι ο πατέρας μου, αυτός είναι ο πατέρας του πατέρα μου', οι πατέρες των πατέρων εκείνου του ανθρώπου δεν θα είχαν εξαντληθεί, μοναχοί, ενώ αυτή η μεγάλη γη θα οδηγούνταν σε πλήρη εξάλειψη και εξάντληση. Για ποιο λόγο; Χωρίς εντοπίσιμη αρχή, μοναχοί, είναι αυτή η περιπλάνηση στον κύκλο των επαναγεννήσεων. Η αρχή δεν είναι εμφανής για τα όντα που έχουν το νοητικό εμπόδιο της άγνοιας και τον νοητικό δεσμό της επιθυμίας, καθώς μεταναστεύουν και περιπλανώνται. Έτσι για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, μοναχοί, έχετε βιώσει πόνο, έχετε βιώσει έντονο πόνο, έχετε βιώσει καταστροφή, τα νεκροταφεία έχουν αυξηθεί. Τόσο πολύ, μοναχοί, αρκεί για να αποστραφεί κανείς όλες τις δραστηριότητες, αρκεί για να απαλλαγεί από το πάθος, αρκεί για να απελευθερωθεί». Δεύτερο.
3.
Ομιλία για τα δάκρυα
126. Διέμενε στη Σαβάτθι... κ.λπ... «Χωρίς εντοπίσιμη αρχή, μοναχοί, είναι αυτή η περιπλάνηση στον κύκλο των επαναγεννήσεων. Η αρχή δεν είναι εμφανής για τα όντα που έχουν το νοητικό εμπόδιο της άγνοιας και τον νοητικό δεσμό της επιθυμίας, καθώς μεταναστεύουν και περιπλανώνται. Τι νομίζετε, μοναχοί, ποιο άραγε είναι περισσότερο, τα δάκρυα που έχουν χυθεί από εσάς καθώς μεταναστεύατε και περιπλανιόσασταν σε αυτή τη μακρά περίοδο, κλαίγοντας και θρηνώντας λόγω της συσχέτισης με το δυσάρεστο και του αποχωρισμού από το ευχάριστο, ή το νερό στους τέσσερις μεγάλους ωκεανούς;» «Όπως εμείς, σεβάσμιε κύριε, κατανοούμε τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, αυτό ακριβώς, σεβάσμιε κύριε, είναι περισσότερο, τα δάκρυα που έχουν χυθεί από εμάς καθώς μεταναστεύαμε και περιπλανιόμασταν σε αυτή τη μακρά περίοδο, κλαίγοντας και θρηνώντας λόγω της συσχέτισης με το δυσάρεστο και του αποχωρισμού από το ευχάριστο, και όχι το νερό στους τέσσερις μεγάλους ωκεανούς».
«Καλώς, καλώς, μοναχοί, καλώς πράγματι εσείς, μοναχοί, γνωρίζετε τη Διδασκαλία που έχω διδάξει έτσι. Αυτό ακριβώς, μοναχοί, είναι περισσότερο, τα δάκρυα που έχουν χυθεί από εσάς καθώς μεταναστεύατε και περιπλανιόσασταν σε αυτή τη μακρά περίοδο, κλαίγοντας και θρηνώντας λόγω της συσχέτισης με το δυσάρεστο και του αποχωρισμού από το ευχάριστο, και όχι το νερό στους τέσσερις μεγάλους ωκεανούς. Για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, μοναχοί, έχετε βιώσει τον θάνατο μητέρας· και τα δάκρυα που έχουν χυθεί από εκείνους που βίωναν τον θάνατο μητέρας, κλαίγοντας και θρηνώντας λόγω της συσχέτισης με το δυσάρεστο και του αποχωρισμού από το ευχάριστο, δεν είναι το νερό στους τέσσερις μεγάλους ωκεανούς. Για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, μοναχοί, έχετε βιώσει τον θάνατο πατέρα... κ.λπ... έχετε βιώσει τον θάνατο αδελφού... έχετε βιώσει τον θάνατο αδελφής... έχετε βιώσει τον θάνατο γιου... έχετε βιώσει τον θάνατο κόρης... έχετε βιώσει καταστροφή συγγενών... έχετε βιώσει καταστροφή πλούτου. Για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, μοναχοί, έχετε βιώσει καταστροφή λόγω ασθένειας· και τα δάκρυα που έχουν χυθεί από εσάς που βιώνατε καταστροφή λόγω ασθένειας, κλαίγοντας και θρηνώντας λόγω της συσχέτισης με το δυσάρεστο και του αποχωρισμού από το ευχάριστο, δεν είναι το νερό στους τέσσερις μεγάλους ωκεανούς. Για ποιο λόγο; Χωρίς εντοπίσιμη αρχή, μοναχοί, είναι αυτή η περιπλάνηση στον κύκλο των επαναγεννήσεων... κ.λπ... Τόσο πολύ, μοναχοί, αρκεί για να αποστραφεί κανείς όλες τις δραστηριότητες, αρκεί για να απαλλαγεί από το πάθος, αρκεί για να απελευθερωθεί». Τρίτη.
4.
Ομιλία για το γάλα
127. Διέμενε στη Σαβάτθι... κ.λπ... «Χωρίς εντοπίσιμη αρχή, μοναχοί, είναι αυτή η περιπλάνηση στον κύκλο των επαναγεννήσεων. Η αρχή δεν είναι εμφανής για τα όντα που έχουν το νοητικό εμπόδιο της άγνοιας και τον νοητικό δεσμό της επιθυμίας, καθώς μεταναστεύουν και περιπλανώνται. Τι νομίζετε, μοναχοί, ποιο άραγε είναι περισσότερο, το μητρικό γάλα που έχετε πιει καθώς μεταναστεύατε και περιπλανιόσασταν σε αυτή τη μακρά περίοδο, ή το νερό στους τέσσερις μεγάλους ωκεανούς;» «Όπως εμείς, σεβάσμιε κύριε, κατανοούμε τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, αυτό ακριβώς, σεβάσμιε κύριε, είναι περισσότερο, το μητρικό γάλα που έχουμε πιει καθώς μεταναστεύαμε και περιπλανιόμασταν σε αυτή τη μακρά περίοδο, και όχι το νερό στους τέσσερις μεγάλους ωκεανούς».
«Καλώς, καλώς, μοναχοί, καλώς πράγματι εσείς, μοναχοί, γνωρίζετε τη Διδασκαλία που έχω διδάξει έτσι. Αυτό ακριβώς, μοναχοί, είναι περισσότερο, το μητρικό γάλα που έχετε πιει καθώς μεταναστεύατε και περιπλανιόσασταν σε αυτή τη μακρά περίοδο, και όχι το νερό στους τέσσερις μεγάλους ωκεανούς. Για ποιο λόγο; Χωρίς εντοπίσιμη αρχή, μοναχοί, είναι αυτή η περιπλάνηση στον κύκλο των επαναγεννήσεων... κ.λπ... αρκεί για να απελευθερωθεί». Τέταρτο.
5.
Η ομιλία για το βουνό
128. Διέμενε στη Σαβάτθι... κ.λπ... στο μοναστήρι. Τότε κάποιος μοναχός πλησίασε τον Ευλογημένο· αφού πλησίασε, απέδωσε σεβασμό στον Ευλογημένο και κάθισε στο πλάι. Καθισμένος στο πλάι, εκείνος ο μοναχός είπε στον Ευλογημένο: «Πόσο μακρύς άραγε, σεβάσμιε κύριε, είναι ένας κοσμικός κύκλος;» «Μακρύς, μοναχέ, είναι ένας κοσμικός κύκλος. Δεν είναι εύκολο να υπολογιστεί - τόσα χρόνια, ή τόσες εκατοντάδες χρόνια, ή τόσες χιλιάδες χρόνια, ή τόσες εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια».
«Είναι δυνατόν όμως, σεβάσμιε κύριε, να δοθεί μια παρομοίωση;» «Είναι δυνατόν, μοναχέ», είπε ο Ευλογημένος. «Όπως, μοναχέ, ένα μεγάλο πέτρινο βουνό μία γιότζανα σε μήκος, μία γιότζανα σε πλάτος, μία γιότζανα σε ύψος, χωρίς ρωγμές, χωρίς κοιλότητες, ένα συμπαγές σύνολο. Αυτό ένας άνθρωπος κάθε εκατό χρόνια θα το έτριβε μία φορά με ένα ύφασμα από την Κάσι. Πιο γρήγορα, μοναχέ, εκείνο το μεγάλο πέτρινο βουνό με αυτή την προσπάθεια θα οδηγούνταν σε πλήρη εξάλειψη και εξάντληση, παρά ένας κοσμικός κύκλος. Τόσο μακρύς, μοναχέ, είναι ένας κοσμικός κύκλος. Τόσο μακρών, μοναχέ, κοσμικών κύκλων, όχι ένας κοσμικός κύκλος έχει περιπλανηθεί, όχι εκατό κοσμικοί κύκλοι έχουν περιπλανηθεί, όχι χίλιοι κοσμικοί κύκλοι έχουν περιπλανηθεί, όχι εκατό χιλιάδες κοσμικοί κύκλοι έχουν περιπλανηθεί. Για ποιο λόγο; Χωρίς εντοπίσιμη αρχή, μοναχέ, είναι αυτή η περιπλάνηση στον κύκλο των επαναγεννήσεων. Η αρχή δεν είναι εμφανής... κ.λπ... Τόσο πολύ, μοναχέ, αρκεί για να αποστραφεί κανείς όλες τις δραστηριότητες, αρκεί για να απαλλαγεί από το πάθος, αρκεί για να απελευθερωθεί». Πέμπτο.
6.
Ομιλία για τον σπόρο μουστάρδας
129. Διέμενε στη Σαβάτθι. Τότε κάποιος μοναχός πλησίασε τον Ευλογημένο... κ.λπ... Καθισμένος στο πλάι, εκείνος ο μοναχός είπε στον Ευλογημένο: «Πόσο μακρύς άραγε, σεβάσμιε κύριε, είναι ένας κοσμικός κύκλος;» «Μακρύς, μοναχέ, είναι ένας κοσμικός κύκλος. Δεν είναι εύκολο να υπολογιστεί - τόσα χρόνια, ή... κ.λπ... ή τόσες εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια».
«Είναι δυνατόν όμως, σεβάσμιε κύριε, να δοθεί μια παρομοίωση;» «Είναι δυνατόν, μοναχέ», είπε ο Ευλογημένος. «Όπως, μοναχέ, μια σιδερένια πόλη μία γιότζανα σε μήκος, μία γιότζανα σε πλάτος, μία γιότζανα σε ύψος, γεμάτη σπόρους σιναπιού συμπιεσμένους σε σφαίρα. Από αυτή ένας άνθρωπος κάθε εκατό χρόνια θα αφαιρούσε έναν σπόρο σιναπιού. Πιο γρήγορα, μοναχέ, εκείνος ο μεγάλος σωρός σπόρων σιναπιού με αυτή την προσπάθεια θα οδηγούνταν σε πλήρη εξάλειψη και εξάντληση, παρά ένας κοσμικός κύκλος. Τόσο μακρύς, μοναχέ, είναι ένας κοσμικός κύκλος. Τόσο μακρών, μοναχέ, κοσμικών κύκλων, όχι ένας κοσμικός κύκλος έχει περιπλανηθεί, όχι εκατό κοσμικοί κύκλοι έχουν περιπλανηθεί, όχι χίλιοι κοσμικοί κύκλοι έχουν περιπλανηθεί, όχι εκατό χιλιάδες κοσμικοί κύκλοι έχουν περιπλανηθεί. Για ποιο λόγο; Χωρίς εντοπίσιμη αρχή, μοναχέ, είναι αυτή η περιπλάνηση στον κύκλο των επαναγεννήσεων... κ.λπ... αρκεί για να απελευθερωθεί». Έκτο.
7.
Η ομιλία για τον μαθητή
130. Διέμενε στη Σαβάτθι. Τότε αρκετοί μοναχοί πλησίασαν τον Ευλογημένο... κ.λπ... Καθισμένοι στο πλάι, εκείνοι οι μοναχοί είπαν στον Ευλογημένο: «Πόσοι άραγε, σεβάσμιε κύριε, κοσμικοί κύκλοι έχουν περάσει και παρέλθει;» «Πολλοί, μοναχοί, κοσμικοί κύκλοι έχουν περάσει και παρέλθει. Δεν είναι εύκολο να υπολογιστούν - τόσοι κοσμικοί κύκλοι, ή τόσες εκατοντάδες κοσμικοί κύκλοι, ή τόσες χιλιάδες κοσμικοί κύκλοι, ή τόσες εκατοντάδες χιλιάδες κοσμικοί κύκλοι».
«Είναι δυνατόν όμως, σεβάσμιε κύριε, να δοθεί μια παρομοίωση;» «Είναι δυνατόν, μοναχοί», είπε ο Ευλογημένος. «Ας υποθέσουμε ότι υπήρχαν εδώ, μοναχοί, τέσσερις μαθητές με διάρκεια ζωής εκατό ετών, που ζούσαν εκατό χρόνια. Αυτοί κάθε μέρα θα θυμόντουσαν εκατό χιλιάδες κοσμικούς κύκλους. Οι κοσμικοί κύκλοι που δεν θα είχαν θυμηθεί από αυτούς θα παρέμεναν, μοναχοί, και τότε αυτοί οι τέσσερις μαθητές με διάρκεια ζωής εκατό ετών, που ζούσαν εκατό χρόνια, θα πέθαιναν μετά την παρέλευση εκατό ετών. Τόσο πολλοί, μοναχοί, κοσμικοί κύκλοι έχουν περάσει και παρέλθει. Δεν είναι εύκολο να υπολογιστούν - τόσοι κοσμικοί κύκλοι, ή τόσες εκατοντάδες κοσμικοί κύκλοι, ή τόσες χιλιάδες κοσμικοί κύκλοι, ή τόσες εκατοντάδες χιλιάδες κοσμικοί κύκλοι. Για ποιο λόγο; Χωρίς εντοπίσιμη αρχή, μοναχοί, είναι αυτή η περιπλάνηση στον κύκλο των επαναγεννήσεων... κ.λπ... αρκεί για να απελευθερωθεί». Έβδομη.
8.
Η ομιλία για τον Γάγγη
131. Διέμενε στη Ρατζάγκαχα, στο Άλσος των Μπαμπού. Τότε κάποιος βραχμάνος πλησίασε τον Ευλογημένο· αφού πλησίασε, χαιρέτησε τον Ευλογημένο. Αφού ολοκλήρωσε την ευγενική και αξιομνημόνευτη συζήτηση, κάθισε στο πλάι. Καθισμένος στο πλάι, εκείνος ο βραχμάνος είπε στον Ευλογημένο: «Πόσοι άραγε, αγαπητέ Γκόταμα, κοσμικοί κύκλοι έχουν περάσει και παρέλθει;» «Πολλοί, βραχμάνε, κοσμικοί κύκλοι έχουν περάσει και παρέλθει. Δεν είναι εύκολο να υπολογιστούν - τόσοι κοσμικοί κύκλοι, ή τόσες εκατοντάδες κοσμικοί κύκλοι, ή τόσες χιλιάδες κοσμικοί κύκλοι, ή τόσες εκατοντάδες χιλιάδες κοσμικοί κύκλοι».
«Είναι δυνατόν όμως, αγαπητέ Γκόταμα, να δοθεί μια παρομοίωση;» «Είναι δυνατόν, βραχμάνε», είπε ο Ευλογημένος. «Όπως, βραχμάνε, από εκεί που πηγάζει αυτός ο ποταμός Γάγγης μέχρι εκεί που εκβάλλει στον μεγάλο ωκεανό, η άμμος σε αυτό το διάστημα δεν είναι εύκολο να υπολογιστεί - τόση άμμος, ή τόσες εκατοντάδες άμμος, ή τόσες χιλιάδες άμμος, ή τόσες εκατοντάδες χιλιάδες άμμος. Περισσότεροι από αυτούς, βραχμάνε, κοσμικοί κύκλοι έχουν περάσει και παρέλθει. Δεν είναι εύκολο να υπολογιστούν - τόσοι κοσμικοί κύκλοι, ή τόσες εκατοντάδες κοσμικοί κύκλοι, ή τόσες χιλιάδες κοσμικοί κύκλοι, ή τόσες εκατοντάδες χιλιάδες κοσμικοί κύκλοι. Για ποιο λόγο; Χωρίς εντοπίσιμη αρχή, βραχμάνε, είναι αυτή η περιπλάνηση στον κύκλο των επαναγεννήσεων. Η αρχή δεν είναι εμφανής για τα όντα που έχουν το νοητικό εμπόδιο της άγνοιας και τον νοητικό δεσμό της επιθυμίας, καθώς μεταναστεύουν και περιπλανώνται. Έτσι για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, βραχμάνε, έχει βιωθεί πόνος, έχει βιωθεί έντονος πόνος, έχει βιωθεί καταστροφή, τα νεκροταφεία έχουν αυξηθεί. Τόσο πολύ, βραχμάνε, αρκεί για να αποστραφεί κανείς όλες τις δραστηριότητες, αρκεί για να απαλλαγεί από το πάθος, αρκεί για να απελευθερωθεί».
Όταν αυτό ειπώθηκε, εκείνος ο βραχμάνος είπε στον Ευλογημένο: «Θαυμάσιο, αγαπητέ Γκόταμα, θαυμάσιο, αγαπητέ Γκόταμα!... κ.λπ... Ας με θεωρεί ο αξιότιμος Γκόταμα λαϊκό ακόλουθο που έχει καταφύγει στο καταφύγιο εφ' όρου ζωής από σήμερα και στο εξής». Όγδοη.
9.
Η ομιλία για το ραβδί
132. Διέμενε στη Σαβάτθι... κ.λπ... «Χωρίς εντοπίσιμη αρχή, μοναχοί, είναι αυτή η περιπλάνηση στον κύκλο των επαναγεννήσεων. Η αρχή δεν είναι εμφανής για τα όντα που έχουν το νοητικό εμπόδιο της άγνοιας και τον νοητικό δεσμό της επιθυμίας, καθώς μεταναστεύουν και περιπλανώνται. Όπως, μοναχοί, ένα ραβδί πεταμένο ψηλά στον αέρα μια πέφτει με τη ρίζα, μια πέφτει με τη μέση, μια πέφτει με την άκρη· ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, μοναχοί, τα όντα που έχουν το νοητικό εμπόδιο της άγνοιας και τον νοητικό δεσμό της επιθυμίας, καθώς μεταναστεύουν και περιπλανώνται, μια πηγαίνουν από αυτόν τον κόσμο στον μεταθανάτιο κόσμο, μια έρχονται από τον μεταθανάτιο κόσμο σε αυτόν τον κόσμο. Για ποιο λόγο; Χωρίς εντοπίσιμη αρχή, μοναχοί, είναι αυτή η περιπλάνηση στον κύκλο των επαναγεννήσεων... κ.λπ... αρκεί για να απελευθερωθεί». Ένατη.
10.
Η ομιλία για το άτομο
133. Κάποτε ο Ευλογημένος διέμενε στο Ρατζάγκαχα, στο όρος Γκιτζτζακούτα. Εκεί ο Ευλογημένος απευθύνθηκε στους μοναχούς: «Μοναχοί». «Σεβάσμιε κύριε», απάντησαν εκείνοι οι μοναχοί στον Ευλογημένο. Ο Ευλογημένος είπε αυτό:
«Χωρίς εντοπίσιμη αρχή, μοναχοί, είναι αυτή η περιπλάνηση στον κύκλο των επαναγεννήσεων... κ.λπ... ενός ατόμου, μοναχοί, που μεταναστεύει και περιπλανιέται στον κύκλο των επαναγεννήσεων για έναν κοσμικό κύκλο, θα μπορούσε να υπάρχει τόσο μεγάλος σκελετός από οστά, σωρός από οστά, βουνό από οστά όσο αυτό το όρος Βέπουλα, αν υπήρχε κάποιος να τα συλλέγει και αυτά που συγκεντρώθηκαν δεν καταστρέφονταν. Για ποιο λόγο; Χωρίς εντοπίσιμη αρχή, μοναχοί, είναι αυτή η περιπλάνηση στον κύκλο των επαναγεννήσεων... κ.λπ... αρκεί για να απελευθερωθεί».
Αυτά είπε ο Ευλογημένος. Αφού είπε αυτά, ο Καλότυχος, ο Διδάσκαλος, είπε επιπλέον αυτό:
θα ήταν ένας σωρός ίσος με βουνό, έτσι ειπώθηκε από τον μεγάλο σοφό.
βόρεια του Γκιτζτζακούτα, στο Γκιριμπάτζα των Μαγκάντα.
τον υπαρξιακό πόνο, την προέλευση του υπαρξιακού πόνου, και την υπέρβαση του υπαρξιακού πόνου·
και την ευγενή οκταπλή οδό, που οδηγεί στη γαλήνη από τον υπαρξιακό πόνο.
γίνεται αυτός που θέτει τέλος στον υπαρξιακό πόνο, με την εξάλειψη όλων των νοητικών δεσμών». Δέκατη.
Το πρώτο κεφάλαιο.
Αυτή είναι η σύνοψή του -
οι σπόροι σιναπιού, οι μαθητές, ο Γάγγης, το ραβδί και με το άτομο.