8.
Το κεφάλαιο για τον ασθενή
1.
Η πρώτη ομιλία για τον ασθενή
74. Προέλευση στη Σαβάττχι. Τότε κάποιος μοναχός πλησίασε τον Ευλογημένο... κ.λπ... Καθισμένος στο πλάι, εκείνος ο μοναχός είπε στον Ευλογημένο: «Σε τάδε, σεβάσμιε κύριε, μοναστήρι κάποιος μοναχός νέος, άγνωστος, είναι άρρωστος, ταλαιπωρημένος, βαριά ασθενής. Καλό θα ήταν, σεβάσμιε κύριε, ο Ευλογημένος να πάει εκεί όπου είναι εκείνος ο μοναχός από συμπόνια».
Τότε ο Ευλογημένος, αφού άκουσε ότι ήταν νέος και ότι ήταν άρρωστος, γνωρίζοντας ότι «ο μοναχός είναι άγνωστος», πήγε εκεί όπου ήταν εκείνος ο μοναχός. Εκείνος ο μοναχός είδε τον Ευλογημένο να έρχεται από μακριά. Αφού τον είδε, κινήθηκε στο κρεβάτι. Τότε ο Ευλογημένος είπε σε εκείνον τον μοναχό: «Αρκετά, μοναχέ, μην κινείσαι στο κρεβάτι. Υπάρχουν αυτά τα καθίσματα προετοιμασμένα· εκεί θα καθίσω». Ο Ευλογημένος κάθισε στο προετοιμασμένο κάθισμα. Αφού κάθισε, ο Ευλογημένος είπε σε εκείνον τον μοναχό: «Μήπως, μοναχέ, είσαι καλά, μήπως τα βγάζεις πέρα, μήπως τα δυσάρεστα αισθήματα υποχωρούν, όχι εντείνονται, είναι εμφανής η υποχώρησή τους, όχι η ένταση;»
«Δεν είμαι καλά, σεβάσμιε κύριε, δεν τα βγάζω πέρα· έντονα δυσάρεστα αισθήματα εντείνονται σε μένα, δεν υποχωρούν· είναι εμφανής η έντασή τους, όχι η υποχώρηση».
«Μήπως, μοναχέ, δεν έχεις καμία τύψη, καμία μεταμέλεια;»
«Πράγματι, σεβάσμιε κύριε, έχω όχι λίγη τύψη, όχι λίγη μεταμέλεια».
«Μήπως όμως, μοναχέ, ο εαυτός σου σε επικρίνει σχετικά με την ηθική;»
«Όχι, σεβάσμιε κύριε, ο εαυτός μου δεν με επικρίνει σχετικά με την ηθική».
«Αν λοιπόν, μοναχέ, ο εαυτός σου δεν σε επικρίνει σχετικά με την ηθική, τότε ποια είναι η τύψη σου και ποια η μεταμέλειά σου;»
«Δεν κατανοώ, σεβάσμιε κύριε, τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος με σκοπό τον εξαγνισμό της ηθικής».
«Αν λοιπόν εσύ, μοναχέ, δεν κατανοείς τη Διδασκαλία που έχω διδάξει με σκοπό τον εξαγνισμό της ηθικής, τότε με ποιον σκοπό κατανοείς τη Διδασκαλία που έχω διδάξει;»
«Κατανοώ, σεβάσμιε κύριε, τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος με σκοπό την αποστασιοποίηση από το πάθος».
«Καλώς, καλώς, μοναχέ! Καλώς πράγματι εσύ, μοναχέ, κατανοείς τη Διδασκαλία που έχω διδάξει με σκοπό την αποστασιοποίηση από το πάθος. Διότι με σκοπό την αποστασιοποίηση από το πάθος, μοναχέ, έχω διδάξει τη Διδασκαλία. Τι νομίζεις, μοναχέ, το μάτι είναι μόνιμο ή παροδικό;»
«Παροδική, σεβάσμιε κύριε».
«Ό,τι... κ.λπ... το αυτί... η μύτη... η γλώσσα... το σώμα... ο νους είναι μόνιμος ή παροδικός;»
«Παροδικός, σεβάσμιε κύριε».
«Αυτό όμως που είναι παροδικό, είναι οδυνηρό ή ευχάριστο;»
«Οδυνηρό, σεβάσμιε κύριε».
«Αυτό όμως που είναι παροδικό, οδυνηρό, υποκείμενο σε μεταβολή, είναι άραγε κατάλληλο να το θεωρεί κανείς - 'αυτό είναι δικό μου, αυτό είμαι εγώ, αυτό είναι ο εαυτός μου';»
«Όχι, Σεβάσμιε Κύριε».
«Βλέποντας έτσι, μοναχέ, ο μορφωμένος ευγενής μαθητής αποστασιοποιείται από το μάτι, αποστασιοποιείται από το αυτί... κ.λπ... αποστασιοποιείται από τον νου. Αποστασιοποιούμενος απαλλάσσεται από το πάθος· μέσω του μη πάθους απελευθερώνεται· στον απελευθερωμένο υπάρχει η γνώση: 'υπάρχει απελευθέρωση'. Κατανοεί: 'η γέννηση έχει εξαλειφθεί, η άγια ζωή έχει βιωθεί, αυτό που έπρεπε να γίνει έχει γίνει, δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο για αυτή την κατάσταση ύπαρξης'».
Αυτά είπε ο Ευλογημένος. Εκείνος ο μοναχός, ευχαριστημένος, αγαλλίασε με τα λόγια του Ευλογημένου. Και όταν αυτή η ανάλυση εκφωνούνταν, σε εκείνον τον μοναχό εγέρθηκε ο οφθαλμός της Διδασκαλίας, χωρίς σκόνη, χωρίς ρύπο - «ό,τι έχει τη φύση της έγερσης, όλο αυτό έχει τη φύση της παύσης». Πρώτο.
2.
Η δεύτερη ομιλία για τον ασθενή
75. Τότε κάποιος μοναχός... κ.λπ... είπε στον Ευλογημένο: «Σε τάδε, σεβάσμιε κύριε, μοναστήρι κάποιος μοναχός νέος, άγνωστος, είναι άρρωστος, ταλαιπωρημένος, βαριά ασθενής. Καλό θα ήταν, σεβάσμιε κύριε, ο Ευλογημένος να πάει εκεί όπου είναι εκείνος ο μοναχός από συμπόνια».
Τότε ο Ευλογημένος, αφού άκουσε ότι ήταν νέος και ότι ήταν άρρωστος, γνωρίζοντας ότι «ο μοναχός είναι άγνωστος», πήγε εκεί όπου ήταν εκείνος ο μοναχός. Εκείνος ο μοναχός είδε τον Ευλογημένο να έρχεται από μακριά. Αφού τον είδε, κινήθηκε στο κρεβάτι. Τότε ο Ευλογημένος είπε σε εκείνον τον μοναχό: «Αρκετά, μοναχέ, μην κινείσαι στο κρεβάτι. Υπάρχουν αυτά τα καθίσματα προετοιμασμένα· εκεί θα καθίσω». Ο Ευλογημένος κάθισε στο προετοιμασμένο κάθισμα. Αφού κάθισε, ο Ευλογημένος είπε σε εκείνον τον μοναχό: «Μήπως, μοναχέ, είσαι καλά, μήπως τα βγάζεις πέρα, μήπως τα δυσάρεστα αισθήματα υποχωρούν, όχι εντείνονται, είναι εμφανής η υποχώρησή τους, όχι η ένταση;»
«Δεν είμαι καλά, σεβάσμιε κύριε, δεν τα βγάζω πέρα... κ.λπ... όχι, σεβάσμιε κύριε, ο εαυτός μου δεν με επικρίνει σχετικά με την ηθική».
«Αν λοιπόν, μοναχέ, ο εαυτός σου δεν σε επικρίνει σχετικά με την ηθική, τότε ποια είναι η τύψη σου και ποια η μεταμέλειά σου;»
«Δεν κατανοώ, σεβάσμιε κύριε, τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος με σκοπό τον εξαγνισμό της ηθικής».
«Αν λοιπόν εσύ, μοναχέ, δεν κατανοείς τη Διδασκαλία που έχω διδάξει με σκοπό τον εξαγνισμό της ηθικής, τότε με ποιον σκοπό κατανοείς τη Διδασκαλία που έχω διδάξει;»
«Κατανοώ, σεβάσμιε κύριε, τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος με σκοπό το τελικό Νιμπάνα χωρίς προσκόλληση».
«Καλώς, καλώς, μοναχέ! Καλώς πράγματι εσύ, μοναχέ, κατανοείς τη Διδασκαλία που έχω διδάξει με σκοπό το τελικό Νιμπάνα χωρίς προσκόλληση. Διότι με σκοπό το τελικό Νιμπάνα χωρίς προσκόλληση, μοναχέ, έχω διδάξει τη Διδασκαλία.
«Τι νομίζεις, μοναχέ, το μάτι είναι μόνιμο ή παροδικό;»
«Παροδική, σεβάσμιε κύριε».
«Ό,τι... κ.λπ... το αυτί... η μύτη... η γλώσσα... το σώμα... ο νους... η νοητική συνείδηση... η νοητική επαφή... και αυτό που εγείρεται με τη νοητική επαφή ως συνθήκη, αίσθημα είτε ευχάριστο είτε δυσάρεστο είτε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο, και αυτό είναι μόνιμο ή παροδικό;»
«Παροδική, σεβάσμιε κύριε».
«Αυτό όμως που είναι παροδικό, είναι οδυνηρό ή ευχάριστο;»
«Οδυνηρό, σεβάσμιε κύριε».
«Αυτό όμως που είναι παροδικό, οδυνηρό, υποκείμενο σε μεταβολή, είναι άραγε κατάλληλο να το θεωρεί κανείς - 'αυτό είναι δικό μου, αυτό είμαι εγώ, αυτό είναι ο εαυτός μου';»
«Όχι, Σεβάσμιε Κύριε».
«Βλέποντας έτσι, μοναχέ, ο μορφωμένος ευγενής μαθητής αποστασιοποιείται από το μάτι... κ.λπ... αποστασιοποιείται από τον νου... αποστασιοποιείται από τη νοητική συνείδηση... αποστασιοποιείται από τη νοητική επαφή. Ό,τι εγείρεται με τη νοητική επαφή ως συνθήκη, αίσθημα είτε ευχάριστο είτε δυσάρεστο είτε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο, και από αυτό αποστασιοποιείται. Αποστασιοποιούμενος απαλλάσσεται από το πάθος· μέσω του μη πάθους απελευθερώνεται· στον απελευθερωμένο υπάρχει η γνώση: 'υπάρχει απελευθέρωση'. Κατανοεί: 'η γέννηση έχει εξαλειφθεί, η άγια ζωή έχει βιωθεί, αυτό που έπρεπε να γίνει έχει γίνει, δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο για αυτή την κατάσταση ύπαρξης'».
Αυτά είπε ο Ευλογημένος. Εκείνος ο μοναχός, ευχαριστημένος, αγαλλίασε με τα λόγια του Ευλογημένου. Και όταν αυτή η ανάλυση εκφωνούνταν, η συνείδηση εκείνου του μοναχού, μέσω της μη προσκόλλησης, απελευθερώθηκε από τις νοητικές διαφθορές. Δεύτερο.
3.
Η ομιλία για τον Ράντχα και το παροδικό
76. Τότε ο σεβάσμιος Ράντχα... κ.λπ... Καθισμένος στο πλάι, ο σεβάσμιος Ράντχα είπε στον Ευλογημένο: «Καλώς, σεβάσμιε κύριε, ας μου διδάξει ο Ευλογημένος συνοπτικά τη Διδασκαλία, ώστε εγώ, αφού ακούσω τη Διδασκαλία του Ευλογημένου, να παραμείνω μόνος, αποτραβηγμένος, επιμελής, ενεργητικός, αποφασισμένος». «Ό,τι, Ράντχα, είναι παροδικό, εκεί η επιθυμία σου πρέπει να εγκαταλειφθεί. Και τι, Ράντχα, είναι παροδικό, εκεί η επιθυμία σου πρέπει να εγκαταλειφθεί; Το μάτι είναι παροδικό, οι υλικές μορφές είναι παροδικές, η οφθαλμική συνείδηση... η οφθαλμική επαφή... ό,τι εγείρεται με την οφθαλμική επαφή ως συνθήκη, αίσθημα είτε ευχάριστο είτε δυσάρεστο είτε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο, και αυτό είναι παροδικό. Εκεί η επιθυμία σου πρέπει να εγκαταλειφθεί... κ.λπ... η γλώσσα... το σώμα... ο νους είναι παροδικός. Εκεί η επιθυμία σου πρέπει να εγκαταλειφθεί. Τα νοητικά φαινόμενα... η νοητική συνείδηση... η νοητική επαφή... ό,τι εγείρεται με τη νοητική επαφή ως συνθήκη, αίσθημα είτε ευχάριστο είτε δυσάρεστο είτε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο, και αυτό είναι παροδικό. Εκεί η επιθυμία σου πρέπει να εγκαταλειφθεί. Ό,τι, Ράντχα, είναι παροδικό, εκεί η επιθυμία σου πρέπει να εγκαταλειφθεί». Τρίτη.
4.
Η ομιλία για τον Ράντχα και τον πόνο
77. «Ό,τι, Ράντχα, είναι οδυνηρό, εκεί η επιθυμία σου πρέπει να εγκαταλειφθεί. Και τι, Ράντχα, είναι οδυνηρό; Το μάτι, Ράντχα, είναι οδυνηρό. Εκεί η επιθυμία σου πρέπει να εγκαταλειφθεί. Οι υλικές μορφές... η οφθαλμική συνείδηση... η οφθαλμική επαφή... ό,τι εγείρεται με την οφθαλμική επαφή ως συνθήκη... κ.λπ... είτε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο, και αυτό είναι οδυνηρό. Εκεί η επιθυμία σου πρέπει να εγκαταλειφθεί... κ.λπ... ο νους είναι οδυνηρός... τα νοητικά φαινόμενα... η νοητική συνείδηση... η νοητική επαφή... ό,τι εγείρεται με τη νοητική επαφή ως συνθήκη, αίσθημα είτε ευχάριστο είτε δυσάρεστο είτε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο, και αυτό είναι οδυνηρό. Εκεί η επιθυμία σου πρέπει να εγκαταλειφθεί. Ό,τι, Ράντχα, είναι οδυνηρό, εκεί η επιθυμία σου πρέπει να εγκαταλειφθεί». Τέταρτο.
5.
Η ομιλία για τον Ράντχα και τον μη-εαυτό
78. «Ό,τι, Ράντχα, είναι μη-εαυτός, εκεί η επιθυμία σου πρέπει να εγκαταλειφθεί. Και τι, Ράντχα, είναι μη-εαυτός; Το μάτι, Ράντχα, είναι μη-εαυτός. Εκεί η επιθυμία σου πρέπει να εγκαταλειφθεί. Οι υλικές μορφές... η οφθαλμική συνείδηση... η οφθαλμική επαφή... ό,τι εγείρεται με την οφθαλμική επαφή ως συνθήκη... κ.λπ... ο νους είναι μη-εαυτός... τα νοητικά φαινόμενα... η νοητική συνείδηση... η νοητική επαφή... ό,τι εγείρεται με τη νοητική επαφή ως συνθήκη, αίσθημα είτε ευχάριστο είτε δυσάρεστο είτε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο, και αυτό είναι μη-εαυτός. Εκεί η επιθυμία σου πρέπει να εγκαταλειφθεί. Ό,τι, Ράντχα, είναι μη-εαυτός, εκεί η επιθυμία σου πρέπει να εγκαταλειφθεί». Πέμπτο.
6.
Η πρώτη ομιλία για την εγκατάλειψη της άγνοιας
79. Τότε κάποιος μοναχός πλησίασε τον Ευλογημένο... κ.λπ... Καθισμένος στο πλάι, εκείνος ο μοναχός είπε στον Ευλογημένο: «Υπάρχει άραγε, σεβάσμιε κύριε, ένα φαινόμενο με την εγκατάλειψη του οποίου η άγνοια του μοναχού εγκαταλείπεται, η αληθινή γνώση εγείρεται;»
«Υπάρχει, μοναχέ, ένα φαινόμενο με την εγκατάλειψη του οποίου η άγνοια του μοναχού εγκαταλείπεται, η αληθινή γνώση εγείρεται».
«Ποιο όμως, σεβάσμιε κύριε, είναι το ένα φαινόμενο με την εγκατάλειψη του οποίου η άγνοια του μοναχού εγκαταλείπεται, η αληθινή γνώση εγείρεται;»
«Η άγνοια, μοναχέ, είναι το ένα φαινόμενο με την εγκατάλειψη του οποίου η άγνοια του μοναχού εγκαταλείπεται, η αληθινή γνώση εγείρεται».
«Πώς όμως, σεβάσμιε κύριε, σε αυτόν που γνωρίζει πώς και βλέπει πώς, η άγνοια του μοναχού εγκαταλείπεται, η αληθινή γνώση εγείρεται;»
«Σε αυτόν που γνωρίζει το μάτι ως παροδικό και βλέπει ως παροδικό, μοναχέ, η άγνοια του μοναχού εγκαταλείπεται, η αληθινή γνώση εγείρεται. Τις υλικές μορφές... η οφθαλμική συνείδηση... την οφθαλμική επαφή... ό,τι εγείρεται με την οφθαλμική επαφή ως συνθήκη, αίσθημα είτε ευχάριστο είτε δυσάρεστο είτε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο, και αυτό σε αυτόν που γνωρίζει ως παροδικό και βλέπει ως παροδικό, η άγνοια του μοναχού εγκαταλείπεται, η αληθινή γνώση εγείρεται... κ.λπ... σε αυτόν που γνωρίζει τον νου ως παροδικό και βλέπει ως παροδικό, η άγνοια του μοναχού εγκαταλείπεται, η αληθινή γνώση εγείρεται. Τα νοητικά φαινόμενα... η νοητική συνείδηση... τη νοητική επαφή... ό,τι εγείρεται με τη νοητική επαφή ως συνθήκη, αίσθημα είτε ευχάριστο είτε δυσάρεστο είτε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο, και αυτό σε αυτόν που γνωρίζει ως παροδικό και βλέπει ως παροδικό, η άγνοια του μοναχού εγκαταλείπεται, η αληθινή γνώση εγείρεται. Έτσι λοιπόν, μοναχέ, σε αυτόν που γνωρίζει έτσι και βλέπει έτσι, η άγνοια του μοναχού εγκαταλείπεται, η αληθινή γνώση εγείρεται». Έκτο.
7.
Η δεύτερη ομιλία για την εγκατάλειψη της άγνοιας
80. Τότε κάποιος μοναχός... κ.λπ... είπε αυτό: «Υπάρχει άραγε, σεβάσμιε κύριε, ένα φαινόμενο με την εγκατάλειψη του οποίου η άγνοια του μοναχού εγκαταλείπεται, η αληθινή γνώση εγείρεται;»
«Υπάρχει, μοναχέ, ένα φαινόμενο με την εγκατάλειψη του οποίου η άγνοια του μοναχού εγκαταλείπεται, η αληθινή γνώση εγείρεται».
«Ποιο όμως, σεβάσμιε κύριε, είναι το ένα φαινόμενο με την εγκατάλειψη του οποίου η άγνοια του μοναχού εγκαταλείπεται, η αληθινή γνώση εγείρεται;»
«Η άγνοια, μοναχέ, είναι το ένα φαινόμενο με την εγκατάλειψη του οποίου η άγνοια του μοναχού εγκαταλείπεται, η αληθινή γνώση εγείρεται».
«Πώς όμως, σεβάσμιε κύριε, σε αυτόν που γνωρίζει πώς και βλέπει πώς, η άγνοια εγκαταλείπεται, η αληθινή γνώση εγείρεται;»
«Εδώ, μοναχέ, ένας μοναχός έχει ακούσει: 'όλα τα φαινόμενα δεν είναι κατάλληλα για προσκόλληση'. Και έτσι αυτό, μοναχέ, ένας μοναχός έχει ακούσει: 'όλα τα φαινόμενα δεν είναι κατάλληλα για προσκόλληση'. Αυτός γνωρίζει άμεσα κάθε φαινόμενο· έχοντας γνωρίσει άμεσα κάθε φαινόμενο, κατανοεί πλήρως κάθε φαινόμενο· έχοντας κατανοήσει πλήρως κάθε φαινόμενο, βλέπει όλα τα χαρακτηριστικά ως κάτι άλλο, βλέπει το μάτι ως κάτι άλλο, τις υλικές μορφές... η οφθαλμική συνείδηση... την οφθαλμική επαφή... ό,τι εγείρεται με την οφθαλμική επαφή ως συνθήκη, αίσθημα είτε ευχάριστο είτε δυσάρεστο είτε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο, και αυτό βλέπει ως κάτι άλλο... κ.λπ... βλέπει τον νου ως κάτι άλλο, τα νοητικά φαινόμενα... η νοητική συνείδηση... τη νοητική επαφή... ό,τι εγείρεται με τη νοητική επαφή ως συνθήκη, αίσθημα είτε ευχάριστο είτε δυσάρεστο είτε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο, και αυτό βλέπει ως κάτι άλλο. Έτσι λοιπόν, μοναχέ, σε αυτόν που γνωρίζει έτσι και βλέπει έτσι, η άγνοια του μοναχού εγκαταλείπεται, η αληθινή γνώση εγείρεται». Έβδομη.
8.
Η ομιλία για τους πολλούς μοναχούς
81. Τότε αρκετοί μοναχοί πλησίασαν τον Ευλογημένο... κ.λπ... Καθισμένοι στο πλάι, εκείνοι οι μοναχοί είπαν στον Ευλογημένο: «Εδώ, σεβάσμιε κύριε, αλλόδοξοι περιπλανώμενοι ασκητές μας ρωτούν έτσι - 'για ποιο σκοπό, φίλε, ασκείται η άγια ζωή υπό τον ασκητή Γκόταμα;' Όταν ερωτηθήκαμε έτσι, εμείς, σεβάσμιε κύριε, απαντήσαμε σε εκείνους τους αλλόδοξους περιπλανώμενους ασκητές έτσι - 'για την πλήρη κατανόηση του πόνου, φίλε, ασκείται η άγια ζωή υπό τον Ευλογημένο.' Μήπως εμείς, σεβάσμιε κύριε, έτσι ερωτηθέντες και έτσι απαντώντας, λέμε αυτό που έχει πει ο Ευλογημένος, και δεν συκοφαντούμε τον Ευλογημένο με ψέματα, και εξηγούμε σύμφωνα με τη Διδασκαλία, και καμία εύλογη επίκριση δεν οδηγεί σε αξιόμεμπτη θέση;»
«Πράγματι εσείς, μοναχοί, έτσι ερωτηθέντες και έτσι απαντώντας, λέτε αυτό που έχω πει, και δεν με συκοφαντείτε με ψέματα, και εξηγείτε σύμφωνα με τη Διδασκαλία, και καμία εύλογη επίκριση δεν οδηγεί σε αξιόμεμπτη θέση. Διότι για την πλήρη κατανόηση του πόνου, μοναχοί, ασκείται η άγια ζωή υπό εμένα. Αν όμως, μοναχοί, οι αλλόδοξοι περιπλανώμενοι ασκητές σας ρωτούσαν έτσι - 'ποιος είναι όμως αυτός, φίλε, ο πόνος, για την πλήρη κατανόηση του οποίου ασκείται η άγια ζωή υπό τον ασκητή Γκόταμα;' Όταν ερωτηθείτε έτσι, εσείς, μοναχοί, θα πρέπει να απαντήσετε σε εκείνους τους αλλόδοξους περιπλανώμενους ασκητές έτσι - 'το μάτι, φίλε, είναι οδυνηρό· για την πλήρη κατανόησή του ασκείται η άγια ζωή υπό τον Ευλογημένο. Οι υλικές μορφές... κ.λπ... ό,τι εγείρεται με την οφθαλμική επαφή ως συνθήκη, αίσθημα είτε ευχάριστο είτε δυσάρεστο είτε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο, και αυτό είναι οδυνηρό. Για την πλήρη κατανόησή του ασκείται η άγια ζωή υπό τον Ευλογημένο... κ.λπ... ο νους είναι οδυνηρός... κ.λπ... ό,τι εγείρεται με τη νοητική επαφή ως συνθήκη, αίσθημα είτε ευχάριστο είτε δυσάρεστο είτε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο, και αυτό είναι οδυνηρό. Για την πλήρη κατανόησή του ασκείται η άγια ζωή υπό τον Ευλογημένο. Αυτός λοιπόν, φίλε, είναι ο πόνος· για την πλήρη κατανόησή του ασκείται η άγια ζωή υπό τον Ευλογημένο.' Όταν ερωτηθείτε έτσι, εσείς, μοναχοί, θα πρέπει να απαντήσετε σε εκείνους τους αλλόδοξους περιπλανώμενους ασκητές έτσι». Όγδοη.
9.
Η ομιλία με την ερώτηση για τον κόσμο
82. Τότε κάποιος μοναχός πλησίασε τον Ευλογημένο... κ.λπ... Καθισμένος στο πλάι, εκείνος ο μοναχός είπε στον Ευλογημένο:
«'Κόσμος, κόσμος', σεβάσμιε κύριε, λέγεται. Σε ποιο βαθμό άραγε, σεβάσμιε κύριε, ονομάζεται κόσμος;» «'Διαλύεται', μοναχέ, για αυτό ονομάζεται κόσμος. Και τι διαλύεται; Το μάτι, μοναχέ, διαλύεται. Οι υλικές μορφές διαλύονται, η οφθαλμική συνείδηση διαλύεται, η οφθαλμική επαφή διαλύεται, ό,τι εγείρεται με την οφθαλμική επαφή ως συνθήκη, αίσθημα είτε ευχάριστο είτε δυσάρεστο είτε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο, και αυτό διαλύεται... κ.λπ... η γλώσσα διαλύεται... κ.λπ... ο νους διαλύεται, τα νοητικά φαινόμενα διαλύονται, η νοητική συνείδηση διαλύεται, η νοητική επαφή διαλύεται, ό,τι εγείρεται με τη νοητική επαφή ως συνθήκη, αίσθημα είτε ευχάριστο είτε δυσάρεστο είτε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο, και αυτό διαλύεται. 'Διαλύεται', μοναχέ, για αυτό ονομάζεται κόσμος.» Ένατη.
10.
Η ομιλία για την ερώτηση του Φαγγούνα
83. Τότε ο σεβάσμιος Φάγκγκουνα... κ.λπ... Καθισμένος στο πλάι, ο σεβάσμιος Φάγκγκουνα είπε στον Ευλογημένο:
«Υπάρχει άραγε, σεβάσμιε κύριε, εκείνο το μάτι, με το οποίο μάτι κάποιος περιγράφοντας τους Βούδες του παρελθόντος που έχουν επιτύχει το τελικό Νιμπάνα, που έχουν αποκόψει τις εμμονές, που έχουν αποκόψει τον κύκλο των επαναγεννήσεων, που έχουν εξαντλήσει τον κύκλο των επαναγεννήσεων, που έχουν ξεπεράσει κάθε δυστυχία, θα τους περιέγραφε;... κ.λπ... υπάρχει άραγε, σεβάσμιε κύριε, εκείνη η γλώσσα, με την οποία γλώσσα κάποιος περιγράφοντας τους Βούδες του παρελθόντος που έχουν επιτύχει το τελικό Νιμπάνα, που έχουν αποκόψει τις εμμονές, που έχουν αποκόψει τον κύκλο των επαναγεννήσεων, που έχουν εξαντλήσει τον κύκλο των επαναγεννήσεων, που έχουν ξεπεράσει κάθε δυστυχία, θα τους περιέγραφε;... κ.λπ... υπάρχει άραγε εκείνος, σεβάσμιε κύριε, ο νους, με τον οποίο νου κάποιος περιγράφοντας τους Βούδες του παρελθόντος που έχουν επιτύχει το τελικό Νιμπάνα, που έχουν αποκόψει τις εμμονές, που έχουν αποκόψει τον κύκλο των επαναγεννήσεων, που έχουν εξαντλήσει τον κύκλο των επαναγεννήσεων, που έχουν ξεπεράσει κάθε δυστυχία, θα τους περιέγραφε;»
«Δεν υπάρχει, Φάγκγκουνα, εκείνο το μάτι, με το οποίο μάτι κάποιος περιγράφοντας τους Βούδες του παρελθόντος που έχουν επιτύχει το τελικό Νιμπάνα, που έχουν αποκόψει τις εμμονές, που έχουν αποκόψει τον κύκλο των επαναγεννήσεων, που έχουν εξαντλήσει τον κύκλο των επαναγεννήσεων, που έχουν ξεπεράσει κάθε δυστυχία, θα τους περιέγραφε... κ.λπ... δεν υπάρχει, Φάγκγκουνα, εκείνη η γλώσσα, με την οποία γλώσσα κάποιος περιγράφοντας τους Βούδες του παρελθόντος που έχουν επιτύχει το τελικό Νιμπάνα, που έχουν αποκόψει τις εμμονές, που έχουν αποκόψει τον κύκλο των επαναγεννήσεων, που έχουν εξαντλήσει τον κύκλο των επαναγεννήσεων, που έχουν ξεπεράσει κάθε δυστυχία, θα τους περιέγραφε... κ.λπ... δεν υπάρχει, Φάγκγκουνα, εκείνος ο νους, με τον οποίο νου κάποιος περιγράφοντας τους Βούδες του παρελθόντος που έχουν επιτύχει το τελικό Νιμπάνα, που έχουν αποκόψει τις εμμονές, που έχουν αποκόψει τον κύκλο των επαναγεννήσεων, που έχουν εξαντλήσει τον κύκλο των επαναγεννήσεων, που έχουν ξεπεράσει κάθε δυστυχία, θα τους περιέγραφε.» Δέκατη.
Το κεφάλαιο του ασθενούς, όγδοο.
Αυτή είναι η σύνοψή του -
Με την άγνοια και δύο ειπώθηκαν, ο μοναχός και ο κόσμος και ο Φάγκγκουνα.