8.
Η ομιλία με τον Γκόπακα Μογκαλλάνα
79. Έτσι έχω ακούσει - Κάποτε ο σεβάσμιος Άναντα διέμενε στη Ρατζάγκαχα, στο Άλσος των Μπαμπού, στο καταφύγιο σίτισης σκιούρων, λίγο μετά την τελική Νιμπάνα του Ευλογημένου. Εκείνη την περίοδο ο βασιλιάς της Μαγκάντα Ατζατασάττου, γιος της Βεντέχι, επισκεύαζε τη Ρατζάγκαχα, φοβούμενος τον βασιλιά Πατζότα. Τότε ο σεβάσμιος Άναντα, αφού ντύθηκε το πρωί και πήρε το κύπελλο και τους χιτώνες του, μπήκε στη Ρατζάγκαχα για προσφερόμενη τροφή. Τότε στον σεβάσμιο Άναντα ήρθε αυτή η σκέψη: «Είναι πολύ νωρίς ακόμα για να περπατήσω στη Ρατζάγκαχα για προσφερόμενη τροφή. Γιατί να μην πάω στον τόπο εργασίας του βραχμάνου Γκοπακαμογγαλλάνα, εκεί όπου βρίσκεται ο βραχμάνος Γκοπακαμογγαλλάνα;»
Τότε ο σεβάσμιος Άναντα πήγε στον τόπο εργασίας του βραχμάνου Γκοπακαμογγαλλάνα, εκεί όπου ήταν ο βραχμάνος Γκοπακαμογγαλλάνα. Ο βραχμάνος Γκοπακαμογγαλλάνα είδε τον σεβάσμιο Άναντα να έρχεται από μακριά. Αφού τους είδε, είπε στον σεβάσμιο Άναντα: «Ελάτε, αξιότιμε Άναντα. Καλώς ήρθατε, αξιότιμε Άναντα. Μετά από πολύ καιρό, αξιότιμε Άναντα, βρήκατε την ευκαιρία, δηλαδή να έρθετε εδώ. Καθίστε, αξιότιμε Άναντα, αυτό το κάθισμα είναι προετοιμασμένο». Ο σεβάσμιος Άναντα κάθισε στο προετοιμασμένο κάθισμα. Και ο βραχμάνος Γκοπακαμογγαλλάνα, αφού πήρε κάποιο χαμηλό κάθισμα, κάθισε στο πλάι. Καθισμένος στο πλάι, ο βραχμάνος Γκοπακαμογγαλλάνα είπε στον σεβάσμιο Άναντα: «Υπάρχει άραγε, αγαπητέ Άναντα, έστω και ένας μοναχός που διακατέχεται πλήρως και ολοκληρωτικά από εκείνες τις ιδιότητες από τις οποίες διακατεχόταν ο αξιότιμος Γκόταμα, ο Άξιος, ο Πλήρως Αυτοφωτισμένος;» «Δεν υπάρχει, βραχμάνε, ούτε ένας μοναχός που διακατέχεται πλήρως και ολοκληρωτικά από εκείνες τις ιδιότητες από τις οποίες διακατεχόταν ο Ευλογημένος, ο Άξιος, ο Πλήρως Αυτοφωτισμένος. Γιατί, βραχμάνε, ο Ευλογημένος ήταν αυτός που εγείρει τη μη εγερμένη οδό, αυτός που δημιουργεί τη μη δημιουργημένη οδό, αυτός που διακηρύσσει τη μη διακηρυγμένη οδό, ο γνώστης της οδού, ο ειδήμων της οδού, ο επιδέξιος στην οδό· οι μαθητές όμως τώρα διαμένουν ακολουθώντας την οδό, προικισμένοι μετά από αυτόν». Και αυτή η συζήτηση του σεβάσμιου Άναντα με τον βραχμάνο Γκοπακαμογγαλλάνα έμεινε ημιτελής.
Τότε ο βραχμάνος Βασσακάρα, ο πρωθυπουργός της Μαγκάντα, επιθεωρώντας τις εργασίες στη Ρατζάγκαχα, πήγε στον τόπο εργασίας του βραχμάνου Γκοπακαμογγαλλάνα, εκεί όπου ήταν ο σεβάσμιος Άναντα· αφού πλησίασε, χαιρέτησε τον σεβάσμιο Άναντα. Αφού ολοκλήρωσε την ευγενική και αξιομνημόνευτη συζήτηση, κάθισε στο πλάι. Καθισμένος στο πλάι, ο βραχμάνος Βασσακάρα, ο πρωθυπουργός της Μαγκάντα, είπε στον σεβάσμιο Άναντα: «Για ποιο θέμα, αγαπητέ Άναντα, συζητάτε τώρα που είστε συγκεντρωμένοι εδώ, και ποια ήταν η συζήτηση που διακόπηκε;» «Εδώ, βραχμάνε, ο βραχμάνος Γκοπακαμογγαλλάνα μου είπε έτσι: 'Υπάρχει άραγε, αγαπητέ Άναντα, έστω και ένας μοναχός που διακατέχεται πλήρως και ολοκληρωτικά από εκείνες τις ιδιότητες από τις οποίες διακατεχόταν ο αξιότιμος Γκόταμα, ο Άξιος, ο Πλήρως Αυτοφωτισμένος;' Όταν αυτό ειπώθηκε, εγώ, βραχμάνε, είπα στον βραχμάνο Γκοπακαμογγαλλάνα: 'Δεν υπάρχει, βραχμάνε, ούτε ένας μοναχός που διακατέχεται πλήρως και ολοκληρωτικά από εκείνες τις ιδιότητες από τις οποίες διακατεχόταν ο Ευλογημένος, ο Άξιος, ο Πλήρως Αυτοφωτισμένος. Γιατί, βραχμάνε, ο Ευλογημένος ήταν αυτός που εγείρει τη μη εγερμένη οδό, αυτός που δημιουργεί τη μη δημιουργημένη οδό, αυτός που διακηρύσσει τη μη διακηρυγμένη οδό, ο γνώστης της οδού, ο ειδήμων της οδού, ο επιδέξιος στην οδό· οι μαθητές όμως τώρα διαμένουν ακολουθώντας την οδό, προικισμένοι μετά από αυτόν'. Αυτή ήταν η συζήτησή μας, βραχμάνε, με τον βραχμάνο Γκοπακαμογγαλλάνα που διακόπηκε. Τότε έφτασες εσύ».
80. «Υπάρχει άραγε, αγαπητέ Άναντα, έστω και ένας μοναχός που τοποθετήθηκε από αυτόν τον αξιότιμο Γκόταμα - 'αυτός θα είναι το καταφύγιό σας μετά τον θάνατό μου', στον οποίο εσείς τώρα θα μπορούσατε να καταφύγετε;» «Δεν υπάρχει, βραχμάνε, ούτε ένας μοναχός που τοποθετήθηκε από τον Ευλογημένο που γνωρίζει και βλέπει, τον Άξιο, τον Πλήρως Αυτοφωτισμένο - 'αυτός θα είναι το καταφύγιό σας μετά τον θάνατό μου', στον οποίο εμείς τώρα θα μπορούσαμε να καταφύγουμε». «Υπάρχει όμως, αγαπητέ Άναντα, έστω και ένας μοναχός εγκεκριμένος από την Κοινότητα, τοποθετημένος από πολλούς πρεσβύτερους μοναχούς - 'αυτός θα είναι το καταφύγιό μας μετά τον θάνατο του Ευλογημένου', στον οποίο εσείς τώρα θα μπορούσατε να καταφύγετε;» «Δεν υπάρχει, βραχμάνε, ούτε ένας μοναχός εγκεκριμένος από την Κοινότητα, τοποθετημένος από πολλούς πρεσβύτερους μοναχούς - 'αυτός θα είναι το καταφύγιό μας μετά τον θάνατο του Ευλογημένου', στον οποίο εμείς τώρα θα μπορούσαμε να καταφύγουμε». «Έτσι λοιπόν χωρίς καταφύγιο, αγαπητέ Άναντα, ποια είναι η αιτία της ομόνοιας;» «Δεν είμαστε, βραχμάνε, χωρίς καταφύγιο· έχουμε καταφύγιο, βραχμάνε· έχουμε τη Διδασκαλία ως καταφύγιο».
«'Υπάρχει άραγε, αγαπητέ Άναντα, έστω και ένας μοναχός που τοποθετήθηκε από αυτόν τον αξιότιμο Γκόταμα - αυτός θα είναι το καταφύγιό σας μετά τον θάνατό μου, στον οποίο εσείς τώρα θα μπορούσατε να καταφύγετε' - έτσι ερωτηθείς λες 'δεν υπάρχει, βραχμάνε, ούτε ένας μοναχός που τοποθετήθηκε από τον Ευλογημένο που γνωρίζει και βλέπει, τον Άξιο, τον Πλήρως Αυτοφωτισμένο - αυτός θα είναι το καταφύγιό σας μετά τον θάνατό μου, στον οποίο εμείς τώρα θα μπορούσαμε να καταφύγουμε'· 'υπάρχει όμως, αγαπητέ Άναντα, έστω και ένας μοναχός εγκεκριμένος από την Κοινότητα, τοποθετημένος από πολλούς πρεσβύτερους μοναχούς - αυτός θα είναι το καταφύγιό μας μετά τον θάνατο του Ευλογημένου, στον οποίο εσείς τώρα θα μπορούσατε να καταφύγετε' - έτσι ερωτηθείς λες 'δεν υπάρχει, βραχμάνε, ούτε ένας μοναχός εγκεκριμένος από την Κοινότητα, τοποθετημένος από πολλούς πρεσβύτερους μοναχούς - αυτός θα είναι το καταφύγιό μας μετά τον θάνατο του Ευλογημένου, στον οποίο εμείς τώρα θα μπορούσαμε να καταφύγουμε' - λες· 'έτσι λοιπόν χωρίς καταφύγιο, αγαπητέ Άναντα, ποια είναι η αιτία της ομόνοιας' - έτσι ερωτηθείς λες 'δεν είμαστε, βραχμάνε, χωρίς καταφύγιο· έχουμε καταφύγιο, βραχμάνε· έχουμε τη Διδασκαλία ως καταφύγιο'. Πώς όμως, αγαπητέ Άναντα, πρέπει να κατανοηθεί το νόημα αυτών που ειπώθηκαν;»
81. «Υπάρχει, βραχμάνε, κανόνας εξάσκησης θεσπισμένος για τους μοναχούς από τον Ευλογημένο που γνωρίζει και βλέπει, τον Άξιο, τον Πλήρως Αυτοφωτισμένο, ο κύριος μοναστικός κώδικας έχει απαγγελθεί. Εμείς, την ημέρα της τήρησης των κανόνων, όσοι διαμένουμε κοντά σε μία περιοχή χωριού, όλοι εμείς συναθροιζόμαστε μαζί· αφού συναθροιστούμε, σε όποιον αυτό είναι οικείο, αυτόν παρακαλούμε. Αν κατά την απαγγελία υπάρχει παράπτωμα ή παράβαση κάποιου μοναχού, εμείς τον κάνουμε να ενεργήσει σύμφωνα με τη Διδασκαλία, σύμφωνα με τις οδηγίες».
«Δεν μας κάνουν λοιπόν οι αξιότιμοι να ενεργούμε· η Διδασκαλία μας κάνει να ενεργούμε». «Υπάρχει άραγε, αγαπητέ Άναντα, έστω και ένας μοναχός τον οποίο εσείς τώρα τιμάτε, σέβεστε, του αποδίδετε ευλάβεια και του δείχνετε ευσέβεια· τιμώντας τον και σεβόμενοι τον, διαμένετε εξαρτώμενοι από αυτόν;» «Δεν υπάρχει, βραχμάνε, ούτε ένας μοναχός τον οποίο εμείς τώρα τιμούμε, σεβόμαστε, του αποδίδουμε ευλάβεια και του δείχνουμε ευσέβεια· τιμώντας τον και σεβόμενοι τον, διαμένουμε εξαρτώμενοι από αυτόν».
«'Υπάρχει άραγε, αγαπητέ Άναντα, έστω και ένας μοναχός που τοποθετήθηκε από αυτόν τον αξιότιμο Γκόταμα - αυτός θα είναι το καταφύγιό σας μετά τον θάνατό μου, στον οποίο εσείς τώρα θα μπορούσατε να καταφύγετε' - έτσι ερωτηθείς λες 'δεν υπάρχει, βραχμάνε, ούτε ένας μοναχός που τοποθετήθηκε από τον Ευλογημένο που γνωρίζει και βλέπει, τον Άξιο, τον Πλήρως Αυτοφωτισμένο - αυτός θα είναι το καταφύγιό σας μετά τον θάνατό μου, στον οποίο εμείς τώρα θα μπορούσαμε να καταφύγουμε'· 'υπάρχει όμως, αγαπητέ Άναντα, έστω και ένας μοναχός εγκεκριμένος από την Κοινότητα, τοποθετημένος από πολλούς πρεσβύτερους μοναχούς - αυτός θα είναι το καταφύγιό μας μετά τον θάνατο του Ευλογημένου, στον οποίο εσείς τώρα θα μπορούσατε να καταφύγετε' - έτσι ερωτηθείς λες 'δεν υπάρχει, βραχμάνε, ούτε ένας μοναχός εγκεκριμένος από την Κοινότητα, τοποθετημένος από πολλούς πρεσβύτερους μοναχούς - αυτός θα είναι το καταφύγιό μας μετά τον θάνατο του Ευλογημένου, στον οποίο εμείς τώρα θα μπορούσαμε να καταφύγουμε'· 'υπάρχει άραγε, αγαπητέ Άναντα, έστω και ένας μοναχός τον οποίο εσείς τώρα τιμάτε, σέβεστε, του αποδίδετε ευλάβεια και του δείχνετε ευσέβεια· τιμώντας τον και σεβόμενοι τον, διαμένετε εξαρτώμενοι από αυτόν' - έτσι ερωτηθείς λες 'δεν υπάρχει, βραχμάνε, ούτε ένας μοναχός τον οποίο εμείς τώρα τιμούμε, σεβόμαστε, του αποδίδουμε ευλάβεια και του δείχνουμε ευσέβεια· τιμώντας τον και σεβόμενοι τον, διαμένουμε εξαρτώμενοι από αυτόν'. Πώς όμως, αγαπητέ Άναντα, πρέπει να κατανοηθεί το νόημα αυτών που ειπώθηκαν;»
82. «Υπάρχουν πράγματι, βραχμάνε, δέκα εμπνευστικά φαινόμενα που διδάχθηκαν από τον Ευλογημένο που γνωρίζει και βλέπει, τον Άξιο, τον Πλήρως Αυτοφωτισμένο. Σε όποιον υπάρχουν αυτά τα φαινόμενα, αυτόν εμείς τώρα τιμούμε, σεβόμαστε, του αποδίδουμε ευλάβεια και του δείχνουμε ευσέβεια· τιμώντας τον και σεβόμενοι τον, διαμένουμε εξαρτώμενοι από αυτόν. Ποια είναι τα δέκα;
«Εδώ, βραχμάνε, ένας μοναχός είναι ηθικός, διαμένει συγκρατημένος με την αυτοσυγκράτηση του Πάττιμοκχα, τέλειος στην καλή συμπεριφορά και στον νόμιμο τόπο που συχνάζει, βλέποντας κίνδυνο στα ελάχιστα σφάλματα, αφού αναλάβει τους κανόνες εξάσκησης εξασκείται σε αυτούς.
«Είναι πολυμαθής, αυτός που θυμάται καλά αυτά που έχει μάθει, αυτός που έχει μεγάλη συσσώρευση μάθησης. Εκείνες οι διδασκαλίες που είναι καλές στην αρχή, καλές στη μέση, καλές στο τέλος, με νόημα και φρασεολογία, που ισχυρίζονται την άγια ζωή ολοκληρωμένη και αγνή, τέτοιες διδασκαλίες έχει ακούσει πολλές, τις διατηρεί, τις έχει εξασκήσει λεκτικά, τις έχει εξετάσει με τον νου, τις έχει διεισδύσει καλά με την άποψη.
«Είναι ικανοποιημένος με τα αναγκαία είδη χιτώνων, προσφερόμενης τροφής, καταλύματος και φαρμάκων για ασθενείς.
«Αποκτά κατά βούληση, αποκτά χωρίς δυσκολία, αποκτά χωρίς κόπο τις τέσσερις διαλογιστικές εκστάσεις σχετικές με τον ανώτερο νου, που αποτελούν ευχάριστη διαμονή στην παρούσα ζωή.
«Βιώνει πολλά είδη υπερφυσικής δύναμης - ενώ είναι ένας γίνεται πολλοί, ενώ είναι πολλοί γίνεται ένας· να εμφανίζεται και να εξαφανίζεται· περνά χωρίς εμπόδιο μέσα από τοίχους, μέσα από περιφράξεις, μέσα από βουνά, όπως μέσα από τον αέρα· βυθίζεται και αναδύεται μέσα στη γη όπως στο νερό· περπατά πάνω στο νερό χωρίς να βυθίζεται όπως στη γη· ταξιδεύει στον αέρα με διασταυρωμένα πόδια όπως ένα φτερωτό πουλί· ακόμη και τη σελήνη και τον ήλιο, τόσο ισχυρούς και τόσο δυνατούς, τους αγγίζει και τους χαϊδεύει με το χέρι του, ασκεί κυριαρχία με το σώμα του μέχρι και τον κόσμο του Βράχμα.
«Με το στοιχείο της θείας ακοής, εξαγνισμένο, που υπερβαίνει το ανθρώπινο, ακούει και τα δύο είδη ήχων - θείους και ανθρώπινους, είτε είναι μακριά είτε κοντά.
«Κατανοεί τον νου άλλων όντων, άλλων ατόμων, περιλαμβάνοντας τον νου τους με τον δικό του νου. Κατανοεί τον νου με πάθος ως «νους με πάθος», ή κατανοεί τον νου χωρίς πάθος ως «νους χωρίς πάθος», κατανοεί τον νου με μίσος ως «νους με μίσος», ή κατανοεί τον νου χωρίς μίσος ως «νους χωρίς μίσος», κατανοεί τον νου με αυταπάτη ως «νους με αυταπάτη», ή κατανοεί τον νου χωρίς αυταπάτη ως «νους χωρίς αυταπάτη», κατανοεί τον συσταλμένο νου ως «συσταλμένος νους», ή κατανοεί τον διασπασμένο νου ως «διασπασμένος νους», κατανοεί τον εξυψωμένο νου ως «εξυψωμένος νους», ή κατανοεί τον μη εξυψωμένο νου ως «μη εξυψωμένος νους», κατανοεί τον υπερβατικό νου ως «υπερβατικός νους», ή κατανοεί τον μη υπερβατικό νου ως «μη υπερβατικός νους», κατανοεί τον αυτοσυγκεντρωμένο νου ως «αυτοσυγκεντρωμένος νους», ή κατανοεί τον μη αυτοσυγκεντρωμένο νου ως «μη αυτοσυγκεντρωμένος νους», κατανοεί τον απελευθερωμένο νου ως «απελευθερωμένος νους», ή κατανοεί τον μη απελευθερωμένο νου ως «μη απελευθερωμένος νους».
«Θυμάται πολλές προηγούμενες υπάρξεις, δηλαδή - μία γέννηση, δύο γεννήσεις, τρεις γεννήσεις, τέσσερις γεννήσεις, πέντε γεννήσεις, δέκα γεννήσεις, είκοσι γεννήσεις, τριάντα γεννήσεις, σαράντα γεννήσεις, πενήντα γεννήσεις, εκατό γεννήσεις, χίλιες γεννήσεις, εκατό χιλιάδες γεννήσεις, πολλούς κοσμικούς κύκλους συστολής του σύμπαντος, πολλούς κοσμικούς κύκλους διαστολής του σύμπαντος, πολλούς κοσμικούς κύκλους συστολής και διαστολής του σύμπαντος - 'εκεί ήμουν, με τέτοιο όνομα, με τέτοια οικογένεια, με τέτοια εμφάνιση, με τέτοια τροφή, βιώνοντας τέτοιες χαρές και λύπες, με τέτοια διάρκεια ζωής, και πεθαίνοντας από εκεί, γεννήθηκα εκεί· εκεί επίσης ήμουν, με τέτοιο όνομα, με τέτοια οικογένεια, με τέτοια εμφάνιση, με τέτοια τροφή, βιώνοντας τέτοιες χαρές και λύπες, με τέτοια διάρκεια ζωής, και πεθαίνοντας από εκεί, γεννήθηκα εδώ'. Έτσι θυμάται πολλές προηγούμενες υπάρξεις με τις λεπτομέρειες και τα χαρακτηριστικά τους.
«Με τον θείο οφθαλμό, καθαρό, που υπερβαίνει τον ανθρώπινο, βλέπει τα όντα να πεθαίνουν και να ξαναγεννιούνται, κατώτερα και ανώτερα, όμορφα και άσχημα, σε καλούς και κακούς προορισμούς· κατανοεί τα όντα που επαναγεννιούνται σύμφωνα με τις πράξεις τους.
Με την εξάλειψη των νοητικών διαφθορών, έχοντας ο ίδιος κατανοήσει πλήρως με άμεση γνώση την απελευθέρωση του νου και την απελευθέρωση μέσω σοφίας χωρίς νοητικές διαφθορές στην παρούσα ζωή, έχοντας επιτύχει, παραμένει.
«Αυτά, βραχμάνε, είναι τα δέκα εμπνευστικά φαινόμενα που διδάχθηκαν από τον Ευλογημένο που γνωρίζει και βλέπει, τον Άξιο, τον Πλήρως Αυτοφωτισμένο. Σε όποιον υπάρχουν αυτά τα φαινόμενα, αυτόν εμείς τώρα τιμούμε, σεβόμαστε, του αποδίδουμε ευλάβεια και του δείχνουμε ευσέβεια· τιμώντας τον και σεβόμενοι τον, διαμένουμε εξαρτώμενοι από αυτόν».
83. Όταν αυτό ειπώθηκε, ο βραχμάνος Βασσακάρα, ο πρωθυπουργός της Μαγκάντα, απευθύνθηκε στον στρατηγό Ουπανάντα: «Τι νομίζει ο αξιότιμος στρατηγός; Ότι αυτοί οι αξιότιμοι τιμούν αυτόν που πρέπει να τιμηθεί, σέβονται αυτόν που πρέπει να σεβαστούν, αποδίδουν ευλάβεια σε αυτόν που πρέπει να αποδοθεί ευλάβεια, δείχνουν ευσέβεια σε αυτόν που πρέπει να δειχθεί ευσέβεια;» «Πράγματι αυτοί οι αξιότιμοι τιμούν αυτόν που πρέπει να τιμηθεί, σέβονται αυτόν που πρέπει να σεβαστούν, αποδίδουν ευλάβεια σε αυτόν που πρέπει να αποδοθεί ευλάβεια, δείχνουν ευσέβεια σε αυτόν που πρέπει να δειχθεί ευσέβεια. Διότι αν αυτοί οι αξιότιμοι δεν τιμούσαν αυτόν, δεν τον σέβονταν, δεν του απέδιδαν ευλάβεια και δεν του έδειχναν ευσέβεια· τότε ποιον θα τιμούσαν αυτοί οι αξιότιμοι, ποιον θα σέβονταν, σε ποιον θα απέδιδαν ευλάβεια και σε ποιον θα έδειχναν ευσέβεια, και τιμώντας τον, σεβόμενοι τον, αποδίδοντάς του ευλάβεια και δείχνοντάς του ευσέβεια, θα διέμεναν εξαρτώμενοι από αυτόν;» Τότε ο βραχμάνος Βασσακάρα, ο πρωθυπουργός της Μαγκάντα, είπε στον σεβάσμιο Άναντα: «Πού όμως διαμένει τώρα ο αξιότιμος Άναντα;» «Στο Άλσος των Μπαμπού διαμένω τώρα, βραχμάνε». «Μήπως όμως, αγαπητέ Άναντα, το Άλσος των Μπαμπού είναι ευχάριστο, χωρίς πολύ θόρυβο, χωρίς πολλές φωνές, με αίσθηση απομόνωσης, μακριά από ανθρώπους, κατάλληλο για απόκρυφες συναντήσεις, κατάλληλο για απομόνωση;» «Πράγματι, βραχμάνε, το Άλσος των Μπαμπού είναι ευχάριστο, χωρίς πολύ θόρυβο, χωρίς πολλές φωνές, με αίσθηση απομόνωσης, μακριά από ανθρώπους, κατάλληλο για απόκρυφες συναντήσεις, κατάλληλο για απομόνωση, όπως συμβαίνει με φύλακες και προστάτες σαν εσάς». «Πράγματι, αγαπητέ Άναντα, το Άλσος των Μπαμπού είναι ευχάριστο, χωρίς πολύ θόρυβο, χωρίς πολλές φωνές, με αίσθηση απομόνωσης, μακριά από ανθρώπους, κατάλληλο για απόκρυφες συναντήσεις, κατάλληλο για απομόνωση, όπως συμβαίνει με τους αξιότιμους διαλογιστές που είναι αφοσιωμένοι στη διαλογιστική έκσταση. Οι αξιότιμοι είναι και διαλογιστές και αφοσιωμένοι στη διαλογιστική έκσταση».
«Κάποτε, αγαπητέ Άναντα, αυτός ο αξιότιμος Γκόταμα διέμενε στη Βεσάλι, στο Μεγάλο Δάσος, στην Αίθουσα με το Αετωματικό Στέγαστρο. Τότε εγώ, αγαπητέ Άναντα, πήγα στο Μεγάλο Δάσος, στην Αίθουσα με το Αετωματικό Στέγαστρο, εκεί όπου ήταν αυτός ο αξιότιμος Γκόταμα. Και εκεί αυτός ο αξιότιμος Γκόταμα έκανε ομιλία για τη διαλογιστική έκσταση με πολλούς τρόπους. Αυτός ο αξιότιμος Γκόταμα ήταν και διαλογιστής και αφοσιωμένος στη διαλογιστική έκσταση. Και αυτός ο αξιότιμος Γκόταμα επαινούσε κάθε διαλογιστική έκσταση».
84. «Αλλά, βραχμάνε, ο Ευλογημένος δεν επαινούσε κάθε διαλογιστική έκσταση, ούτε όμως ο Ευλογημένος δεν επαινούσε κάθε διαλογιστική έκσταση. Και τι είδους διαλογιστική έκσταση, βραχμάνε, ο Ευλογημένος δεν επαινούσε; Εδώ, βραχμάνε, κάποιος διαμένει με νου κατακλυσμένο από το ηδονικό πάθος, κυριευμένο από το ηδονικό πάθος, και δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη διαφυγή από το ηδονικό πάθος που έχει εγερθεί· αυτός, έχοντας κάνει το ηδονικό πάθος εσωτερικό του, σκέφτεται, σκέφτεται βαθιά, σκέφτεται συνεχώς, σκέφτεται ακατάπαυστα. Διαμένει με νου κατακλυσμένο από τον θυμό, κυριευμένο από τον θυμό, και δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη διαφυγή από τον θυμό που έχει εγερθεί· αυτός, έχοντας κάνει τον θυμό εσωτερικό του, σκέφτεται, σκέφτεται βαθιά, σκέφτεται συνεχώς, σκέφτεται ακατάπαυστα. Διαμένει με νου κατακλυσμένο από τη νωθρότητα και υπνηλία, κυριευμένο από τη νωθρότητα και υπνηλία, και δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη διαφυγή από τη νωθρότητα και υπνηλία που έχει εγερθεί· αυτός, έχοντας κάνει τη νωθρότητα και υπνηλία εσωτερικό του, σκέφτεται, σκέφτεται βαθιά, σκέφτεται συνεχώς, σκέφτεται ακατάπαυστα. Διαμένει με νου κατακλυσμένο από την ανησυχία και τύψη, κυριευμένο από την ανησυχία και τύψη, και δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη διαφυγή από την ανησυχία και τύψη που έχει εγερθεί· αυτός, έχοντας κάνει την ανησυχία και τύψη εσωτερικό του, σκέφτεται, σκέφτεται βαθιά, σκέφτεται συνεχώς, σκέφτεται ακατάπαυστα. Διαμένει με νου κατακλυσμένο από τη σκεπτικιστική αμφιβολία, κυριευμένο από τη σκεπτικιστική αμφιβολία, και δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη διαφυγή από τη σκεπτικιστική αμφιβολία που έχει εγερθεί· αυτός, έχοντας κάνει τη σκεπτικιστική αμφιβολία εσωτερικό του, σκέφτεται, σκέφτεται βαθιά, σκέφτεται συνεχώς, σκέφτεται ακατάπαυστα. Μια τέτοια διαλογιστική έκσταση, βραχμάνε, ο Ευλογημένος δεν επαινούσε.
«Και τι είδους διαλογιστική έκσταση, βραχμάνε, ο Ευλογημένος επαινούσε; Εδώ, βραχμάνε, ένας μοναχός, αποστασιοποιημένος από τις ηδονές, αποστασιοποιημένος από τις φαύλες νοητικές καταστάσεις, έχοντας επιτύχει την πρώτη διαλογιστική έκσταση, που συνοδεύεται από λογισμό και συλλογισμό, με αγαλλίαση και ευτυχία που γεννιούνται από την αποστασιοποίηση, διαμένει. Με τον κατευνασμό του λογισμού και του συλλογισμού, έχοντας επιτύχει τη δεύτερη διαλογιστική έκσταση, που χαρακτηρίζεται από εσωτερική ηρεμία και ενότητα του νου, χωρίς λογισμό και συλλογισμό, με αγαλλίαση και ευτυχία που γεννιούνται από την αυτοσυγκέντρωση, διαμένει... κ.λπ... την τρίτη διαλογιστική έκσταση... εισέρχεται και παραμένει στην τέταρτη διαλογιστική έκσταση. Μια τέτοια διαλογιστική έκσταση, βραχμάνε, ο Ευλογημένος επαινούσε».
«Φαίνεται λοιπόν, αγαπητέ Άναντα, ότι αυτός ο αξιότιμος Γκόταμα επέκρινε την αξιόμεμπτη διαλογιστική έκσταση και επαίνεσε την αξιέπαινη. Λοιπόν, τώρα, αγαπητέ Άναντα, εμείς φεύγουμε· έχουμε πολλές υποχρεώσεις, πολλά πρέπει να κάνουμε». «Όποτε θεωρείς ότι είναι η κατάλληλη ώρα, βραχμάνε». Τότε ο βραχμάνος Βασσακάρα, ο πρωθυπουργός της Μαγκάντα, αφού χάρηκε και ευχαρίστησε για τα λόγια του σεβασμίου Άναντα, σηκώθηκε από τη θέση του και έφυγε.
Τότε ο βραχμάνος Γκοπακαμογγαλλάνα, λίγο μετά την αναχώρηση του βραχμάνου Βασσακάρα, του πρωθυπουργού της Μαγκάντα, είπε στον σεβάσμιο Άναντα: «Αυτό που εμείς ρωτήσαμε τον αξιότιμο Άναντα, αυτό ο αξιότιμος Άναντα δεν μας το εξήγησε». «Δεν σου είπαμε, βραχμάνε: 'Δεν υπάρχει, βραχμάνε, ούτε ένας μοναχός που διακατέχεται πλήρως και ολοκληρωτικά από εκείνες τις ιδιότητες από τις οποίες διακατεχόταν ο Ευλογημένος, ο Άξιος, ο Πλήρως Αυτοφωτισμένος. Γιατί, βραχμάνε, ο Ευλογημένος ήταν αυτός που εγείρει τη μη εγερμένη οδό, αυτός που δημιουργεί τη μη δημιουργημένη οδό, αυτός που διακηρύσσει τη μη διακηρυγμένη οδό, ο γνώστης της οδού, ο ειδήμων της οδού, ο επιδέξιος στην οδό. Οι μαθητές όμως τώρα διαμένουν ακολουθώντας την οδό, προικισμένοι μετά από αυτόν'».
Τέλος της ομιλίας Γκοπακαμογκαλλάνα, όγδοη.