2.
Η ομιλία για την παρομοίωση του φιδιού
234. Έτσι έχω ακούσει - Κάποτε ο Ευλογημένος διέμενε στη Σαβάτθι, στο άλσος του Τζέτα, στο μοναστήρι του Ανάθαπίντικα. Εκείνη την περίοδο, στον μοναχό ονόματι Αρίτθα, πρώην κυνηγό γυπών, είχε εγερθεί μια τέτοια κακόβουλη λανθασμένη άποψη: «Έτσι γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι αυτά τα πράγματα που είναι παρεμποδίσεις που έχει δηλώσει ο Ευλογημένος, αυτά για αυτόν που τα επιδίδεται δεν είναι ικανά να παρεμποδίσουν». Αρκετοί μοναχοί άκουσαν: «Στον μοναχό ονόματι Αρίτθα, πρώην κυνηγό γυπών, λένε, έχει εγερθεί μια τέτοια κακόβουλη λανθασμένη άποψη: 'Έτσι γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι αυτά τα πράγματα που είναι παρεμποδίσεις που έχει δηλώσει ο Ευλογημένος, αυτά για αυτόν που τα επιδίδεται δεν είναι ικανά να παρεμποδίσουν'». Τότε εκείνοι οι μοναχοί πλησίασαν τον μοναχό Αρίτθα, πρώην κυνηγό γυπών· αφού πλησίασαν, είπαν στον μοναχό Αρίτθα, πρώην κυνηγό γυπών: «Είναι αλήθεια, λοιπόν, φίλε Αρίτθα, ότι σου έχει εγερθεί μια τέτοια κακόβουλη λανθασμένη άποψη: 'Έτσι γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι αυτά τα πράγματα που είναι παρεμποδίσεις που έχει δηλώσει ο Ευλογημένος, αυτά για αυτόν που τα επιδίδεται δεν είναι ικανά να παρεμποδίσουν'». «Ακριβώς έτσι, φίλοι, γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι αυτά τα πράγματα που είναι παρεμποδίσεις που έχει δηλώσει ο Ευλογημένος, αυτά για αυτόν που τα επιδίδεται δεν είναι ικανά να παρεμποδίσουν».
Τότε εκείνοι οι μοναχοί, θέλοντας να απαλλάξουν τον μοναχό Αρίτθα, πρώην κυνηγό γυπών, από αυτή την κακόβουλη λανθασμένη άποψη, τον ρωτούσαν, τον πίεζαν, τον νουθετούσαν: «Μην μιλάς έτσι, φίλε Αρίτθα, μην συκοφαντείς τον Ευλογημένο· διότι δεν είναι καλό να συκοφαντεί κανείς τον Ευλογημένο, διότι ο Ευλογημένος δεν θα έλεγε έτσι. Με πολλούς τρόπους, φίλε Αρίτθα, τα πράγματα που είναι παρεμποδίσεις έχουν δηλωθεί ως παρεμποδίσεις από τον Ευλογημένο, και αυτά για αυτόν που τα επιδίδεται είναι ικανά να παρεμποδίσουν. Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από τον Ευλογημένο ως έχουσες λίγη απόλαυση, πολλή δυστυχία, πολύ άγχος· ο κίνδυνος σε αυτές είναι περισσότερος. Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από τον Ευλογημένο ως σαν σκελετό κοκάλων... κ.λπ... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από τον Ευλογημένο ως σαν κομμάτι κρέας... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από τον Ευλογημένο ως σαν δάδα από χόρτο... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από τον Ευλογημένο ως σαν λάκκο με αναμμένα κάρβουνα... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από τον Ευλογημένο ως σαν όνειρο... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από τον Ευλογημένο ως σαν δανεικά πράγματα... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από τον Ευλογημένο ως σαν καρπούς δέντρου... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από τον Ευλογημένο ως σαν σφαγείο... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από τον Ευλογημένο ως σαν λόγχη και σουβλί... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από τον Ευλογημένο ως σαν κεφάλι φιδιού, με πολλή δυστυχία, πολύ άγχος· ο κίνδυνος σε αυτές είναι περισσότερος». Ακόμη κι έτσι, ο μοναχός Αρίτθα, πρώην κυνηγός γυπών, ενώ ρωτιόταν, πιεζόταν και νουθετούνταν από εκείνους τους μοναχούς, εκείνη ακριβώς την κακόβουλη λανθασμένη άποψη με πείσμα και προσκόλληση, αφού προσκολλήθηκε, εξέφραζε: «Ακριβώς έτσι, φίλοι, γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι αυτά τα πράγματα που είναι παρεμποδίσεις που έχει δηλώσει ο Ευλογημένος, αυτά για αυτόν που τα επιδίδεται δεν είναι ικανά να παρεμποδίσουν».
235. Όταν εκείνοι οι μοναχοί δεν μπόρεσαν να απαλλάξουν τον μοναχό Αρίτθα, πρώην κυνηγό γυπών, από αυτή την κακόβουλη λανθασμένη άποψη, τότε εκείνοι οι μοναχοί πλησίασαν τον Ευλογημένο· αφού πλησίασαν, απέδωσαν σεβασμό στον Ευλογημένο και κάθισαν στο πλάι. Καθισμένοι στο πλάι, εκείνοι οι μοναχοί είπαν στον Ευλογημένο: «Στον μοναχό ονόματι Αρίτθα, πρώην κυνηγό γυπών, σεβάσμιε κύριε, έχει εγερθεί μια τέτοια κακόβουλη λανθασμένη άποψη: 'Έτσι γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι αυτά τα πράγματα που είναι παρεμποδίσεις που έχει δηλώσει ο Ευλογημένος, αυτά για αυτόν που τα επιδίδεται δεν είναι ικανά να παρεμποδίσουν'. Ακούσαμε, σεβάσμιε κύριε: 'Στον μοναχό ονόματι Αρίτθα, πρώην κυνηγό γυπών, λένε, έχει εγερθεί μια τέτοια κακόβουλη λανθασμένη άποψη: Έτσι γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι αυτά τα πράγματα που είναι παρεμποδίσεις που έχει δηλώσει ο Ευλογημένος, αυτά για αυτόν που τα επιδίδεται δεν είναι ικανά να παρεμποδίσουν'. Τότε εμείς, σεβάσμιε κύριε, πλησιάσαμε τον μοναχό Αρίτθα, πρώην κυνηγό γυπών· αφού πλησιάσαμε, είπαμε στον μοναχό Αρίτθα, πρώην κυνηγό γυπών: 'Είναι αλήθεια, λοιπόν, φίλε Αρίτθα, ότι σου έχει εγερθεί μια τέτοια κακόβουλη λανθασμένη άποψη: Έτσι γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι αυτά τα πράγματα που είναι παρεμποδίσεις που έχει δηλώσει ο Ευλογημένος, αυτά για αυτόν που τα επιδίδεται δεν είναι ικανά να παρεμποδίσουν';
«Όταν αυτό ειπώθηκε, σεβάσμιε κύριε, ο μοναχός Αρίτθα, πρώην κυνηγός γυπών, μας είπε: 'Ακριβώς έτσι, φίλοι, γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι αυτά τα πράγματα που είναι παρεμποδίσεις που έχει δηλώσει ο Ευλογημένος, αυτά για αυτόν που τα επιδίδεται δεν είναι ικανά να παρεμποδίσουν'. Τότε εμείς, σεβάσμιε κύριε, θέλοντας να απαλλάξουμε τον μοναχό Αρίτθα, πρώην κυνηγό γυπών, από αυτή την κακόβουλη λανθασμένη άποψη, τον ρωτούσαμε, τον πιέζαμε, τον νουθετούσαμε: 'Μην μιλάς έτσι, φίλε Αρίτθα, μην συκοφαντείς τον Ευλογημένο· διότι δεν είναι καλό να συκοφαντεί κανείς τον Ευλογημένο, διότι ο Ευλογημένος δεν θα έλεγε έτσι. Με πολλούς τρόπους, φίλε Αρίτθα, τα πράγματα που είναι παρεμποδίσεις έχουν δηλωθεί ως παρεμποδίσεις από τον Ευλογημένο, και αυτά για αυτόν που τα επιδίδεται είναι ικανά να παρεμποδίσουν. Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από τον Ευλογημένο ως έχουσες λίγη απόλαυση, πολλή δυστυχία, πολύ άγχος· ο κίνδυνος σε αυτές είναι περισσότερος. Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από τον Ευλογημένο ως σαν σκελετό κοκάλων... κ.λπ... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από τον Ευλογημένο ως σαν κεφάλι φιδιού, με πολλή δυστυχία, πολύ άγχος· ο κίνδυνος σε αυτές είναι περισσότερος'. Ακόμη κι έτσι, σεβάσμιε κύριε, ο μοναχός Αρίτθα, πρώην κυνηγός γυπών, ενώ ρωτιόταν, πιεζόταν και νουθετούνταν από εμάς, εκείνη ακριβώς την κακόβουλη λανθασμένη άποψη με πείσμα και προσκόλληση, αφού προσκολλήθηκε, εξέφραζε: 'Ακριβώς έτσι, φίλοι, γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι αυτά τα πράγματα που είναι παρεμποδίσεις που έχει δηλώσει ο Ευλογημένος, αυτά για αυτόν που τα επιδίδεται δεν είναι ικανά να παρεμποδίσουν'. Όταν εμείς, σεβάσμιε κύριε, δεν μπορέσαμε να απαλλάξουμε τον μοναχό Αρίτθα, πρώην κυνηγό γυπών, από αυτή την κακόβουλη λανθασμένη άποψη, τότε αναφέρουμε αυτό το θέμα στον Ευλογημένο».
236. Τότε ο Ευλογημένος απευθύνθηκε σε κάποιον μοναχό: «Έλα εσύ, μοναχέ, εκ μέρους μου απευθύνσου στον μοναχό Αρίτθα, πρώην κυνηγό γυπών: 'Ο Διδάσκαλος σε καλεί, φίλε Αρίτθα'». «Ναι, σεβάσμιε κύριε», απάντησε εκείνος ο μοναχός στον Ευλογημένο και πήγε εκεί όπου ήταν ο μοναχός Αρίτθα, πρώην κυνηγός γυπών· αφού πλησίασε, είπε στον μοναχό Αρίτθα, πρώην κυνηγό γυπών: «Ο Διδάσκαλος σε καλεί, φίλε Αρίτθα». «Ναι, φίλε», απάντησε ο μοναχός Αρίτθα, πρώην κυνηγός γυπών, σε εκείνον τον μοναχό και πήγε εκεί όπου ήταν ο Ευλογημένος· αφού πλησίασε, απέδωσε σεβασμό στον Ευλογημένο και κάθισε στο πλάι. Στον μοναχό Αρίτθα, πρώην κυνηγό γυπών, που καθόταν στο πλάι, ο Ευλογημένος είπε αυτό: «Είναι αλήθεια, λοιπόν, Αρίτθα, ότι σου έχει εγερθεί μια τέτοια κακόβουλη λανθασμένη άποψη: 'Έτσι γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι αυτά τα πράγματα που είναι παρεμποδίσεις που έχει δηλώσει ο Ευλογημένος, αυτά για αυτόν που τα επιδίδεται δεν είναι ικανά να παρεμποδίσουν'»;
«Ακριβώς έτσι, σεβάσμιε κύριε, γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος - 'ότι αυτά τα πράγματα που είναι παρεμποδίσεις που έχει δηλώσει ο Ευλογημένος, αυτά για αυτόν που τα επιδίδεται δεν είναι ικανά να παρεμποδίσουν'». «Σε ποιον άραγε, ανόητε άνθρωπε, γνωρίζεις ότι έχω διδάξει έτσι τη Διδασκαλία; Δεν έχω δηλώσει, ανόητε άνθρωπε, με πολλούς τρόπους τα πράγματα που είναι παρεμποδίσεις ως παρεμποδίσεις; Και αυτά για αυτόν που τα επιδίδεται είναι ικανά να παρεμποδίσουν. Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από μένα ως έχουσες λίγη απόλαυση, πολλή δυστυχία, πολύ άγχος· ο κίνδυνος σε αυτές είναι περισσότερος. Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από μένα ως σαν σκελετό κοκάλων... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από μένα ως σαν κομμάτι κρέας... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από μένα ως σαν δάδα από χόρτο... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από μένα ως σαν λάκκο με αναμμένα κάρβουνα... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από μένα ως σαν όνειρο... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από μένα ως σαν δανεικά πράγματα... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από μένα ως σαν καρπούς δέντρου... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από μένα ως σαν σφαγείο... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από μένα ως σαν λόγχη και σουβλί... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από μένα ως σαν κεφάλι φιδιού, με πολλή δυστυχία, πολύ άγχος· ο κίνδυνος σε αυτές είναι περισσότερος. Και όμως εσύ, ανόητε άνθρωπε, με τη δική σου παρανόηση και εμάς συκοφαντείς, και τον εαυτό σου σκάβεις, και πολλή αξιόμεμπτη πράξη παράγεις. Διότι αυτό, ανόητε άνθρωπε, θα είναι για σένα για πολύ καιρό προς βλάβη και οδύνη».
Τότε ο Ευλογημένος απευθύνθηκε στους μοναχούς: «Τι νομίζετε, μοναχοί, έχει άραγε αυτός ο μοναχός Αρίτθα, πρώην κυνηγός γυπών, έστω και λίγη θερμότητα σε αυτή τη Διδασκαλία και μοναστική διαγωγή;» «Πώς θα μπορούσε, σεβάσμιε κύριε· όχι, σεβάσμιε κύριε». Όταν αυτό ειπώθηκε, ο μοναχός Αρίτθα, πρώην κυνηγός γυπών, έμεινε σιωπηλός, ντροπιασμένος, με πεσμένους ώμους, με το κεφάλι σκυμμένο, σκεπτόμενος βαθιά, χωρίς οξυδέρκεια, καθισμένος. Τότε ο Ευλογημένος, γνωρίζοντας ότι ο μοναχός Αρίτθα, πρώην κυνηγός γυπών, ήταν σιωπηλός, ντροπιασμένος, με πεσμένους ώμους, με το κεφάλι σκυμμένο, σκεπτόμενος βαθιά, χωρίς οξυδέρκεια, είπε στον μοναχό Αρίτθα, πρώην κυνηγό γυπών: «Θα γίνεις γνωστός, ανόητε άνθρωπε, από αυτή τη δική σου κακή λανθασμένη άποψη. Εδώ εγώ θα ρωτήσω τους μοναχούς».
237. Τότε ο Ευλογημένος απευθύνθηκε στους μοναχούς: «Μήπως κι εσείς, μοναχοί, γνωρίζετε τη Διδασκαλία που έχω διδάξει έτσι όπως αυτός ο μοναχός Αρίτθα, πρώην κυνηγός γυπών, με τη δική του παρανόηση και εμάς συκοφαντεί, και τον εαυτό του σκάβει, και πολλή αξιόμεμπτη πράξη παράγει;» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε. Με πολλούς τρόπους πράγματι, σεβάσμιε κύριε, τα πράγματα που είναι παρεμποδίσεις έχουν δηλωθεί ως παρεμποδίσεις από τον Ευλογημένο· και αυτά για αυτόν που τα επιδίδεται είναι ικανά να παρεμποδίσουν. Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από τον Ευλογημένο ως έχουσες λίγη απόλαυση, πολλή δυστυχία, πολύ άγχος· ο κίνδυνος σε αυτές είναι περισσότερος. Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από τον Ευλογημένο ως σαν σκελετό κοκάλων... κ.λπ... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από τον Ευλογημένο ως σαν κεφάλι φιδιού, με πολλή δυστυχία, πολύ άγχος· ο κίνδυνος σε αυτές είναι περισσότερος». «Καλώς, καλώς, μοναχοί, καλώς πράγματι εσείς, μοναχοί, γνωρίζετε τη Διδασκαλία που έχω διδάξει έτσι. Με πολλούς τρόπους πράγματι, μοναχοί, τα πράγματα που είναι παρεμποδίσεις έχουν δηλωθεί από μένα, και αυτά για αυτόν που τα επιδίδεται είναι ικανά να παρεμποδίσουν. Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από μένα ως έχουσες λίγη απόλαυση, πολλή δυστυχία, πολύ άγχος· ο κίνδυνος σε αυτές είναι περισσότερος. Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από μένα ως σαν σκελετό κοκάλων... κ.λπ... Οι ηδονές έχουν δηλωθεί από μένα ως σαν κεφάλι φιδιού, με πολλή δυστυχία, πολύ άγχος· ο κίνδυνος σε αυτές είναι περισσότερος. Και όμως αυτός ο μοναχός Αρίτθα, πρώην κυνηγός γυπών, με τη δική του παρανόηση και εμάς συκοφαντεί, και τον εαυτό του σκάβει, και πολλή αξιόμεμπτη πράξη παράγει. Διότι αυτό θα είναι για εκείνον τον ανόητο άνθρωπο για πολύ καιρό προς βλάβη και οδύνη. Αυτός βεβαίως, μοναχοί, πέρα από τις ηδονές, πέρα από την ηδονική αντίληψη, πέρα από τους ηδονικούς λογισμούς θα επιδίδεται στις ηδονές - αυτό είναι αδύνατον».
238. «Εδώ, μοναχοί, κάποιοι ανόητοι άνθρωποι εκμανθάνουν τη Διδασκαλία - ομιλία, μικτό κείμενο, επεξήγηση, στίχους, εμπνευσμένο λόγο, ιτιβούτακα, τζάτακα, θαυμαστά φαινόμενα, βεντάλλα. Αυτοί, αφού εκμάθουν αυτή τη Διδασκαλία, δεν εξετάζουν το νόημα αυτών των διδασκαλιών με σοφία. Σε αυτούς που δεν εξετάζουν το νόημα με σοφία, αυτές οι διδασκαλίες δεν επιδέχονται περισυλλογή. Αυτοί εκμανθάνουν τη Διδασκαλία με όφελος την επίκριση και με όφελος την απαλλαγή από τη συζήτηση. Για ποιον σκοπό εκμανθάνουν τη Διδασκαλία, αυτό το όφελος δεν το βιώνουν. Για αυτούς αυτές οι διδασκαλίες, παρανοημένες, οδηγούν για πολύ καιρό σε βλάβη και οδύνη. Για ποιο λόγο; Λόγω της παρανόησης, μοναχοί, των διδασκαλιών.
«Όπως, μοναχοί, ένας άνθρωπος που επιθυμεί φίδι νερού, που αναζητά φίδι νερού, περιφέρεται αναζητώντας φίδι νερού. Αυτός θα έβλεπε ένα μεγάλο φίδι νερού. Αυτό θα το έπιανε από το σώμα ή από την ουρά. Αυτό το φίδι νερού, γυρίζοντας πίσω, θα τον δάγκωνε στο χέρι ή στο μπράτσο ή σε κάποιο άλλο μέλος του σώματος. Αυτός εξαιτίας αυτού θα υφίστατο θάνατο ή οδύνη ίση με θάνατο. Για ποιο λόγο; Λόγω του λανθασμένου πιασίματος, μοναχοί, του φιδιού νερού. Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, μοναχοί, εδώ κάποιοι ανόητοι άνθρωποι εκμανθάνουν τη Διδασκαλία - ομιλία, μικτό κείμενο, επεξήγηση, στίχους, εμπνευσμένο λόγο, ιτιβούτακα, τζάτακα, θαυμαστά φαινόμενα, βεντάλλα. Αυτοί, αφού εκμάθουν αυτή τη Διδασκαλία, δεν εξετάζουν το νόημα αυτών των διδασκαλιών με σοφία. Σε αυτούς που δεν εξετάζουν το νόημα με σοφία, αυτές οι διδασκαλίες δεν επιδέχονται περισυλλογή. Αυτοί εκμανθάνουν τη Διδασκαλία με όφελος την επίκριση και με όφελος την απαλλαγή από τη συζήτηση. Για ποιον σκοπό εκμανθάνουν τη Διδασκαλία, αυτό το όφελος δεν το βιώνουν. Για αυτούς αυτές οι διδασκαλίες, παρανοημένες, οδηγούν για πολύ καιρό σε βλάβη και οδύνη. Για ποιο λόγο; Λόγω της παρανόησης, μοναχοί, των διδασκαλιών.
239. «Εδώ επίσης, μοναχοί, κάποιοι γιοι καλών οικογενειών εκμανθάνουν τη Διδασκαλία - ομιλία, μικτό κείμενο, επεξήγηση, στίχους, εμπνευσμένο λόγο, ιτιβούτακα, τζάτακα, θαυμαστά φαινόμενα, βεντάλλα. Αυτοί, αφού εκμάθουν αυτή τη Διδασκαλία, εξετάζουν το νόημα αυτών των διδασκαλιών με σοφία. Σε αυτούς που εξετάζουν το νόημα με σοφία, αυτές οι διδασκαλίες επιδέχονται περισυλλογή. Αυτοί ούτε εκμανθάνουν τη Διδασκαλία με όφελος την επίκριση ούτε με όφελος την απαλλαγή από τη συζήτηση. Για ποιον σκοπό εκμανθάνουν τη Διδασκαλία, αυτό το όφελος το βιώνουν. Για αυτούς αυτές οι διδασκαλίες, ορθώς κατανοημένες, οδηγούν για πολύ καιρό σε ευημερία και ευτυχία. Για ποιο λόγο; Λόγω της ορθής κατανόησης, μοναχοί, των διδασκαλιών.
«Όπως, μοναχοί, ένας άνθρωπος που επιθυμεί φίδι νερού, που αναζητά φίδι νερού, περιφέρεται αναζητώντας φίδι νερού. Αυτός θα έβλεπε ένα μεγάλο φίδι νερού. Αυτό θα το συγκρατούσε καλά με ένα διχαλωτό ραβδί. Αφού το συγκρατήσει καλά με το διχαλωτό ραβδί, θα το έπιανε σωστά από τον λαιμό. Αν και, μοναχοί, εκείνο το φίδι νερού θα τύλιγε με το σώμα του το χέρι ή το μπράτσο ή κάποιο άλλο μέλος του σώματος εκείνου του ανθρώπου, ωστόσο αυτός δεν θα υφίστατο εξαιτίας αυτού θάνατο ή οδύνη ίση με θάνατο. Για ποιο λόγο; Λόγω του σωστού πιασίματος, μοναχοί, του φιδιού νερού. Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, μοναχοί, εδώ κάποιοι γιοι καλών οικογενειών εκμανθάνουν τη Διδασκαλία - ομιλία, μικτό κείμενο, επεξήγηση, στίχους, εμπνευσμένο λόγο, ιτιβούτακα, τζάτακα, θαυμαστά φαινόμενα, βεντάλλα. Αυτοί, αφού εκμάθουν αυτή τη Διδασκαλία, εξετάζουν το νόημα αυτών των διδασκαλιών με σοφία. Σε αυτούς που εξετάζουν το νόημα με σοφία, αυτές οι διδασκαλίες επιδέχονται περισυλλογή. Αυτοί ούτε εκμανθάνουν τη Διδασκαλία με όφελος την επίκριση ούτε με όφελος την απαλλαγή από τη συζήτηση. Για ποιον σκοπό εκμανθάνουν τη Διδασκαλία, αυτό το όφελος το βιώνουν. Για αυτούς αυτές οι διδασκαλίες, ορθώς κατανοημένες, οδηγούν για πολύ καιρό σε όφελος, ευημερία και ευτυχία. Για ποιο λόγο; Λόγω της ορθής κατανόησης, μοναχοί, των διδασκαλιών. Γι' αυτό, μοναχοί, όποιου λόγου μου κατανοείτε το νόημα, έτσι να το θυμάστε. Και όποιου λόγου μου δεν κατανοείτε το νόημα, εγώ πρέπει να ερωτηθώ από εσάς γι' αυτό, ή οι ικανοί μοναχοί.
240. «Θα σας διδάξω, μοναχοί, τη Διδασκαλία που μοιάζει με σχεδία, για σκοπό διάβασης, όχι για σκοπό προσκόλλησης. Ακούστε το, προσέχετε καλά, θα μιλήσω». «Ναι, σεβάσμιε κύριε», απάντησαν εκείνοι οι μοναχοί στον Ευλογημένο. Ο Ευλογημένος είπε αυτό: «Όπως, μοναχοί, ένας άνθρωπος που ταξιδεύει σε κεντρικό δρόμο. Αυτός θα έβλεπε μια μεγάλη έκταση νερού, με την κοντινή όχθη επικίνδυνη και γεμάτη φόβο, με τη μακρινή όχθη ασφαλή και χωρίς φόβο· και δεν θα υπήρχε πλοίο για να διασχίσει ή γέφυρα για να περάσει από τη μια όχθη στην άλλη. Θα σκεφτόταν - 'Αυτή είναι μια μεγάλη έκταση νερού, η κοντινή όχθη είναι επικίνδυνη και γεμάτη φόβο, η μακρινή όχθη είναι ασφαλής και χωρίς φόβο· και δεν υπάρχει πλοίο για να διασχίσω ή γέφυρα για να περάσω από τη μια όχθη στην άλλη. Γιατί να μη μαζέψω χόρτα, ξύλα, κλαδιά και φύλλα, και αφού δέσω μια σχεδία, στηριζόμενος σε αυτή τη σχεδία, προσπαθώντας με τα χέρια και τα πόδια, να περάσω με ασφάλεια στην άλλη όχθη;' Τότε, μοναχοί, εκείνος ο άνθρωπος, αφού μάζεψε χόρτα, ξύλα, κλαδιά και φύλλα, αφού έδεσε μια σχεδία, στηριζόμενος σε αυτή τη σχεδία, προσπαθώντας με τα χέρια και τα πόδια, θα περνούσε με ασφάλεια στην άλλη όχθη. Σε εκείνον τον άνθρωπο που έχει διαβεί και έχει φτάσει στην άλλη όχθη θα ερχόταν αυτή η σκέψη - 'Αυτή η σχεδία μου ήταν πολύ ωφέλιμη· στηριζόμενος σε αυτή τη σχεδία, προσπαθώντας με τα χέρια και τα πόδια, πέρασα με ασφάλεια στην άλλη όχθη. Γιατί να μη σηκώσω αυτή τη σχεδία στο κεφάλι μου ή να την τοποθετήσω στους ώμους μου και να φύγω όπου θέλω;' Τι νομίζετε, μοναχοί, θα ενεργούσε άραγε εκείνος ο άνθρωπος κάνοντας έτσι σωστά σε σχέση με τη σχεδία;» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε». «Και πώς ενεργώντας, μοναχοί, θα ενεργούσε εκείνος ο άνθρωπος σωστά σε σχέση με τη σχεδία; Εδώ, μοναχοί, σε εκείνον τον άνθρωπο που έχει διαβεί και έχει φτάσει στην άλλη όχθη θα ερχόταν αυτή η σκέψη - 'Αυτή η σχεδία μου ήταν πολύ ωφέλιμη· στηριζόμενος σε αυτή τη σχεδία, προσπαθώντας με τα χέρια και τα πόδια, πέρασα με ασφάλεια στην άλλη όχθη. Γιατί να μην αφήσω αυτή τη σχεδία στη στεριά ή να την αφήσω να επιπλέει στο νερό και να φύγω όπου θέλω;' Ενεργώντας έτσι, μοναχοί, εκείνος ο άνθρωπος θα ενεργούσε σωστά σε σχέση με τη σχεδία. Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, μοναχοί, η Διδασκαλία που μοιάζει με σχεδία έχει διδαχθεί από μένα για σκοπό διάβασης, όχι για σκοπό προσκόλλησης. Μοναχοί, η Διδασκαλία που μοιάζει με σχεδία σας έχει διδαχθεί· από εσάς που κατανοείτε, ακόμη και οι διδασκαλίες πρέπει να εγκαταλειφθούν, πόσο μάλλον τα μη σύμφωνα με τη Διδασκαλία.
241. «Υπάρχουν αυτές οι έξι τοποθετήσεις για απόψεις, μοναχοί. Ποιες είναι οι έξι; Εδώ, μοναχοί, ο αδαής κοινός άνθρωπος που δεν βλέπει τους ευγενείς, που δεν είναι επιδέξιος στην ευγενή διδασκαλία, που δεν είναι πειθαρχημένος στην ευγενή διδασκαλία, που δεν βλέπει τα ενάρετα άτομα, που δεν είναι επιδέξιος στη διδασκαλία των ενάρετων ατόμων, που δεν είναι πειθαρχημένος στη διδασκαλία των ενάρετων ατόμων, θεωρεί την ύλη ως 'αυτό είναι δικό μου, αυτό είμαι εγώ, αυτό είναι ο εαυτός μου'· θεωρεί το αίσθημα ως 'αυτό είναι δικό μου, αυτό είμαι εγώ, αυτό είναι ο εαυτός μου'· θεωρεί την αντίληψη ως 'αυτό είναι δικό μου, αυτό είμαι εγώ, αυτό είναι ο εαυτός μου'· θεωρεί τις δραστηριότητες ως 'αυτό είναι δικό μου, αυτό είμαι εγώ, αυτό είναι ο εαυτός μου'· και ό,τι έχει ιδωθεί, ακουστεί, αισθανθεί, γνωστεί, επιτευχθεί, αναζητηθεί, εξερευνηθεί με τον νου, και αυτό θεωρεί ως 'αυτό είναι δικό μου, αυτό είμαι εγώ, αυτό είναι ο εαυτός μου'· και εκείνη η τοποθέτηση για απόψεις - 'αυτός ο κόσμος είναι ο εαυτός, αυτός πεθαίνοντας θα είμαι μόνιμος, σταθερός, αιώνιος, αναλλοίωτος, θα παραμείνω έτσι για πάντα' - και αυτό θεωρεί ως 'αυτό είναι δικό μου, αυτό είμαι εγώ, αυτό είναι ο εαυτός μου'. Ο μορφωμένος όμως, μοναχοί, ευγενής μαθητής που βλέπει τους ευγενείς, που είναι επιδέξιος στην ευγενή διδασκαλία, που είναι καλά πειθαρχημένος στην ευγενή διδασκαλία, που βλέπει τα ενάρετα άτομα, που είναι επιδέξιος στη διδασκαλία των ενάρετων ατόμων, που είναι καλά πειθαρχημένος στη διδασκαλία των ενάρετων ατόμων, θεωρεί την ύλη ως 'αυτό δεν είναι δικό μου, αυτό δεν είμαι εγώ, αυτό δεν είναι ο εαυτός μου'· θεωρεί το αίσθημα ως 'αυτό δεν είναι δικό μου, αυτό δεν είμαι εγώ, αυτό δεν είναι ο εαυτός μου'· θεωρεί την αντίληψη ως 'αυτό δεν είναι δικό μου, αυτό δεν είμαι εγώ, αυτό δεν είναι ο εαυτός μου'· θεωρεί τις δραστηριότητες ως 'αυτό δεν είναι δικό μου, αυτό δεν είμαι εγώ, αυτό δεν είναι ο εαυτός μου'· και ό,τι έχει ιδωθεί, ακουστεί, αισθανθεί, γνωστεί, επιτευχθεί, αναζητηθεί, εξερευνηθεί με τον νου, και αυτό θεωρεί ως 'αυτό δεν είναι δικό μου, αυτό δεν είμαι εγώ, αυτό δεν είναι ο εαυτός μου'· και εκείνη η τοποθέτηση για απόψεις - 'αυτός ο κόσμος είναι ο εαυτός, αυτός πεθαίνοντας θα είμαι μόνιμος, σταθερός, αιώνιος, αναλλοίωτος, θα παραμείνω έτσι για πάντα' - και αυτό θεωρεί ως 'αυτό δεν είναι δικό μου, αυτό δεν είμαι εγώ, αυτό δεν είναι ο εαυτός μου'. Αυτός, θεωρώντας έτσι, δεν ταράζεται για αυτό που δεν υπάρχει».
242. Όταν αυτό ειπώθηκε, κάποιος μοναχός είπε στον Ευλογημένο: «Θα μπορούσε άραγε, σεβάσμιε κύριε, να υπάρξει ταραχή όταν δεν υπάρχει κάτι εξωτερικά;» «Θα μπορούσε, μοναχέ» - είπε ο Ευλογημένος. «Εδώ, μοναχέ, σε κάποιον έρχεται έτσι η σκέψη: 'Αλίμονο, το είχα, αλίμονο, τώρα δεν το έχω· αλίμονο, μακάρι να το είχα, αλίμονο, δεν το αποκτώ'. Αυτός θλίβεται, εξαντλείται, θρηνεί, χτυπώντας το στήθος του κλαίει, περιπίπτει σε σύγχυση. Έτσι, μοναχέ, υπάρχει ταραχή όταν δεν υπάρχει κάτι εξωτερικά».
«Θα μπορούσε όμως, σεβάσμιε κύριε, να υπάρξει απουσία ταραχής όταν δεν υπάρχει κάτι εξωτερικά;» «Θα μπορούσε, μοναχέ» - είπε ο Ευλογημένος. «Εδώ, μοναχέ, σε κάποιον δεν έρχεται έτσι η σκέψη: 'Αλίμονο, το είχα, αλίμονο, τώρα δεν το έχω· αλίμονο, μακάρι να το είχα, αλίμονο, δεν το αποκτώ'. Αυτός δεν θλίβεται, δεν εξαντλείται, δεν θρηνεί, δεν κλαίει χτυπώντας το στήθος του, δεν περιπίπτει σε σύγχυση. Έτσι, μοναχέ, υπάρχει απουσία ταραχής όταν δεν υπάρχει κάτι εξωτερικά».
«Θα μπορούσε άραγε, σεβάσμιε κύριε, να υπάρξει ταραχή όταν δεν υπάρχει κάτι εσωτερικά;» «Θα μπορούσε, μοναχέ» - είπε ο Ευλογημένος. «Εδώ, μοναχέ, κάποιος έχει αυτή την άποψη: 'Αυτός ο κόσμος είναι ο εαυτός, αυτός πεθαίνοντας θα είμαι μόνιμος, σταθερός, αιώνιος, αναλλοίωτος, θα παραμείνω έτσι για πάντα'. Αυτός ακούει τον Τατχάγκατα ή έναν μαθητή του Τατχάγκατα να διδάσκει τη Διδασκαλία για την εκρίζωση όλων των τοποθετήσεων για απόψεις, των θεμελίων, των προδιαθέσεων, των προσκολλήσεων και των υπολανθανουσών τάσεων, για τον κατευνασμό όλων των δραστηριοτήτων, για την παραίτηση από όλες τις προσκολλήσεις, για την εξάλειψη της επιθυμίας, για το μη πάθος, για την παύση, για το Νιμπάνα. Αυτός σκέφτεται: 'Θα αποκοπώ λοιπόν, θα καταστραφώ λοιπόν, δεν θα υπάρχω πια λοιπόν'. Αυτός θλίβεται, εξαντλείται, θρηνεί, χτυπώντας το στήθος του κλαίει, περιπίπτει σε σύγχυση. Έτσι, μοναχέ, υπάρχει ταραχή όταν δεν υπάρχει κάτι εσωτερικά».
«Θα μπορούσε όμως, σεβάσμιε κύριε, να υπάρξει απουσία ταραχής όταν δεν υπάρχει κάτι εσωτερικά;» «Θα μπορούσε, μοναχέ», είπε ο Ευλογημένος. «Εδώ, μοναχέ, κάποιος δεν έχει αυτή την άποψη: 'Αυτός ο κόσμος είναι ο εαυτός, αυτός πεθαίνοντας θα είμαι μόνιμος, σταθερός, αιώνιος, αναλλοίωτος, θα παραμείνω έτσι για πάντα'. Αυτός ακούει τον Τατχάγκατα ή έναν μαθητή του Τατχάγκατα να διδάσκει τη Διδασκαλία για την εκρίζωση όλων των τοποθετήσεων για απόψεις, των θεμελίων, των προδιαθέσεων, των προσκολλήσεων και των υπολανθανουσών τάσεων, για τον κατευνασμό όλων των δραστηριοτήτων, για την παραίτηση από όλες τις προσκολλήσεις, για την εξάλειψη της επιθυμίας, για το μη πάθος, για την παύση, για το Νιμπάνα. Σε αυτόν δεν έρχεται η σκέψη: 'Θα αποκοπώ λοιπόν, θα καταστραφώ λοιπόν, δεν θα υπάρχω πια λοιπόν'. Αυτός δεν θλίβεται, δεν εξαντλείται, δεν θρηνεί, δεν κλαίει χτυπώντας το στήθος του, δεν περιπίπτει σε σύγχυση. Έτσι, μοναχέ, υπάρχει απουσία ταραχής όταν δεν υπάρχει κάτι εσωτερικά».
243. «Μοναχοί, θα κατείχατε εκείνη την κατοχή, της οποίας η κατοχή θα ήταν μόνιμη, σταθερή, αιώνια, αναλλοίωτη και θα παρέμενε έτσι για πάντα. Βλέπετε, μοναχοί, εκείνη την κατοχή, της οποίας η κατοχή θα ήταν μόνιμη, σταθερή, αιώνια, αναλλοίωτη και θα παρέμενε έτσι για πάντα;» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε». «Καλώς, μοναχοί. Κι εγώ, μοναχοί, δεν βλέπω εκείνη την κατοχή, της οποίας η κατοχή θα ήταν μόνιμη, σταθερή, αιώνια, αναλλοίωτη και θα παρέμενε έτσι για πάντα.
«Μοναχοί, θα προσκολλιόσασταν σε εκείνη την προσκόλληση στη διδαχή για μόνιμο εαυτό, που προσκολλώμενοι σε αυτήν δεν θα εγείρονταν λύπη, θρήνος, πόνος, δυσαρέσκεια και άγχος. Βλέπετε, μοναχοί, εκείνη την προσκόλληση στη διδαχή για μόνιμο εαυτό, που προσκολλώμενοι σε αυτήν δεν θα εγείρονταν λύπη, θρήνος, πόνος, δυσαρέσκεια και άγχος;» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε». «Καλώς, μοναχοί. Κι εγώ, μοναχοί, δεν βλέπω εκείνη την προσκόλληση στη διδαχή για μόνιμο εαυτό, που προσκολλώμενοι σε αυτήν δεν θα εγείρονταν λύπη, θρήνος, πόνος, δυσαρέσκεια και άγχος.
«Μοναχοί, θα εξαρτιόσασταν από εκείνη την εξάρτηση από άποψη, που εξαρτώμενοι από αυτήν δεν θα εγείρονταν λύπη, θρήνος, πόνος, δυσαρέσκεια και άγχος. Βλέπετε, μοναχοί, εκείνη την εξάρτηση από άποψη, που εξαρτώμενοι από αυτήν δεν θα εγείρονταν λύπη, θρήνος, πόνος, δυσαρέσκεια και άγχος;» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε». «Καλώς, μοναχοί. Κι εγώ, μοναχοί, δεν βλέπω εκείνη την εξάρτηση από άποψη, που εξαρτώμενοι από αυτήν δεν θα εγείρονταν λύπη, θρήνος, πόνος, δυσαρέσκεια και άγχος».
244. «Μοναχοί, αν υπάρχει ένας εαυτός, θα υπήρχε κάτι που ανήκει σε έναν εαυτό για μένα;»
«Ναι, σεβάσμιε κύριε».
«Μοναχοί, αν υπάρχει κάτι που ανήκει σε έναν εαυτό, θα υπήρχε ο εαυτός μου;» «Ναι, σεβάσμιε κύριε».
«Μοναχοί, όταν ένας εαυτός και κάτι που ανήκει σε έναν εαυτό δεν βρίσκονται ως αληθινά και σταθερά, εκείνη η τοποθέτηση για απόψεις - 'Αυτός ο κόσμος είναι ο εαυτός, αυτός πεθαίνοντας θα είμαι μόνιμος, σταθερός, αιώνιος, αναλλοίωτος, θα παραμείνω έτσι για πάντα' - δεν είναι αυτό, μοναχοί, ολοκληρωτικά πλήρης ανοησία;»
«Πώς θα μπορούσε να μην είναι, σεβάσμιε κύριε· είναι πράγματι, σεβάσμιε κύριε, ολοκληρωτικά πλήρης ανοησία».
«Τι νομίζετε, μοναχοί, η ύλη είναι μόνιμη ή παροδική;»
«Παροδική, σεβάσμιε κύριε».
«Αυτό όμως που είναι παροδικό, είναι οδυνηρό ή ευχάριστο;»
«Οδυνηρό, σεβάσμιε κύριε».
«Αυτό όμως που είναι παροδικό, οδυνηρό, υποκείμενο σε μεταβολή, είναι άραγε κατάλληλο να το θεωρεί κανείς - 'αυτό είναι δικό μου, αυτό είμαι εγώ, αυτό είναι ο εαυτός μου';»
«Όχι, Σεβάσμιε Κύριε».
«Τι νομίζετε, μοναχοί, το αίσθημα... κ.λπ... η αντίληψη... οι δραστηριότητες... η συνείδηση είναι μόνιμη ή παροδική;»
«Παροδική, σεβάσμιε κύριε».
«Αυτό όμως που είναι παροδικό, είναι οδυνηρό ή ευχάριστο;»
«Οδυνηρό, σεβάσμιε κύριε».
«Αυτό όμως που είναι παροδικό, οδυνηρό, υποκείμενο σε μεταβολή, είναι άραγε κατάλληλο να το θεωρεί κανείς - 'αυτό είναι δικό μου, αυτό είμαι εγώ, αυτό είναι ο εαυτός μου';»
«Όχι, Σεβάσμιε Κύριε».
«Γι' αυτό, μοναχοί, οποιαδήποτε ύλη παρελθούσα, μελλοντική ή παρούσα, εσωτερική ή εξωτερική, χονδροειδής ή λεπτοφυής, κατώτερη ή ανώτερη, μακριά ή κοντά, όλη η ύλη 'αυτό δεν είναι δικό μου, αυτό δεν είμαι εγώ, αυτό δεν είναι ο εαυτός μου' - έτσι αυτό πρέπει να θεωρείται όπως πραγματικά είναι με ορθή σοφία. Οποιοδήποτε αίσθημα... κ.λπ... οποιαδήποτε αντίληψη... οποιεσδήποτε δραστηριότητες... οποιαδήποτε συνείδηση παρελθούσα, μελλοντική ή παρούσα, εσωτερική ή εξωτερική, χονδροειδής ή λεπτοφυής, κατώτερη ή ανώτερη, μακριά ή κοντά, όλη η συνείδηση 'αυτό δεν είναι δικό μου, αυτό δεν είμαι εγώ, αυτό δεν είναι ο εαυτός μου' - έτσι αυτό πρέπει να θεωρείται όπως πραγματικά είναι με ορθή σοφία».
245. «Βλέποντας έτσι, μοναχοί, ο μορφωμένος ευγενής μαθητής αποστασιοποιείται από την ύλη, αποστασιοποιείται από το αίσθημα, αποστασιοποιείται από την αντίληψη, αποστασιοποιείται από τις δραστηριότητες, αποστασιοποιείται από τη συνείδηση· μέσω της αποστασιοποίησης απαλλάσσεται από το πάθος· μέσω του μη πάθους απελευθερώνεται· στον απελευθερωμένο υπάρχει η γνώση: "υπάρχει απελευθέρωση". Κατανοεί: «η γέννηση έχει εξαλειφθεί, η άγια ζωή έχει βιωθεί, αυτό που έπρεπε να γίνει έχει γίνει, δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο για αυτή την κατάσταση ύπαρξης». Αυτός ονομάζεται, μοναχοί, μοναχός που έχει σηκώσει τον μοχλό, και επίσης που έχει γεμίσει την τάφρο, και επίσης που έχει ξεριζώσει τον στύλο, και επίσης χωρίς σύρτη, και επίσης ευγενής που έχει κατεβάσει τη σημαία, που έχει κατεβάσει το φορτίο, αποδεσμευμένος.
«Και πώς, μοναχοί, ένας μοναχός έχει σηκώσει τον μοχλό; Εδώ, μοναχοί, σε έναν μοναχό η άγνοια έχει εγκαταλειφθεί, η ρίζα της έχει κοπεί, έχει γίνει σαν κορμός φοίνικα, έχει οδηγηθεί στην εξαφάνιση, έχει τη φύση της μη-έγερσης στο μέλλον. Έτσι, μοναχοί, ένας μοναχός έχει σηκώσει τον μοχλό.
«Και πώς, μοναχοί, ένας μοναχός έχει γεμίσει την τάφρο; Εδώ, μοναχοί, σε έναν μοναχό η περιπλάνηση στον κύκλο των γεννήσεων που οδηγεί σε επαναγέννηση έχει εγκαταλειφθεί, η ρίζα της έχει κοπεί, έχει γίνει σαν κορμός φοίνικα, έχει οδηγηθεί στην εξαφάνιση, έχει τη φύση της μη-έγερσης στο μέλλον. Έτσι, μοναχοί, ένας μοναχός έχει γεμίσει την τάφρο.
«Και πώς, μοναχοί, ένας μοναχός έχει ξεριζώσει τον στύλο; Εδώ, μοναχοί, σε έναν μοναχό η επιθυμία έχει εγκαταλειφθεί, η ρίζα της έχει κοπεί, έχει γίνει σαν κορμός φοίνικα, έχει οδηγηθεί στην εξαφάνιση, έχει τη φύση της μη-έγερσης στο μέλλον. Έτσι, μοναχοί, ένας μοναχός έχει ξεριζώσει τον στύλο.
«Και πώς, μοναχοί, ένας μοναχός είναι χωρίς σύρτη; Εδώ, μοναχοί, σε έναν μοναχό οι πέντε κατώτεροι νοητικοί δεσμοί έχουν εγκαταλειφθεί, οι ρίζες τους έχουν κοπεί, έχουν γίνει σαν κορμός φοίνικα, έχουν οδηγηθεί στην εξαφάνιση, έχουν τη φύση της μη-έγερσης στο μέλλον. Έτσι, μοναχοί, ένας μοναχός είναι χωρίς σύρτη.
«Και πώς, μοναχοί, ένας μοναχός είναι ευγενής που έχει κατεβάσει τη σημαία, που έχει κατεβάσει το φορτίο, αποδεσμευμένος; Εδώ, μοναχοί, σε έναν μοναχό η αλαζονεία του "εγώ είμαι" έχει εγκαταλειφθεί, η ρίζα της έχει κοπεί, έχει γίνει σαν κορμός φοίνικα, έχει οδηγηθεί στην εξαφάνιση, έχει τη φύση της μη-έγερσης στο μέλλον. Έτσι, μοναχοί, ένας μοναχός είναι ευγενής που έχει κατεβάσει τη σημαία, που έχει κατεβάσει το φορτίο, αποδεσμευμένος.
246. «Έναν μοναχό με έτσι απελευθερωμένο νου, μοναχοί, οι θεοί μαζί με τον Ίντα, μαζί με τους Βράχμα, μαζί με τον Πατζάπατι, αναζητώντας δεν βρίσκουν - 'αυτό είναι που βασίζεται η συνείδηση του Τατχάγκατα'. Για ποιο λόγο; Λέω, μοναχοί, ότι ο Τατχάγκατα δεν μπορεί να ανιχνευθεί ακόμη και σε αυτή τη ζωή. Ενώ εγώ λέω έτσι, μοναχοί, ενώ εγώ διδάσκω έτσι, κάποιοι ασκητές και βραχμάνοι με συκοφαντούν με ανυπόστατα, κούφια, ψευδή, αναληθή πράγματα - 'ο ασκητής Γκόταμα είναι μηδενιστής, διακηρύσσει την εκμηδένιση, την καταστροφή και την ανυπαρξία ενός όντος που υπάρχει'. Αυτό που δεν είμαι, μοναχοί, αυτό που δεν λέω, έτσι εκείνοι οι αξιότιμοι ασκητές και βραχμάνοι με συκοφαντούν με ανυπόστατα, κούφια, ψευδή, αναληθή πράγματα - 'ο ασκητής Γκόταμα είναι μηδενιστής, διακηρύσσει την εκμηδένιση, την καταστροφή και την ανυπαρξία ενός όντος που υπάρχει'. Παλαιότερα, μοναχοί, και τώρα διακηρύσσω μόνο τον πόνο και την παύση του πόνου. Αν εκεί, μοναχοί, άλλοι υβρίζουν τον Τατχάγκατα, τον κακολογούν, τον εξοργίζουν, τον ενοχλούν, εκεί, μοναχοί, ο Τατχάγκατα δεν έχει μνησικακία, ούτε δυσφορία, ούτε δυσαρέσκεια στο νου.
«Αν εκεί, μοναχοί, άλλοι τιμούν τον Τατχάγκατα, τον σέβονται, του αποδίδουν ευλάβεια, του δείχνουν ευσέβεια, εκεί, μοναχοί, ο Τατχάγκατα δεν έχει αγαλλίαση, ούτε ευαρέσκεια, ούτε έπαρση στο νου. Αν εκεί, μοναχοί, άλλοι τιμούν τον Τατχάγκατα, τον σέβονται, του αποδίδουν ευλάβεια, του δείχνουν ευσέβεια, εκεί, μοναχοί, ο Τατχάγκατα σκέφτεται έτσι - 'αυτό που παλαιότερα έχει κατανοηθεί πλήρως, σε αυτό τέτοιες πράξεις γίνονται προς εμένα'. Γι' αυτό, μοναχοί, αν άλλοι σας υβρίζουν, σας κακολογούν, σας εξοργίζουν, σας ενοχλούν, εκεί δεν πρέπει να αισθάνεστε μνησικακία, ούτε δυσφορία, ούτε δυσαρέσκεια στο νου. Γι' αυτό, μοναχοί, αν άλλοι σας τιμούν, σας σέβονται, σας αποδίδουν ευλάβεια, σας δείχνουν ευσέβεια, εκεί δεν πρέπει να νιώθετε αγαλλίαση, ούτε ευαρέσκεια, ούτε έπαρση στο νου. Γι' αυτό, μοναχοί, αν άλλοι σας τιμούν, σας σέβονται, σας αποδίδουν ευλάβεια, σας δείχνουν ευσέβεια, εκεί θα πρέπει να σκέφτεστε έτσι - 'αυτό που παλαιότερα έχει κατανοηθεί πλήρως, σε αυτό τέτοιες πράξεις γίνονται προς εμένα'.
247. «Γι' αυτό, μοναχοί, ό,τι δεν είναι δικό σας, αυτό εγκαταλείψτε· αυτό που έχει εγκαταλειφθεί από εσάς θα είναι για πολύ καιρό προς ευημερία και ευτυχία. Και τι, μοναχοί, δεν είναι δικό σας; Η ύλη, μοναχοί, δεν είναι δική σας, αυτήν εγκαταλείψτε· αυτό που έχει εγκαταλειφθεί από εσάς θα είναι για πολύ καιρό προς ευημερία και ευτυχία. Το αίσθημα, μοναχοί, δεν είναι δικό σας, αυτό εγκαταλείψτε· αυτό που έχει εγκαταλειφθεί από εσάς θα είναι για πολύ καιρό προς ευημερία και ευτυχία. Η αντίληψη, μοναχοί, δεν είναι δική σας, αυτήν εγκαταλείψτε· αυτό που έχει εγκαταλειφθεί από εσάς θα είναι για πολύ καιρό προς ευημερία και ευτυχία. Οι δραστηριότητες, μοναχοί, δεν είναι δικές σας, αυτές εγκαταλείψτε· αυτές που έχουν εγκαταλειφθεί από εσάς θα είναι για πολύ καιρό προς ευημερία και ευτυχία. Η συνείδηση, μοναχοί, δεν είναι δική σας, αυτήν εγκαταλείψτε· αυτό που έχει εγκαταλειφθεί από εσάς θα είναι για πολύ καιρό προς ευημερία και ευτυχία. Τι νομίζετε, μοναχοί, ό,τι χόρτα, ξύλα, κλαδιά και φύλλα υπάρχουν σε αυτό το άλσος του Τζέτα, αν ο κόσμος τα έπαιρνε ή τα έκαιγε ή τα χρησιμοποιούσε όπως ήθελε. Μήπως θα σκεφτόσασταν έτσι - «Ο κόσμος μας παίρνει ή μας καίει ή μας χρησιμοποιεί όπως θέλει»; «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε». «Για ποιο λόγο;» «Διότι αυτό, σεβάσμιε κύριε, δεν είναι ούτε ο εαυτός μας ούτε κάτι που ανήκει σε έναν εαυτό». «Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, μοναχοί, ό,τι δεν είναι δικό σας, αυτό εγκαταλείψτε· αυτό που έχει εγκαταλειφθεί από εσάς θα είναι για πολύ καιρό προς ευημερία και ευτυχία. Και τι, μοναχοί, δεν είναι δικό σας; Η ύλη, μοναχοί, δεν είναι δική σας, αυτήν εγκαταλείψτε· αυτό που έχει εγκαταλειφθεί από εσάς θα είναι για πολύ καιρό προς ευημερία και ευτυχία. Το αίσθημα, μοναχοί... κ.λπ... η αντίληψη, μοναχοί... οι δραστηριότητες, μοναχοί... κ.λπ... η συνείδηση, μοναχοί, δεν είναι δική σας, αυτήν εγκαταλείψτε· αυτό που έχει εγκαταλειφθεί από εσάς θα είναι για πολύ καιρό προς ευημερία και ευτυχία.
248. «Έτσι η Διδασκαλία έχει καλά διδαχθεί από εμένα, μοναχοί, σαφής, ανοιχτή, φανερωμένη, χωρίς κουρέλια. Όταν η Διδασκαλία έχει έτσι καλά διδαχθεί από εμένα, μοναχοί, σαφής, ανοιχτή, φανερωμένη, χωρίς κουρέλια, εκείνοι οι μοναχοί που είναι Άξιοι, που έχουν εξαλείψει τις νοητικές διαφθορές, που έχουν ολοκληρώσει την άγια ζωή, που έχουν κάνει αυτό που έπρεπε να γίνει, που έχουν αποθέσει το φορτίο, που έχουν επιτύχει τον δικό τους σκοπό, που έχουν εξαλείψει πλήρως τους δεσμούς του γίγνεσθαι, πλήρως απελευθερωμένοι μέσω της τελικής γνώσης, ο κύκλος των επαναγεννήσεων δεν υπάρχει για αυτούς για περιγραφή. Έτσι η Διδασκαλία έχει καλά διδαχθεί από εμένα, μοναχοί, σαφής, ανοιχτή, φανερωμένη, χωρίς κουρέλια. Όταν η Διδασκαλία έχει έτσι καλά διδαχθεί από εμένα, μοναχοί, σαφής, ανοιχτή, φανερωμένη, χωρίς κουρέλια, εκείνοι οι μοναχοί των οποίων οι πέντε κατώτεροι νοητικοί δεσμοί έχουν εγκαταλειφθεί, όλοι αυτοί είναι αυθόρμητα γεννημένοι, εκεί επιτυγχάνουν το τελικό Νιμπάνα, μη υποκείμενοι σε επιστροφή από εκείνον τον κόσμο. Έτσι η Διδασκαλία έχει καλά διδαχθεί από εμένα, μοναχοί, σαφής, ανοιχτή, φανερωμένη, χωρίς κουρέλια. Όταν η Διδασκαλία έχει έτσι καλά διδαχθεί από εμένα, μοναχοί, σαφής, ανοιχτή, φανερωμένη, χωρίς κουρέλια, εκείνοι οι μοναχοί των οποίων οι τρεις νοητικοί δεσμοί έχουν εγκαταλειφθεί, η λαγνεία, το μίσος και η αυταπάτη έχουν εξασθενήσει, όλοι αυτοί είναι άπαξ επιστρέφοντες· επιστρέφοντας μόνο μία φορά σε αυτόν τον κόσμο θα θέσουν τέρμα στον πόνο. Έτσι η Διδασκαλία έχει καλά διδαχθεί από εμένα, μοναχοί, σαφής, ανοιχτή, φανερωμένη, χωρίς κουρέλια. Όταν η Διδασκαλία έχει έτσι καλά διδαχθεί από εμένα, μοναχοί, σαφής, ανοιχτή, φανερωμένη, χωρίς κουρέλια, εκείνοι οι μοναχοί των οποίων οι τρεις νοητικοί δεσμοί έχουν εγκαταλειφθεί, όλοι αυτοί είναι εισερχόμενοι στο ρεύμα, μη υποκείμενοι πλέον σε ξεπεσμό σε κατώτερους κόσμους, βέβαιοι, κατευθυνόμενοι στην ανώτατη φώτιση. Έτσι η Διδασκαλία έχει καλά διδαχθεί από εμένα, μοναχοί, σαφής, ανοιχτή, φανερωμένη, χωρίς κουρέλια. Όταν η Διδασκαλία έχει έτσι καλά διδαχθεί από εμένα, μοναχοί, σαφής, ανοιχτή, φανερωμένη, χωρίς κουρέλια, εκείνοι οι μοναχοί που είναι ακόλουθοι βασιζόμενοι στη Διδασκαλία, ακόλουθοι βασιζόμενοι στην πίστη, όλοι αυτοί είναι κατευθυνόμενοι στην ανώτατη φώτιση. Έτσι η Διδασκαλία έχει καλά διδαχθεί από εμένα, μοναχοί, σαφής, ανοιχτή, φανερωμένη, χωρίς κουρέλια. Όταν η Διδασκαλία έχει έτσι καλά διδαχθεί από εμένα, μοναχοί, σαφής, ανοιχτή, φανερωμένη, χωρίς κουρέλια, εκείνοι που έχουν απλώς πίστη σε εμένα, απλώς αγάπη, όλοι αυτοί είναι κατευθυνόμενοι στον ευδαιμονικό κόσμο.»
Αυτά είπε ο Ευλογημένος. Οι μοναχοί, ευχαριστημένοι, αγαλλίασαν με τα λόγια του Ευλογημένου.
Τέλος της ομιλίας Αλαγκαντούπαμα, δεύτερη.