4.
Η συντομότερη ομιλία για τη σειρά ερωτήσεων και απαντήσεων
460. Έτσι έχω ακούσει - Κάποτε ο Ευλογημένος διέμενε στο Ρατζάγκαχα, στο Άλσος των Μπαμπού, στο καταφύγιο σίτισης σκιούρων. Τότε ο λαϊκός ακόλουθος Βισάκχα πλησίασε τη μοναχή Νταμμαντιννά· αφού πλησίασε, απέδωσε σεβασμό στη μοναχή Νταμμαντιννά και κάθισε στο πλάι. Καθισμένος στο πλάι, ο λαϊκός ακόλουθος Βισάκχα είπε στη μοναχή Νταμμαντιννά: «'Ταυτότητα, ταυτότητα', κυρία, λέγεται. Ποια άραγε, κυρία, είναι η ταυτότητα που είπε ο Ευλογημένος;» «Αυτά τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης, φίλε Βισάκχα, είπε ο Ευλογημένος ότι είναι η ταυτότητα, δηλαδή - το συνάθροισμα της προσκόλλησης στην ύλη, το συνάθροισμα της προσκόλλησης στο αίσθημα, το συνάθροισμα της προσκόλλησης στην αντίληψη, το συνάθροισμα της προσκόλλησης στις δραστηριότητες, το συνάθροισμα της προσκόλλησης στη συνείδηση. Αυτά πράγματι, φίλε Βισάκχα, τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης είπε ο Ευλογημένος ότι είναι η ταυτότητα».
«Καλώς, κυρία», ο λαϊκός ακόλουθος Βισάκχα, αφού δέχτηκε με χαρά τη ρήση της μοναχής Νταμμαντιννά και εξέφρασε ευχαριστίες, ρώτησε τη μοναχή Νταμμαντιννά μια περαιτέρω ερώτηση - «'Προέλευση της ταυτότητας, προέλευση της ταυτότητας', κυρία, λέγεται. Ποια άραγε, κυρία, είναι η προέλευση της ταυτότητας που είπε ο Ευλογημένος;» «Αυτή η επιθυμία, φίλε Βισάκχα, που οδηγεί σε επαναγέννηση, συνοδευόμενη από απόλαυση και πάθος, που βρίσκει ευχαρίστηση εδώ κι εκεί, δηλαδή - ηδονική επιθυμία, επιθυμία για ύπαρξη, επιθυμία για μη ύπαρξη· αυτή πράγματι, φίλε Βισάκχα, είναι η προέλευση της ταυτότητας που είπε ο Ευλογημένος».
«'Παύση της ταυτότητας, παύση της ταυτότητας', κυρία, λέγεται. Ποια άραγε, κυρία, είναι η παύση της ταυτότητας που είπε ο Ευλογημένος;»
«Η πλήρης αποστασιοποίηση και παύση αυτής της ίδιας της επιθυμίας χωρίς υπόλοιπο, φίλε Βισάκχα, η γενναιοδωρία, η παραίτηση, η ελευθερία, η μη προσκόλληση· αυτή πράγματι, φίλε Βισάκχα, είναι η παύση της ταυτότητας που είπε ο Ευλογημένος».
«'Πρακτική που οδηγεί στην παύση της ταυτότητας, πρακτική που οδηγεί στην παύση της ταυτότητας', κυρία, λέγεται. Ποια άραγε, κυρία, είναι η πρακτική που οδηγεί στην παύση της ταυτότητας που είπε ο Ευλογημένος;»
«Αυτή ακριβώς η ευγενής οκταμελής οδός, φίλε Βισάκχα, είπε ο Ευλογημένος ότι είναι η πρακτική που οδηγεί στην παύση της ταυτότητας, δηλαδή - ορθή άποψη, ορθός λογισμός, ορθή ομιλία, ορθή πράξη, ορθός βιοπορισμός, ορθή προσπάθεια, ορθή μνήμη, ορθή αυτοσυγκέντρωση».
«Άραγε, κυρία, η προσκόλληση είναι το ίδιο με τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης ή η προσκόλληση είναι χωριστά από τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης;» «Όχι πράγματι, φίλε Βισάκχα, η προσκόλληση δεν είναι το ίδιο με τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης, ούτε η προσκόλληση είναι χωριστά από τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης. Η θέληση και το πάθος, φίλε Βισάκχα, στα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης, αυτή είναι εκεί η προσκόλληση».
461. «Πώς όμως, κυρία, υπάρχει η άποψη περί ταυτότητας;» «Εδώ, φίλε Βισάκχα, ο αδαής κοινός άνθρωπος που δεν βλέπει τους ευγενείς, που δεν είναι επιδέξιος στην ευγενή διδασκαλία, που δεν είναι πειθαρχημένος στην ευγενή διδασκαλία, που δεν βλέπει τα ενάρετα άτομα, που δεν είναι επιδέξιος στη διδασκαλία των ενάρετων ατόμων, που δεν είναι πειθαρχημένος στη διδασκαλία των ενάρετων ατόμων, θεωρεί την ύλη ως εαυτό, ή τον εαυτό ως έχοντα ύλη, ή την ύλη στον εαυτό, ή τον εαυτό στην ύλη. Το αίσθημα... κ.λπ... την αντίληψη... τις δραστηριότητες... θεωρεί τη συνείδηση ως εαυτό, ή τον εαυτό ως έχοντα συνείδηση, ή τη συνείδηση στον εαυτό, ή τον εαυτό στη συνείδηση. Έτσι πράγματι, φίλε Βισάκχα, υπάρχει η άποψη περί ταυτότητας».
«Πώς όμως, κυρία, δεν υπάρχει η άποψη περί ταυτότητας;»
«Εδώ, φίλε Βισάκχα, ο μορφωμένος ευγενής μαθητής που βλέπει τους ευγενείς, που είναι επιδέξιος στην ευγενή διδασκαλία, που είναι καλά πειθαρχημένος στην ευγενή διδασκαλία, που βλέπει τα ενάρετα άτομα, που είναι επιδέξιος στη διδασκαλία των ενάρετων ατόμων, που είναι καλά πειθαρχημένος στη διδασκαλία των ενάρετων ατόμων, δεν θεωρεί την ύλη ως εαυτό, ούτε τον εαυτό ως έχοντα ύλη, ούτε την ύλη στον εαυτό, ούτε τον εαυτό στην ύλη. Δεν θεωρεί το αίσθημα... κ.λπ... ούτε την αντίληψη... ούτε τις δραστηριότητες... κ.λπ... δεν θεωρεί τη συνείδηση ως εαυτό, ούτε τον εαυτό ως έχοντα συνείδηση, ούτε τη συνείδηση στον εαυτό, ούτε τον εαυτό στη συνείδηση. Έτσι πράγματι, φίλε Βισάκχα, δεν υπάρχει η άποψη περί ταυτότητας».
462. «Ποια όμως, κυρία, είναι η ευγενής οκταμελής οδός;»
«Αυτή ακριβώς, φίλε Βισάκχα, είναι η ευγενής οκταμελής οδός, δηλαδή - ορθή άποψη, ορθός λογισμός, ορθή ομιλία, ορθή πράξη, ορθός βιοπορισμός, ορθή προσπάθεια, ορθή μνήμη, ορθή αυτοσυγκέντρωση». «Η ευγενής όμως, κυρία, οκταμελής οδός είναι συνθηκοκρατημένη ή μη συνθηκοκρατημένη;»
«Η ευγενής πράγματι, φίλε Βισάκχα, οκταμελής οδός είναι συνθηκοκρατημένη».
«Από την ευγενή άραγε, κυρία, οκταμελή οδό περιλαμβάνονται τα τρία συναθροίσματα ή από τα τρία συναθροίσματα περιλαμβάνεται η ευγενής οκταμελής οδός;»
«Όχι πράγματι, φίλε Βισάκχα, από την ευγενή οκταμελή οδό δεν περιλαμβάνονται τα τρία συναθροίσματα· αλλά από τα τρία πράγματι, φίλε Βισάκχα, συναθροίσματα περιλαμβάνεται η ευγενής οκταμελής οδός. Η ορθή ομιλία, φίλε Βισάκχα, και η ορθή πράξη και ο ορθός βιοπορισμός, αυτά τα φαινόμενα περιλαμβάνονται στο σύνολο της ηθικής. Και η ορθή προσπάθεια και η ορθή μνήμη και η ορθή αυτοσυγκέντρωση, αυτά τα φαινόμενα περιλαμβάνονται στο σύνολο της αυτοσυγκέντρωσης. Και η ορθή άποψη και ο ορθός λογισμός, αυτά τα φαινόμενα περιλαμβάνονται στο σύνολο της σοφίας».
«Ποια όμως, κυρία, είναι η αυτοσυγκέντρωση, ποια φαινόμενα είναι τα σημάδια της αυτοσυγκέντρωσης, ποια φαινόμενα είναι τα συμπληρώματα της αυτοσυγκέντρωσης, ποια είναι η διαλογιστική ανάπτυξη της αυτοσυγκέντρωσης;»
«Η ενιαία εστίαση του νου πράγματι, φίλε Βισάκχα, αυτή είναι η αυτοσυγκέντρωση· οι τέσσερις εφαρμογές της μνήμης είναι τα σημάδια της αυτοσυγκέντρωσης· οι τέσσερις ορθές επίμονες προσπάθειες είναι τα συμπληρώματα της αυτοσυγκέντρωσης. Η εξάσκηση, η ανάπτυξη, η καλλιέργεια εκείνων ακριβώς των φαινομένων, αυτή είναι εδώ η διαλογιστική ανάπτυξη της αυτοσυγκέντρωσης».
463. «Πόσες όμως, κυρία, είναι οι δραστηριότητες;»
«Υπάρχουν αυτές οι τρεις δραστηριότητες, φίλε Βισάκχα - σωματική δραστηριότητα, λεκτική δραστηριότητα, νοητική δραστηριότητα».
«Ποια όμως, κυρία, είναι η σωματική δραστηριότητα, ποια η λεκτική δραστηριότητα, ποια η νοητική δραστηριότητα;»
«Η εισπνοή και η εκπνοή πράγματι, φίλε Βισάκχα, είναι η σωματική δραστηριότητα, ο λογισμός και ο συλλογισμός είναι η λεκτική δραστηριότητα, η αντίληψη και το αίσθημα είναι η νοητική δραστηριότητα».
«Γιατί όμως, κυρία, η εισπνοή και η εκπνοή είναι η σωματική δραστηριότητα, γιατί ο λογισμός και ο συλλογισμός είναι η λεκτική δραστηριότητα, γιατί η αντίληψη και το αίσθημα είναι η νοητική δραστηριότητα;»
«Η εισπνοή και η εκπνοή πράγματι, φίλε Βισάκχα, είναι σωματικά· αυτά τα φαινόμενα είναι συνδεδεμένα με το σώμα· γι' αυτό η εισπνοή και η εκπνοή είναι η σωματική δραστηριότητα. Πρώτα πράγματι, φίλε Βισάκχα, αφού σκεφτεί και συλλογιστεί, μετά εκφέρει ομιλία· γι' αυτό ο λογισμός και ο συλλογισμός είναι η λεκτική δραστηριότητα. Η αντίληψη και το αίσθημα είναι νοητικά· αυτά τα φαινόμενα είναι συνδεδεμένα με τη συνείδηση· γι' αυτό η αντίληψη και το αίσθημα είναι η νοητική δραστηριότητα».
464. «Πώς όμως, κυρία, υπάρχει η επίτευξη της παύσης της αντίληψης και του αισθήματος;»
«Όχι πράγματι, φίλε Βισάκχα, σε έναν μοναχό που επιτυγχάνει την παύση της αντίληψης και του αισθήματος δεν υπάρχει έτσι η σκέψη - 'εγώ θα επιτύχω την παύση της αντίληψης και του αισθήματος' ή 'εγώ επιτυγχάνω την παύση της αντίληψης και του αισθήματος' ή 'εγώ έχω επιτύχει την παύση της αντίληψης και του αισθήματος'. Αλλά η συνείδησή του έχει αναπτυχθεί από πριν με τέτοιον τρόπο που τον οδηγεί σε εκείνη την κατάσταση».
«Όταν όμως, κυρία, ένας μοναχός επιτυγχάνει την παύση της αντίληψης και του αισθήματος, ποια φαινόμενα καταπαύουν πρώτα - είτε η σωματική δραστηριότητα, είτε η λεκτική δραστηριότητα, είτε η νοητική δραστηριότητα;» «Όταν ένας μοναχός επιτυγχάνει την παύση της αντίληψης και του αισθήματος, φίλε Βισάκχα, πρώτα καταπαύει η λεκτική δραστηριότητα, μετά η σωματική δραστηριότητα, μετά η νοητική δραστηριότητα».
«Πώς όμως, κυρία, υπάρχει η ανάδυση από την επίτευξη της παύσης της αντίληψης και του αισθήματος;»
«Όχι πράγματι, φίλε Βισάκχα, σε έναν μοναχό που αναδύεται από την επίτευξη της παύσης της αντίληψης και του αισθήματος δεν υπάρχει έτσι η σκέψη - 'εγώ θα αναδυθώ από την επίτευξη της παύσης της αντίληψης και του αισθήματος' ή 'εγώ αναδύομαι από την επίτευξη της παύσης της αντίληψης και του αισθήματος' ή 'εγώ έχω αναδυθεί από την επίτευξη της παύσης της αντίληψης και του αισθήματος'. Αλλά η συνείδησή του έχει αναπτυχθεί από πριν με τέτοιον τρόπο που τον οδηγεί σε εκείνη την κατάσταση».
«Όταν όμως, κυρία, ένας μοναχός αναδύεται από την επίτευξη της παύσης της αντίληψης και του αισθήματος, ποια φαινόμενα εγείρονται πρώτα - είτε η σωματική δραστηριότητα, είτε η λεκτική δραστηριότητα, είτε η νοητική δραστηριότητα;» «Όταν ένας μοναχός αναδύεται από την επίτευξη της παύσης της αντίληψης και του αισθήματος, φίλε Βισάκχα, πρώτα εγείρεται η νοητική δραστηριότητα, μετά η σωματική δραστηριότητα, μετά η λεκτική δραστηριότητα».
«Όταν όμως, κυρία, ένας μοναχός έχει αναδυθεί από την επίτευξη της παύσης της αντίληψης και του αισθήματος, πόσες επαφές τον αγγίζουν;» «Όταν ένας μοναχός έχει αναδυθεί από την επίτευξη της παύσης της αντίληψης και του αισθήματος, φίλε Βισάκχα, τρεις επαφές τον αγγίζουν - η επαφή της κενότητας, η επαφή χωρίς χαρακτηριστικά, η επαφή χωρίς πόθο».
«Όταν όμως, κυρία, ένας μοναχός έχει αναδυθεί από την επίτευξη της παύσης της αντίληψης και του αισθήματος, προς τι είναι επιρρεπής η συνείδησή του, προς τι κεκλιμένη, προς τι έχει κλίση;» «Όταν ένας μοναχός έχει αναδυθεί από την επίτευξη της παύσης της αντίληψης και του αισθήματος, φίλε Βισάκχα, η συνείδησή του είναι επιρρεπής στην απομόνωση, κεκλιμένη προς την απομόνωση, με κλίση προς την απομόνωση».
465. «Πόσα όμως, κυρία, είναι τα αισθήματα;»
«Αυτά τα τρία πράγματι, φίλε Βισάκχα, είναι τα αισθήματα - ευχάριστο αίσθημα, δυσάρεστο αίσθημα, ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο αίσθημα».
«Ποιο όμως, κυρία, είναι το ευχάριστο αίσθημα, ποιο είναι το δυσάρεστο αίσθημα, ποιο είναι το ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο αίσθημα;»
«Ό,τι πράγματι, φίλε Βισάκχα, σωματικό ή νοητικό ευχάριστο αίσθημα βιώνεται - αυτό είναι το ευχάριστο αίσθημα. Ό,τι πράγματι, φίλε Βισάκχα, σωματικό ή νοητικό δυσάρεστο αίσθημα βιώνεται - αυτό είναι το δυσάρεστο αίσθημα. Ό,τι πράγματι, φίλε Βισάκχα, σωματικό ή νοητικό αίσθημα βιώνεται που δεν είναι ούτε ευχάριστο ούτε δυσάρεστο - αυτό είναι το ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο αίσθημα».
«Το ευχάριστο αίσθημα όμως, κυρία, με ποιον τρόπο είναι ευχάριστο και με ποιον τρόπο είναι δυσάρεστο, το δυσάρεστο αίσθημα με ποιον τρόπο είναι ευχάριστο και με ποιον τρόπο είναι δυσάρεστο, το ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο αίσθημα με ποιον τρόπο είναι ευχάριστο και με ποιον τρόπο είναι δυσάρεστο;»
«Το ευχάριστο αίσθημα πράγματι, φίλε Βισάκχα, είναι ευχάριστο κατά τη διάρκειά του και δυσάρεστο κατά τη μεταβολή του· το δυσάρεστο αίσθημα είναι δυσάρεστο κατά τη διάρκειά του και ευχάριστο κατά τη μεταβολή του· το ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο αίσθημα είναι ευχάριστο με τη γνώση και δυσάρεστο με την αγνωσία».
«Στο ευχάριστο αίσθημα όμως, κυρία, ποια υπολανθάνουσα τάση υπολανθάνει, στο δυσάρεστο αίσθημα ποια υπολανθάνουσα τάση υπολανθάνει, στο ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο αίσθημα ποια υπολανθάνουσα τάση υπολανθάνει;»
«Στο ευχάριστο αίσθημα πράγματι, φίλε Βισάκχα, η υπολανθάνουσα τάση για πάθος υπολανθάνει, στο δυσάρεστο αίσθημα η υπολανθάνουσα τάση για αποστροφή υπολανθάνει, στο ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο αίσθημα η υπολανθάνουσα τάση για άγνοια υπολανθάνει».
«Σε κάθε άραγε, κυρία, ευχάριστο αίσθημα η υπολανθάνουσα τάση για πάθος υπολανθάνει, σε κάθε δυσάρεστο αίσθημα η υπολανθάνουσα τάση για αποστροφή υπολανθάνει, σε κάθε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο αίσθημα η υπολανθάνουσα τάση για άγνοια υπολανθάνει;»
«Όχι πράγματι, φίλε Βισάκχα, δεν υπολανθάνει η υπολανθάνουσα τάση για πάθος σε κάθε ευχάριστο αίσθημα, δεν υπολανθάνει η υπολανθάνουσα τάση για αποστροφή σε κάθε δυσάρεστο αίσθημα, δεν υπολανθάνει η υπολανθάνουσα τάση για άγνοια σε κάθε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο αίσθημα».
«Στο ευχάριστο αίσθημα όμως, κυρία, τι πρέπει να εγκαταλειφθεί, στο δυσάρεστο αίσθημα τι πρέπει να εγκαταλειφθεί, στο ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο αίσθημα τι πρέπει να εγκαταλειφθεί;»
«Στο ευχάριστο αίσθημα πράγματι, φίλε Βισάκχα, η υπολανθάνουσα τάση για πάθος πρέπει να εγκαταλειφθεί, στο δυσάρεστο αίσθημα η υπολανθάνουσα τάση για αποστροφή πρέπει να εγκαταλειφθεί, στο ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο αίσθημα η υπολανθάνουσα τάση για άγνοια πρέπει να εγκαταλειφθεί».
«Σε κάθε άραγε, κυρία, ευχάριστο αίσθημα η υπολανθάνουσα τάση για πάθος πρέπει να εγκαταλειφθεί, σε κάθε δυσάρεστο αίσθημα η υπολανθάνουσα τάση για αποστροφή πρέπει να εγκαταλειφθεί, σε κάθε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο αίσθημα η υπολανθάνουσα τάση για άγνοια πρέπει να εγκαταλειφθεί;»
«Όχι πράγματι, φίλε Βισάκχα, δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί η υπολανθάνουσα τάση για πάθος σε κάθε ευχάριστο αίσθημα, δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί η υπολανθάνουσα τάση για αποστροφή σε κάθε δυσάρεστο αίσθημα, δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί η υπολανθάνουσα τάση για άγνοια σε κάθε ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο αίσθημα. Εδώ, φίλε Βισάκχα, ένας μοναχός, αποστασιοποιημένος από τις ηδονές, αποστασιοποιημένος από τις φαύλες νοητικές καταστάσεις, έχοντας επιτύχει την πρώτη διαλογιστική έκσταση, που συνοδεύεται από λογισμό και συλλογισμό, με αγαλλίαση και ευτυχία που γεννιούνται από την αποστασιοποίηση, διαμένει. Με αυτό εγκαταλείπει το πάθος, εκεί δεν υπολανθάνει η υπολανθάνουσα τάση για πάθος. Εδώ, φίλε Βισάκχα, ένας μοναχός σκέφτεται έτσι - 'πότε άραγε θα επιτύχω και θα διαμείνω σε εκείνο το επίπεδο στο οποίο οι ευγενείς τώρα έχοντας επιτύχει διαμένουν;' Έτσι σε αυτόν που εδραιώνει τον πόθο για τις ανυπέρβλητες απολυτρώσεις, εγείρεται δυσαρέσκεια εξαιτίας του πόθου. Με αυτό εγκαταλείπει την αποστροφή, εκεί δεν υπολανθάνει η υπολανθάνουσα τάση για αποστροφή. Εδώ, φίλε Βισάκχα, ένας μοναχός, με την εγκατάλειψη της ευχαρίστησης και με την εγκατάλειψη του πόνου, και με την προηγούμενη πάροδο της ευαρέσκειας και της δυσαρέσκειας, έχοντας επιτύχει την τέταρτη διαλογιστική έκσταση, που χαρακτηρίζεται από ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο και την εξάγνιση της μνήμης λόγω της αταραξίας, διαμένει. Με αυτό εγκαταλείπει την άγνοια, εκεί δεν υπολανθάνει η υπολανθάνουσα τάση για άγνοια».
466. «Στο ευχάριστο αίσθημα όμως, κυρία, ποιο είναι το αντίγραφο;»
«Στο ευχάριστο αίσθημα πράγματι, φίλε Βισάκχα, το δυσάρεστο αίσθημα είναι το αντίγραφο».
«Στο δυσάρεστο αίσθημα όμως, κυρία, ποιο είναι το αντίγραφο;»
«Στο δυσάρεστο αίσθημα πράγματι, φίλε Βισάκχα, το ευχάριστο αίσθημα είναι το αντίγραφο».
«Στο ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο αίσθημα όμως, κυρία, ποιο είναι το αντίγραφο;»
«Στο ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο αίσθημα πράγματι, φίλε Βισάκχα, η άγνοια είναι το αντίγραφο».
«Στην άγνοια όμως, κυρία, ποιο είναι το αντίγραφο;»
«Στην άγνοια πράγματι, φίλε Βισάκχα, η αληθινή γνώση είναι το αντίγραφο».
«Στην αληθινή γνώση όμως, κυρία, ποιο είναι το αντίγραφο;»
«Στην αληθινή γνώση πράγματι, φίλε Βισάκχα, η απελευθέρωση είναι το αντίγραφο».
«Στην απελευθέρωση όμως, κυρία, ποιο είναι το αντίγραφο;»
«Στην απελευθέρωση πράγματι, φίλε Βισάκχα, το Νιμπάνα είναι το αντίγραφο».
«Στο Νιμπάνα όμως, κυρία, ποιο είναι το αντίγραφο;» «Ξεπέρασες την ερώτηση, φίλε Βισάκχα, δεν μπόρεσες να συλλάβεις το όριο των ερωτήσεων. Διότι η άγια ζωή, φίλε Βισάκχα, είναι βασισμένη στο Νιμπάνα, έχει το Νιμπάνα ως τελικό σκοπό, έχει το Νιμπάνα ως τελικό στόχο. Και αν επιθυμείς, φίλε Βισάκχα, αφού πλησιάσεις τον Ευλογημένο, μπορείς να τον ρωτήσεις αυτό το θέμα, και όπως σου απαντήσει ο Ευλογημένος, έτσι να το θυμάσαι».
467. Τότε ο λαϊκός ακόλουθος Βισάκχα, αφού δέχτηκε με χαρά τη ρήση της μοναχής Νταμμαντιννά και εξέφρασε ευχαριστίες, σηκώθηκε από τη θέση του, απέδωσε σεβασμό στη μοναχή Νταμμαντιννά, την περιήλθε κρατώντας την στα δεξιά του και πλησίασε τον Ευλογημένο· αφού πλησίασε, απέδωσε σεβασμό στον Ευλογημένο και κάθισε στο πλάι. Καθισμένος στο πλάι, ο λαϊκός ακόλουθος Βισάκχα ανέφερε στον Ευλογημένο όλη τη συνομιλία που είχε με τη μοναχή Νταμμαντιννά. Όταν αυτό ειπώθηκε, ο Ευλογημένος είπε στον λαϊκό ακόλουθο Βισάκχα: «Σοφή, Βισάκχα, είναι η μοναχή Νταμμαντιννά, μεγάλης σοφίας, Βισάκχα, είναι η μοναχή Νταμμαντιννά. Αν εμένα, Βισάκχα, ρωτούσες αυτό το θέμα, κι εγώ θα το απαντούσα έτσι ακριβώς όπως το απάντησε η μοναχή Νταμμαντιννά. Αυτό πράγματι είναι το νόημά του. Και έτσι να το θυμάσαι».
Αυτά είπε ο Ευλογημένος. Ο λαϊκός ακόλουθος Βισάκχα, ευχαριστημένος, αγαλλίασε με τα λόγια του Ευλογημένου.
Τέλος της ομιλίας Τσούλαβεντάλλα, τέταρτη.